• Giải Phẫu
  • Xương Khớp
  • Thần Kinh
  • Hô Hấp
  • Tim Mạch
  • Tiêu Hóa
  • Tiết Niệu
  • Sinh Dục

Xray.vn

Chẩn Đoán Hình Ảnh

Đăng ký Đăng nhập
Đăng nhập tài khoản
   
Thành viên mới ⇒ Đăng ký ↵
  • Atlas Netter
    • Atlas Đầu cổ
    • Atlas Lồng ngực
    • Atlas Ổ bụng
    • Atlas Chậu hông
    • Atlas Cột sống
    • Atlas Chi trên
    • Atlas Chi dưới
  • Can Thiệp
  • Siêu Âm
  • Test CĐHA
    • Test Giải phẫu
    • Lý thuyết CĐHA
    • Giải phẫu X-quang
    • Case lâm sàng XQ
    • Case lâm sàng SA
    • Case lâm sàng CT
    • Case lâm sàng MRI
    • Giải trí Xray.vn
  • CASE
  • Đào Tạo
  • Giới Thiệu
  • Liên Hệ
Trang chủ » Tiêu hóa » Sỏi Đường Mật | Bài giảng CĐHA *

Sỏi Đường Mật | Bài giảng CĐHA *

28/10/2026 ThS. Nguyễn Long 32 Bình luận  34532

Mục Lục Bài Giảng

  1. I. Đại cương
  2. II. Giải phẫu
    1. * Đường mật trong gan
    2. * Đường mật ngoài gan
  3. III. Chẩn đoán siêu âm
    1. * Đường mật trong gan
    2. * Đường mật ngoài gan
    3. * Sỏi bùn & bùn mật
    4. * Giun chui đường mật
  4. IV. Chẩn đoán CLVT
  5. V. Chụp đường mật
  6. VI. Chẩn đoán MRI
  7. VII. Tiên lượng & Điều trị
  8. Tài liệu tham khảo

I. Đại cương

– Sỏi mật (gallstones) là các khối kết tinh hình thành trong túi mật hoặc đường mật; sỏi đường mật là sỏi nằm trong hệ thống ống dẫn mật.

– Căn nguyên:
+ Sỏi ống mật chủ tiên phát hình thành tại đường mật, thường liên quan đến ứ trệ mật và nhiễm khuẩn; sỏi thứ phát thường do sỏi từ túi mật di chuyển xuống.
+ Nhiễm khuẩn đường mật thường liên quan vi khuẩn đường ruột như Escherichia coli và Klebsiella; trong nhiễm khuẩn kỵ khí nặng có thể gặp Bacteroides và Clostridium. Dịch mật nhiễm khuẩn có thể đục hoặc có mủ, đôi khi sẫm màu và có mùi hôi.

– Dịch tễ: Thành phần sỏi thay đổi theo khu vực; sỏi cholesterol chiếm ưu thế ở châu Âu và Bắc Mỹ, trong khi sỏi sắc tố được ghi nhận nhiều hơn ở châu Á.
+ Nguy cơ sỏi cholesterol tăng theo tuổi, thường cao hơn ở nữ giới, và liên quan đến béo phì, thai kỳ và rối loạn chuyển hóa.

– Phân loại:
+ Sỏi cholesterol thường màu vàng sẫm, hình tròn hoặc bầu dục, có thể đơn độc và thường không cản quang nếu không vôi hóa.
+ Sỏi sắc tố gồm dạng đen, cứng và thường cản quang, và dạng nâu, mềm và thường kém cản quang; thành phần chính là bilirubinat calci.
+ Sỏi hỗn hợp gồm cholesterol phối hợp với sắc tố mật và muối calci; mức độ cản quang thay đổi theo hàm lượng calci.
+ Sỏi carbonat calci hiếm gặp, có thể phối hợp với bilirubinat calci và thường cản quang.

– Phân bố: Sỏi cholesterol và sỏi sắc tố đen chủ yếu hình thành trong túi mật; sỏi sắc tố nâu thường hình thành trong đường mật.

– Cơ chế bệnh sinh:
+ Trong nhiễm khuẩn đường mật, beta-glucuronidase của vi khuẩn thủy phân bilirubin liên hợp thành bilirubin không liên hợp; bilirubin này kết hợp với calci tạo bilirubinat calci kết tủa.
+ Ứ trệ mật và nhiễm khuẩn thúc đẩy hình thành sỏi sắc tố nâu; ở vùng lưu hành ký sinh trùng, giun đường mật, trứng hoặc xác giun và mảnh vụn tế bào có thể góp phần làm nhân sỏi.

– Thần phần hóa học:
+ Sỏi cholesterol (14,8%): sỏi này không cản quang và thường chỉ có một viên, màu vàng sẫm, hình bầu dục hoặc tròn.
+ Sỏi sắc tố mật (3,2%): sỏi này nhỏ và cứng, có màu xanh hoặc nâu hoặc óng ánh đen, thành phần có sắc tố mật và calcium, kém cản quang.
+ Sỏi hỗn hợp (52%): thành phần chủ yếu là cholesterol 94%, sắc tố mật 3%, calcium 2%. Loại sỏi này cản quang và thường có nhiều viên.
+ Sỏi carbonat calcium: sỏi có thể phối hợp hoặc không phối hợp với bilirubin calcique, sỏi có tính cản quang.

– Biểu hiện lâm sàng:
+ Sỏi mật thường không có triệu chứng.
+ Cơn đau quặn mật gây đau từng cơn vùng thượng vị hoặc hạ sườn phải, có thể xuất hiện sau bữa ăn.
+ Viêm đường mật cấp gây sốt, đau hạ sườn phải và vàng da; tình trạng này có thể tiến triển thành nhiễm khuẩn huyết.
+ Tắc mật có thể gây vàng da và vàng củng mạc mắt.
+ Sỏi kẹt ở đoạn thấp ống mật chủ hoặc bóng Vater có thể gây viêm tụy cấp.

– Vai trò CĐHA: CĐHA giúp phát hiện, định vị sỏi và đánh giá mức độ tắc nghẽn, biến chứng; siêu âm thường là phương tiện đầu tay, MRCP hoặc siêu âm nội soi hữu ích khi nghi sỏi ống mật chủ nhưng siêu âm chưa kết luận, còn CT giúp đánh giá biến chứng. ERCP hiện chủ yếu được dùng để can thiệp.

  Xray.vn là Website học tập về chuyên ngành Chẩn Đoán Hình Ảnh

  NỘI DUNG WEB
» 422 Bài giảng chẩn đoán hình ảnh
» X-quang / Siêu âm / CT Scan / MRI
» 25.000 Hình ảnh case lâm sàng

  ĐỐI TƯỢNG
» Kỹ thuật viên CĐHA
» Sinh viên Y đa khoa
» Bác sĩ khối lâm sàng
» Bác sĩ chuyên khoa CĐHA

  Nội dung Bài giảng & Case lâm sàng thường xuyên được cập nhật !

  Đăng nhập Tài khoản để xem Nội dung Bài giảng & Case lâm sàng !!!

Đăng nhập tài khoản
   
Thành viên mới ⇒ Đăng ký ↵

II. Giải phẫu

* Đường mật trong gan

– Tiểu quản mật là khe gian bào giữa các tế bào gan, không có thành biểu mô riêng; lòng tiểu quản được giới hạn bởi màng cực mật của các tế bào gan lân cận.
– Tiểu quản mật dẫn vào các ống Hering ở vùng rìa tiểu thùy, rồi vào các ống mật nhỏ trong khoảng cửa; các ống này hợp thành ống gian tiểu thùy, sau đó thành các ống phân thùy và hạ phân thùy.
– Các ống mật đi kèm tĩnh mạch cửa và động mạch gan trong khoảng cửa, tạo thành bộ ba cửa; các nhánh đường mật được gọi tên theo phân thùy hoặc hạ phân thùy tương ứng. Tương quan trước hoặc sau giữa nhánh đường mật và nhánh tĩnh mạch cửa thay đổi theo mức phân nhánh.
– Các ống hạ phân thùy hợp lưu thành ống gan phải và ống gan trái tại rốn gan; hai ống này thường nằm phía trước tĩnh mạch cửa.
– Thành ống mật được lót bởi biểu mô đường mật; ống nhỏ có biểu mô vuông, ống lớn có biểu mô trụ, bên ngoài là mô liên kết sợi.

* Đường mật ngoài gan

– Ống gan phải và trái hợp lưu tại rốn gan thành ống gan chung (đường kính khoảng 4–5 mm); ống gan chung đi xuống dưới rồi nhận ống túi mật để tạo ống mật chủ (đường kính khoảng 5–6 mm).
– Ống mật chủ đi xuống dưới, ra sau và vào trong; đoạn tận đi chếch qua thành trong D2 tá tràng để đổ vào tá tràng.
– Ống mật chủ chia thành bốn đoạn:
+ Đoạn trên tá tràng, nằm trong bờ tự do của mạc nối nhỏ (dây chằng gan-tá tràng).
+ Đoạn sau tá tràng, nằm sau D1 tá tràng.
+ Đoạn tụy, chạy sau hoặc đi trong nhu mô đầu tụy.
+ Đoạn trong thành tá tràng, đi chếch qua thành trong D2; thường hợp với ống tụy chính thành bóng gan tụy (bóng Vater), rồi đổ qua nhú tá lớn.
– Cơ vòng Oddi điều hòa dòng mật và dịch tụy đổ vào tá tràng, đồng thời hạn chế trào ngược dịch tá tràng vào đường mật-tụy.

III. Chẩn đoán siêu âm

* Đường mật trong gan

– Sỏi thường biểu hiện là ổ tăng âm nằm trong lòng nhánh đường mật phân thùy, có bóng cản âm phía sau; có thể có một hoặc nhiều viên.
– Đường mật phía thượng lưu sỏi giãn, thường khu trú theo nhánh mang sỏi; đây là dấu hiệu gián tiếp của tắc nghẽn. Không có giãn rõ không loại trừ sỏi nhỏ hoặc tắc nghẽn sớm.

[gallery link="file" ids="27883,84981,171099,171100,171101,171102"]

=> Case lâm sàng 1:

[gallery link="file" columns="4" ids="101033,101034,101035,101036"]

=> Case lâm sàng 2:

[gallery link="file" columns="5" ids="101039,101040,101041,101042,101043"]

– Nhiều sỏi nhỏ xếp dọc trong lòng nhánh đường mật có thể tạo thành dải tăng âm; bóng cản âm phía sau thường yếu hoặc không rõ, nên bóng cản không rõ không loại trừ sỏi nhỏ.

[gallery link="file" ids="14861,14862,14866"]

– Chẩn đoán phân biệt:

+ Khí đường mật (pneumobilia): thường tạo các dải hoặc đốm tăng âm kèm nhiễu phản xạ lặp lại, nhiễu đuôi sao chổi hoặc bóng cản bẩn; sỏi thường là ổ tăng âm khu trú trong lòng ống và có thể có bóng cản âm sạch phía sau khi đủ kích thước. Khí có thể thấy ở nhiều nhánh và thay đổi vị trí khi đổi tư thế, còn sỏi có thể khu trú ở một hoặc vài nhánh; phạm vi phân bố và tính di động có thể chồng lấp nên không dùng riêng các đặc điểm này để phân biệt.

[gallery link="file" ids="14863,14864,14865"]

+ Vôi hóa trong gan (hepatic calcification): thường là ổ tăng âm khu trú trong nhu mô, kèm bóng cản phía sau; có thể là di chứng của áp xe gan, tụ máu hoặc viêm hạt. Khác với sỏi nằm trong lòng đường mật và thường gây giãn đường mật phía thượng lưu, ổ vôi hóa không liên tục với lòng ống và thường không gây giãn đường mật lân cận; tuy nhiên, hai tổn thương có thể cùng tạo bóng cản, và không thấy giãn đường mật không loại trừ sỏi nhỏ hoặc không gây tắc nghẽn. Nếu siêu âm chưa xác định được vị trí tổn thương, có thể đối chiếu CT để đánh giá vôi hóa trong nhu mô hoặc MRCP khi còn nghi sỏi đường mật.

[gallery link="file" ids="14867,14869,14871"]

* Đường mật ngoài gan

– Giãn đường mật trong gan là dấu hiệu gián tiếp quan trọng của tắc mật và có thể là dấu hiệu được nhận biết sớm.
– Đường kính ống mật chủ:
+ > 6 mm ở người lớn còn túi mật gợi ý giãn; ở người trên 60 tuổi, đường kính có thể tăng khoảng 1 mm mỗi 10 năm.
+ > 10 mm sau cắt túi mật gợi ý giãn; cần đối chiếu tuổi, triệu chứng, xét nghiệm và hình ảnh trước đó.
– Nhiều nhánh đường mật trong gan giãn, chạy song song với nhánh tĩnh mạch cửa, tạo dấu hiệu súng hai nòng (shotgun sign). Trên Doppler màu, đường mật không có tín hiệu dòng chảy, còn tĩnh mạch cửa có dòng chảy; nếu không thấy tín hiệu, cần cân nhắc dòng chảy chậm và dựa thêm vào hình thái, tính liên tục của cấu trúc.

[gallery link="file" columns="5" ids="169010,141222,141221,84989,84988,84987,14873,14874,14872"]

– Túi mật có thể căng giãn khi sỏi gây tắc nghẽn đoạn thấp ống mật chủ và ống túi mật còn thông; dấu hiệu này không phải lúc nào cũng hiện diện.
– Sỏi ống mật chủ thường là ổ tăng âm nằm trong lòng ống, kèm bóng cản âm phía sau.
– Đoạn thấp ống mật chủ thường khó quan sát do bị hơi đường tiêu hóa che khuất; siêu âm không thấy sỏi ở vị trí này không loại trừ sỏi, nên cân nhắc MRCP hoặc siêu âm nội soi khi nghi ngờ còn cao.
– Khoảng 20% sỏi ống mật chủ có thể không thấy bóng cản âm phía sau; vì vậy, không có bóng cản không loại trừ sỏi.

[gallery link="file" columns="5" ids="154203,141230,141229,84994,84993,84992,14881,14880,14882"]

=> Case lâm sàng 1:

[gallery link="file" columns="4" ids="100878,100879,100880,100881"]

=> Case lâm sàng 2:

[gallery link="file" columns="5" ids="100884,100885,100886,100887,100888"]

=> Case lâm sàng 3:

[gallery link="file" columns="4" ids="100895,100896,100897,100898"]

=> Case lâm sàng 4:

[gallery link="file" ids="100919,100920,100921,100922,100923,100924"]

=> Case lâm sàng 5:

[gallery link="file" columns="4" ids="100932,100933,100934,100935"]

=> Case lâm sàng 6:

[gallery link="file" columns="4" ids="100945,100947,100948,100949"]

=> Case lâm sàng 7:

[gallery link="file" columns="5" ids="100951,100952,100954,100955,100956"]

=> Case lâm sàng 8:

[gallery link="file" columns="5" ids="100966,100967,100968,100969,100970"]

=> Case lâm sàng 9:

[gallery link="file" ids="100972,100973,100974,100975,100976,100977"]

=> Case lâm sàng 10:

[gallery link="file" columns="5" ids="100987,100988,100989,100990,100991"]

=> Case lâm sàng 11:

[gallery link="file" columns="5" ids="100995,100996,100997,100999,101000"]

=> Videos sỏi đường mật:

[playlist type="video" ids="87597,171408,171409"]

* Sỏi bùn & bùn mật

– Đặc điểm hình ảnh:
+ Sỏi bùn trong lòng đường mật thường biểu hiện thành các chấm hoặc đám tăng âm nhỏ, kém rõ hơn sỏi lớn và thường không có bóng cản âm rõ; có thể lơ lửng hoặc lắng trong lòng ống, đôi khi thay đổi vị trí theo tư thế. Nếu gây tắc, có thể kèm giãn đường mật phía thượng lưu.
+ Bùn mật (biliary sludge) trong túi mật thường tạo hồi âm thấp đến trung bình, không có bóng cản âm, lắng ở phần phụ thuộc trọng lực và thường dịch chuyển chậm khi đổi tư thế; mức hồi âm có thể thay đổi theo độ đặc và mức độ kết tụ.

– Chẩn đoán phân biệt:
+ U đường mật (bile duct neoplasm): thường là tổn thương cố định, bám thành, có thể gây dày thành, hẹp lòng và giãn đường mật phía thượng lưu; một số u dạng nhú tăng âm có thể giống bùn mật, nhưng thường không đổi hình dạng theo tư thế và có thể có tưới máu trên Doppler hoặc ngấm thuốc trên siêu âm tương phản, trong khi cặn mật thường biến đổi hình dạng/vị trí và không ngấm thuốc. Không thấy dòng chảy trên Doppler không loại trừ u nhỏ; tổn thương cố định hoặc còn tồn tại cần được đánh giá thêm bằng siêu âm tương phản, siêu âm nội soi hoặc lấy mẫu mô khi phù hợp.

+ Chảy máu đường mật (hemobilia): cục máu đông trong lòng ống có thể là vật chất tăng âm, không bóng cản và giống bùn mật hoặc sỏi; tiền sử can thiệp gan mật, chấn thương, xuất huyết tiêu hóa hoặc thiếu máu làm tăng nghi ngờ, nhưng hình thái siêu âm đơn thuần không phân biệt chắc chắn được.

+ Viêm đường mật cấp mủ (acute suppurative cholangitis): mủ và các sản phẩm viêm có thể tạo hồi âm dạng cặn, không bóng cản và chồng lấp với bùn mật; giãn đường mật, dày thành ống mật cùng sốt, đau bụng, vàng da và xét nghiệm viêm ủng hộ nhiễm khuẩn, nhưng siêu âm không xác định được mủ chỉ dựa vào hồi âm trong lòng ống.

[gallery link="file" ids="32841,84983,84984"]

=> Case lâm sàng 1:

[gallery link="file" columns="4" ids="57376,57377,57378,57379"]

=> Case lâm sàng 2:

[gallery link="file" ids="100863,100864,100865,100866,100867,100868"]

=> Case lâm sàng 3:

[gallery link="file" columns="5" ids="100870,100871,100872,100873,100874"]

=> Case lâm sàng 4: Sỏi + bùn

[gallery link="file" columns="4" ids="100901,100903,100904,100905,100906,100907,100908,100909"]

* Giun chui đường mật

– Giun đũa (Ascaris lumbricoides) trưởng thành ký sinh trong ruột non có thể đi ngược qua bóng gan tụy vào ống mật chủ, các nhánh đường mật trong gan hoặc túi mật; giun có thể di chuyển ra vào đường mật nên hình ảnh thay đổi theo thời điểm khảo sát.

– Đặc điểm hình ảnh:
+ Trên mặt cắt dọc, giun hiện thành cấu trúc dạng dải hoặc ống dài, thẳng hay cong, tăng âm, không có bóng cản âm; hai bờ tăng âm song song bao quanh một ống trung tâm giảm âm tương ứng với lòng ruột giun, tạo dấu hiệu đường ray (railway tract sign).
+ Trên mặt cắt ngang, giun tạo hình vòng tăng âm với trung tâm giảm âm, tương ứng dấu hiệu mắt bò (bull’s-eye sign); đường kính thân giun trưởng thành thường khoảng 3–6 mm.
+ Nhiều giun chồng cuộn trong lòng đường mật có thể tạo dấu hiệu mì spaghetti (spaghetti sign); khi lòng ống bị lấp kín, hình ảnh có thể trở thành đám tăng âm không đồng nhất và khó nhận rõ lòng ống.
+ Khảo sát thời gian thực có thể thấy giun uốn lượn, di động; thay đổi hình dạng hoặc vị trí trên các lần quét nối tiếp củng cố chẩn đoán. Không quan sát thấy vận động không loại trừ giun, vì giun có thể đã chết, bị kẹt hoặc đã di chuyển khỏi đường mật trước khi khảo sát.

– Cạm bẫy:
+ Động mạch gan: đoạn mạch đi kèm đường mật có thể giống một dải ống trong lòng gan; động mạch có dòng chảy trên Doppler màu hoặc Doppler phổ và đi theo đường phân nhánh mạch máu, còn giun thường không có tín hiệu dòng chảy và có thể đổi hình dạng hoặc vị trí. Không thấy tín hiệu Doppler đơn độc chưa đủ loại trừ động mạch nhỏ hoặc dòng chảy chậm; cần truy liên tục cấu trúc ở nhiều mặt phẳng.
+ Sỏi đường mật: thường là ổ tăng âm khu trú, có thể có bóng cản âm phía sau; giun gợi ý hơn khi có dạng ống dài, hai bờ song song, lòng ruột trung tâm giảm âm và thay đổi vị trí. Sỏi nhỏ có thể không có bóng cản, còn giun chết có thể không di động, nên cần phối hợp hình thái và diễn biến trên khảo sát động.
+ U đường mật: một búi giun có thể tạo khối tăng âm giả u; u thường bám thành, cố định và có thể gây dày thành hoặc hẹp lòng ống, trong khi hình thái búi giun có thể thay đổi trên các lần quét. Nếu khối cố định hoặc không phân biệt được trên siêu âm, cần khảo sát bổ sung phù hợp.

[gallery link="file" columns="4" ids="187637,169486,155879,14875,14876,14877,27882,84997,84996,91242,91241"]

=> Case lâm sàng 1:

[gallery link="file" ids="100847,100848,100849,100850,100851,100852"]

=> Case lâm sàng 2:

[gallery link="file" ids="177941,177942,177943"]

=> Case lâm sàng 3:

[playlist type="video" ids="169489"]

IV. Chẩn đoán CLVT

– Siêu âm bụng thường là phương tiện hình ảnh ban đầu khi nghi sỏi đường mật. Siêu âm có thể chẩn đoán khi thấy trực tiếp sỏi trong ống mật, nhưng kết quả âm tính không loại trừ sỏi, nhất là khi đoạn thấp ống mật chủ bị hơi tiêu hóa che khuất.

– CLVT hữu ích khi siêu âm hạn chế hoặc cần khảo sát rộng hơn:
+ Hơi trong ống tiêu hóa làm hạn chế cửa sổ siêu âm.
+ Nghi sỏi đoạn thấp ống mật chủ: CLVT có thể phát hiện một số sỏi, nhưng sỏi nhỏ hoặc có đậm độ gần giống dịch mật vẫn dễ bị bỏ sót; nếu nghi ngờ còn cao sau siêu âm âm tính hoặc không kết luận, cân nhắc MRCP hoặc siêu âm nội soi.
+ Nghi sỏi kèm biến chứng: CLVT, thường có tiêm thuốc cản quang tĩnh mạch, giúp đánh giá các biến đổi quanh đường mật và cơ quan lân cận, cũng như tìm biến chứng hoặc nguyên nhân đau bụng khác.

– Dấu hiệu gợi ý sỏi đường mật trên CLVT:
+ Sỏi trực tiếp trong lòng ống mật có thể là ổ tăng đậm độ, vôi hóa một phần hoặc toàn bộ; một số sỏi chỉ hơi khác đậm độ so với dịch mật và có thể khó nhận biết. Đánh giá trên lát mỏng, nhiều mặt phẳng và đối chiếu với các thì chụp nếu có.
+ Giãn đường mật phía thượng lưu và chuyển tiếp khẩu kính gần vị trí tắc là dấu hiệu gián tiếp. Không thấy giãn đường mật không loại trừ sỏi.
+ Sỏi có thể tăng tỷ trọng so với dịch mật, nhưng không phải sỏi nào cũng tăng đậm độ rõ; con số khoảng 20% nêu trong tài liệu gốc không nên xem là tỷ lệ cố định.

[gallery link="file" columns="4" ids="23585,23584,23583,23582,23581,23578,23577"]

– Sỏi cholesterol có thể đồng đậm độ với dịch mật và thường ít hoặc không vôi hóa, làm giảm khả năng nhận biết trực tiếp trên CLVT. Sỏi nhỏ cũng dễ bị bỏ sót, nhất là khi gây hiệu ứng thể tích bán phần.

[gallery link="file" ids="137370,137371,137372"]

– Sỏi ống mật chủ:
+ Sỏi thường gặp ở đoạn thấp của ống mật chủ, gồm đoạn đi trong đầu tụy và đoạn tận trước khi đổ vào nhú tá lớn ở thành trong khúc II tá tràng; tuy nhiên, sỏi có thể nằm ở bất kỳ đoạn nào của ống mật chủ.
+ Tắc nghẽn có thể gây giãn ống mật chủ và đường mật trong gan phía thượng lưu. Mức độ giãn thay đổi theo mức độ, thời gian và tính chất tắc nghẽn; không thấy giãn không loại trừ sỏi.

[gallery link="file" columns="5" ids="137367,168630,137363,23580,168641,168642,168643,168644,168645,168646,168647,168648,168649"]

=> Case lâm sàng 1: sỏi OMC

[gallery link="file" ids="88645,88646,88647,88648,88649,88650"]

=> Case lâm sàng 2: sỏi OMC

[gallery link="file" ids="125119,125120,125121,125122,125123,125124"]

– Cần phân biệt nốt vôi hóa nhu mô gan với sỏi đường mật trong gan:
+ Nốt vôi hóa nhu mô gan là ổ tăng đậm độ nằm trong nhu mô, không nằm theo đường đi của nhánh đường mật và thường không kèm giãn đường mật phía ngoại vi.
+ Sỏi đường mật trong gan nằm trong lòng ống mật, thường định vị theo hướng phân nhánh của đường mật; có thể gây giãn ống mật phía thượng lưu hoặc biến đổi nhu mô lân cận.
+ Dựa vào vị trí và mối liên hệ với đường mật để phân biệt; không có giãn đường mật không loại trừ sỏi nhỏ hoặc chưa gây tắc đáng kể.

DSC_9123_Xray.vn

V. Chụp đường mật

– Các phương pháp chụp đường mật trực tiếp gồm:
+ Chụp mật tụy ngược dòng qua nội soi (ERCP): đưa ống soi đến nhú tá lớn, đặt ống thông vào đường mật rồi bơm thuốc cản quang dưới màn tăng sáng. ERCP vừa khảo sát lòng đường mật vừa có thể lấy sỏi, cắt cơ vòng hoặc đặt stent.
+ Chụp đường mật qua da xuyên gan (PTC): chọc vào một nhánh đường mật trong gan và bơm thuốc cản quang để hiện hình đường mật. Phương pháp này có thể được lựa chọn khi ERCP thất bại, không khả thi hoặc giải phẫu sau phẫu thuật gây khó tiếp cận; thường kết hợp dẫn lưu hay can thiệp qua da.
+ Chụp đường mật trong mổ (IOC): thường bơm thuốc cản quang qua ống túi mật trong phẫu thuật cắt túi mật, giúp khảo sát giải phẫu đường mật, phát hiện tổn thương và tìm sỏi ống mật chủ.
+ Do tính xâm lấn và nguy cơ biến chứng, ERCP thường được ưu tiên khi có khả năng cần điều trị hơn là chỉ để xác định chẩn đoán. Khi chỉ cần chẩn đoán, MRCP hoặc siêu âm nội soi có thể được cân nhắc; IOC vẫn có vai trò trong bối cảnh phẫu thuật.

[gallery columns="4" link="file" ids="188806,188807,188808,188809"]

– Đọc phim chụp đường mật:
+ Trước khi kết luận, đánh giá chất lượng và mức độ bơm thuốc: các đoạn đường mật có được hiện hình đầy đủ không, có thấy thuốc đi xuống tá tràng không, và có dấu thoát thuốc hoặc chồng hình gây hạn chế đánh giá không.
+ Sỏi thường biểu hiện bằng một hoặc nhiều khuyết thuốc khu trú trong lòng đường mật đã được thuốc cản quang làm đầy; khuyết thuốc thường tròn hoặc bầu dục, có thể nằm ở bất kỳ đoạn nào. Sỏi kẹt ở đoạn tận ống mật chủ có thể tạo hình cắt cụt lõm dạng “liềm” tại đầu cột thuốc.
+ Đường mật phía thượng lưu chỗ tắc có thể giãn. Không thấy giãn không loại trừ sỏi, nhất là khi sỏi nhỏ, mới gây tắc hoặc tắc không hoàn toàn.
+ Không thấy thuốc cản quang xuống tá tràng không đồng nghĩa chắc chắn có sỏi kẹt ở đoạn tận. Dấu hiệu này cũng có thể liên quan đến co thắt cơ vòng, hẹp nhú, phù nề hoặc kỹ thuật bơm thuốc; cần đối chiếu với hình ảnh khuyết thuốc và toàn bộ đường mật.

– Phân biệt khuyết thuốc do sỏi với khí và các chất khác trong lòng đường mật:
+ Khí có thể lọt vào đường mật trong quá trình đặt ống thông hoặc bơm thuốc; tiền sử cắt cơ vòng, can thiệp đường mật hoặc nối mật-ruột cũng có thể liên quan đến khí đường mật. Bóng khí thường tròn, đôi khi thành nhiều ổ nhỏ và có thể đổi vị trí giữa các hình chụp; sỏi thường tạo khuyết khu trú ổn định hơn.
+ Tính di động chỉ là dấu hiệu gợi ý, không đủ để phân biệt độc lập. Cần xem các hình chụp nối tiếp, hình dạng và vị trí khuyết thuốc, kỹ thuật thủ thuật và tiền sử can thiệp.
+ Bùn mật, cục máu đông hoặc tổn thương trong lòng đường mật cũng có thể tạo khuyết thuốc. Nếu hình ảnh không điển hình, không nên kết luận chỉ dựa trên một khuyết thuốc đơn độc; cần đối chiếu với triệu chứng, xét nghiệm và phương tiện hình ảnh khác khi phù hợp.

[gallery link="file" columns="5" ids="14849,189563,14850,14851,27880"]

=> Case lâm sàng 0:

[gallery link="file" ids="171093,171094,171095"]

=> Case lâm sàng 1:

[gallery link="file" ids="136078,136080,136081"]

=> Case lâm sàng 2:

[gallery link="file" columns="4" ids="41085,41084,41083,41082"]

=> Case lâm sàng 3:

[gallery link="file" ids="99110,99112,99113"]

=> Case lâm sàng 4:

[gallery link="file" columns="5" ids="101002,101003,101005,101006,101007"]

=> Case lâm sàng 5:

[gallery link="file" columns="5" ids="100959,100960,100961,100962,100963"]

=> Case lâm sàng 6:

[gallery link="file" columns="6" ids="100911,100913,100914,100915,100916,100917"]

=> Case lâm sàng 7:

[gallery link="file" columns="4" ids="145821,145823,145824,145825"]

=> Case lâm sàng 8:

[gallery columns="4" link="file" ids="189565,189566,189567,189568"]

VI. Chẩn đoán MRI

– MRI gan mật kết hợp MRCP là phương tiện không xâm lấn, không dùng tia ion hóa. MRCP sử dụng chuỗi T2W rất nặng để làm nổi bật dịch mật tĩnh; với sỏi ống mật chủ, một tổng quan ghi nhận độ nhạy khoảng 93% và độ đặc hiệu khoảng 96%.
+ Sỏi thường hiện thành khuyết tín hiệu giảm trong cột dịch mật tăng tín hiệu trên ảnh MRCP. Sỏi kẹt có thể tạo khuyết thuốc hình tròn hoặc bầu dục, đôi khi có viền dịch mật hình lưỡi liềm; có thể kèm giãn đường mật phía thượng lưu.
+ MRI có thể thấy sỏi không vôi hóa hoặc đồng tỷ trọng với dịch mật trên CT, vì khả năng phát hiện không phụ thuộc vào tỷ trọng sỏi trên CT. Tuy nhiên, khuyết tín hiệu rõ nhất khi có dịch mật sáng bao quanh viên sỏi.
+ MRCP có thể bỏ sót sỏi nhỏ, đặc biệt sỏi dưới khoảng 5–6 mm, sỏi ở đoạn tận ống mật chủ/nhú tá lớn hoặc sỏi kẹt trong nhánh đường mật nhỏ; độ phân giải không gian và hiệu ứng thể tích bán phần làm giảm khả năng nhận diện.
+ Bùn mật thường không được MRCP phát hiện tin cậy như sỏi tạo khuyết tín hiệu rõ. Khi còn nghi ngờ sỏi nhỏ hoặc bùn mật dù MRCP âm tính, siêu âm nội soi có thể hữu ích hơn.

[gallery columns="4" link="file" ids="42417,155750,137349,137350,137351,137352,157378,157380"]

– Tín hiệu sỏi thay đổi theo thành phần và chuỗi xung:
+ Trên T2W, sỏi thường giảm tín hiệu so với dịch mật tăng tín hiệu. Sỏi sắc tố có thể tăng tín hiệu trên một số chuỗi T1W gradient-echo và giảm tín hiệu trên T2W; sỏi cholesterol hoặc sỏi hỗn hợp cũng có thể biểu hiện khác nhau, nên không xác định chắc thành phần hóa học chỉ từ một kiểu tín hiệu.
+ Chuỗi T1W gradient-echo in-phase có thể bổ sung khi đánh giá sỏi đường mật trong gan, nhất là để phân biệt sỏi sắc tố với khí đường mật. Không nên xem cặp in-phase/out-of-phase là dấu hiệu chuẩn để phân loại thành phần sỏi.
+ Khí đường mật cũng có thể tạo khuyết tín hiệu trên MRCP. Đối chiếu vị trí, hình thái trên các chuỗi T1W/T2W và các dấu hiệu đường mật khác; khi cần, dùng chuỗi T1W bổ sung để phân biệt.
– MRCP âm tính không loại trừ hoàn toàn sỏi khi lâm sàng hoặc xét nghiệm vẫn gợi ý tắc mật, nhất là sỏi nhỏ, sỏi đoạn thấp hoặc bùn mật; cân nhắc phương tiện bổ sung phù hợp thay vì kết luận chỉ dựa trên một chuỗi MRCP.

[gallery link="file" columns="5" ids="187749,99778,137355,137356,137357,137358,137359,137360,137361,168576"]

=> Case lâm sàng:

[gallery columns="4" link="file" ids="31902,31903,31904,31905"]

=> Case lâm sàng 1:

[gallery columns="5" link="file" ids="41155,41154,41153,41152,41151"]

=> Case lâm sàng 2:

[gallery link="file" columns="4" ids="41161,41160,41159,41158"]

=> Case lâm sàng 3:

[gallery link="file" columns="4" ids="41167,41166,41165,41164"]

=> Case lâm sàng 4:

[gallery columns="4" link="file" ids="41177,41176,41175,41174,41173,41172,41171,41170"]

=> Case lâm sàng 5:

[gallery link="file" columns="4" ids="41180,41179,41187,41186,41184,41183,41182,41181"]

=> Case lâm sàng 6:

[gallery link="file" columns="4" ids="41192,41191,41190,41189"]

=> Case lâm sàng 7:

[gallery link="file" columns="5" ids="41200,41198,41197,41196,41195"]

=> Case lâm sàng 8:

[gallery link="file" columns="5" ids="62787,62788,62789,62791,62792"]

=> Case lâm sàng 9:

[gallery link="file" ids="112688,112690,112692,112693,112694,112695"]

=> Case lâm sàng 10:

[gallery link="file" ids="124556,124557,124558,124559,124560,124561"]

=> Case lâm sàng 11:

[gallery link="file" columns="4" ids="148364,148365,148366,148367"]

VII. Tiên lượng & Điều trị

– Tiên lượng:
+ Phụ thuộc mức độ và thời gian tắc mật, vị trí và gánh nặng sỏi, tình trạng nhiễm trùng đường mật hoặc viêm tụy, bệnh nền và khả năng giải áp, lấy sạch sỏi.
+ Viêm đường mật tắc nghẽn có thể tiến triển nhanh thành nhiễm khuẩn huyết và suy cơ quan nếu không được dẫn lưu kịp thời. Sỏi tồn lưu hoặc tái phát, hẹp đường mật và ứ mật làm tăng nguy cơ viêm đường mật tái diễn, áp-xe gan và tổn thương gan mạn.
+ Sau lấy sỏi, nguy cơ biến cố đường mật còn phụ thuộc việc túi mật còn sỏi, sỏi ống mật chủ còn sót và các yếu tố gây ứ trệ như hẹp đường mật. Vì vậy, hết khuyết thuốc trong lần chụp can thiệp chưa thay thế việc xử trí căn nguyên hoặc theo dõi khi triệu chứng tái phát.

– Điều trị:
+ Mục tiêu là giải áp đường mật khi có tắc nghẽn, lấy sạch sỏi khi phù hợp, kiểm soát nhiễm trùng và xử trí nguồn tạo sỏi hoặc yếu tố gây ứ mật. Quyết định can thiệp cân nhắc triệu chứng, viêm đường mật, thể trạng và nguy cơ thủ thuật; với sỏi không triệu chứng, cần cân bằng lợi ích lấy sỏi với nguy cơ của can thiệp.
+ Chọn phương pháp dựa trên số lượng, kích thước và vị trí sỏi, giải phẫu đường mật, hẹp kèm theo, tiền sử phẫu thuật và năng lực tại cơ sở. Khi chưa xác định rõ gánh nặng sỏi hoặc giải phẫu, MRCP hoặc siêu âm nội soi có thể hỗ trợ lập kế hoạch; trong ERCP, chụp đường mật giúp định vị sỏi và đánh giá lưu thông sau can thiệp.
+ ERCP thường được dùng để lấy sỏi ống mật chủ, phối hợp cắt cơ vòng với kéo sỏi bằng bóng hoặc rọ. Với sỏi lớn hoặc khó lấy, có thể phối hợp nong bóng lớn sau cắt cơ vòng hạn chế, tán sỏi cơ học hoặc tán sỏi dưới hướng dẫn nội soi đường mật.
+ Nếu chưa thể lấy sỏi nhưng cần giải áp, có thể đặt stent nhựa đường mật tạm thời và lập kế hoạch can thiệp lại để lấy sỏi hoặc thay/rút stent; không xem stent tạm thời là điều trị triệt để.
+ Viêm đường mật tắc nghẽn cần hồi sức, kháng sinh và dẫn lưu đường mật sớm; ERCP thường được ưu tiên nếu khả thi. Khi người bệnh không ổn định, ưu tiên giải áp, có thể trì hoãn lấy sạch sỏi đến khi tình trạng cho phép. Nếu ERCP thất bại hoặc không tiếp cận được đường mật, cân nhắc dẫn lưu qua da hoặc lấy sỏi bằng phẫu thuật tùy giải phẫu và nguồn lực.
+ Trong viêm tụy mật, ERCP cấp cứu không được chỉ định thường quy nếu không có viêm đường mật hoặc bằng chứng tắc mật dai dẳng. Khi túi mật còn sỏi và người bệnh đủ điều kiện phẫu thuật, cắt túi mật sau xử trí sỏi ống mật chủ giúp giảm biến cố đường mật tái phát; thời điểm cụ thể tùy diễn tiến và nguy cơ phẫu thuật.
+ Nếu phát hiện sỏi trong gan, cần đánh giá thêm hẹp đường mật, ứ mật và tổn thương nhu mô; lựa chọn lấy sỏi qua nội soi, qua da hoặc phẫu thuật tùy vị trí, mức độ lan rộng và biến chứng.

Tài liệu tham khảo

* Diagnosing Bile Duct Stones: Comparison of Unenhanced Helical CT, Oral Contrast-Enhanced CT Cholangiography, and MR Cholangiography – Jorge A. Soto, Oscar Alvarez, Felipe Múnera
* 
Common bile duct stones: reassessment of criteria for CT diagnosis – R L Baron

* MR Imaging and CT of the Biliary Tract – Benjamin M. Yeh, MD, Peter S. Liu, MD
* Common bile duct stones on multidetector computed tomography: Attenuation patterns and detectability – Chang Whan Kim, Jae Hyuck Chang, Yeon Soo Lim, Tae Ho Kim, In Seok Lee, and Sok Won Han
* Contrast-Enhanced Helical CT of Choledocholithiasis – Frank H. Miller, Caroline M. Hwang, Helena GabrielRead
* Diagnosing Bile Duct Stones Comparison of Unenhanced Helical CT, Oral Contrast-Enhanced CT Cholangiography, and MR Cholangiography – Jorge A. Soto
* Pitfalls of MRCP: What every radiologist must know! – B. Budigi, P. Kala, R. Avantsa; Bangalore, Ka/IN, Bangalore/IN

  • Share on Facebook
  • Tweet on Twitter
  • Share on LinkedIn

Xem thêm bài giảng

Tiếp Cận Chẩn Đoán U Gan I Bài giảng CĐHA *
Hướng Dẫn Đọc Phim XQ Bụng | Bài giảng CĐHA *
U Phân | Bài giảng CĐHA

Danh mục: Tiêu hóa

guest
guest
32 Bình luận
ThS. Nguyễn Long
ThS. Nguyễn Long
Admin
28/10/2026 12:37 chiều

# Cập nhật nội dung bài viết & Case lâm sàng 27/10/202

Trả lời ↵
ThS. Nguyễn Long
ThS. Nguyễn Long
Admin
21/01/2026 12:30 sáng

# Cập nhật nội dung bài viết & Case lâm sàng 21/1/2026

Trả lời ↵
ThS. Nguyễn Long
ThS. Nguyễn Long
Admin
13/08/2025 8:39 sáng

# Cập nhật nội dung bài viết & Case lâm sàng 13/8/2025

Trả lời ↵
ThS. Nguyễn Long
ThS. Nguyễn Long
Admin
20/04/2025 11:27 chiều

# Cập nhật nội dung bài viết & Case lâm sàng 20/5/2025

Trả lời ↵
ThS. Nguyễn Long
ThS. Nguyễn Long
Admin
14/11/2024 8:27 chiều

# Cập nhật nội dung bài viết & Case lâm sàng 14/11/2024

Trả lời ↵
« Trang trước 1 … 4 5 6

Sidebar chính

Thư Viện Ca Lâm Sàng

  • Hô Hấp

    Hô Hấp (450)

  • Sinh Dục

    Sinh Dục (638)

  • Tai Mũi Họng

    Tai Mũi Họng (241)

  • Thần Kinh

    Thần Kinh (885)

  • Tiết Niệu

    Tiết Niệu (357)

  • Tiêu Hóa

    Tiêu Hóa (1445)

  • Tim Mạch

    Tim Mạch (170)

  • Xương Khớp

    Xương Khớp (544)

×

Thống Kê Website

  • » 353 Chủ Đề Chẩn Đoán Hình Ảnh
  • » 14174 Lượt Cập Nhật Bài Viết
  • » 9417 Tài Khoản Đã Đăng Ký
  • » 674 Tài Khoản Đang Truy Cập

© 2014-2026 | HPMU Radiology

HƯỚNG DẪN   ĐĂNG KÝ & GIA HẠN