I. Đại cương
– Biến đổi xơ nang tuyến vú (fibrocystic changes) là phổ biến đổi mô học lành tính, không đồng nhất ở vú:
+ Các thành phần có thể xuất hiện riêng lẻ hoặc phối hợp, không phải lúc nào cũng đồng thời hiện diện.
+ Biến đổi xơ nang không đồng nghĩa với ung thư; ý nghĩa nguy cơ phụ thuộc tổn thương mô học đi kèm, đặc biệt là sự hiện diện của tăng sinh không điển hình.
– Dịch tễ: Thường gặp ở phụ nữ tiền mãn kinh, chủ yếu trong độ tuổi 20–50:
+ Tỷ lệ phụ nữ từng có biến đổi trong suốt cuộc đời được ước tính tới 70–90%.
+ Sau mãn kinh, các biến đổi thường giảm hoặc thoái triển; chúng có thể kéo dài hoặc xuất hiện ở người dùng liệu pháp hormone thay thế.
– Căn nguyên: Chưa được xác định đầy đủ; biến đổi có liên quan đến trạng thái nội tiết sinh lý nhưng không quy cho một căn nguyên đơn nhất.
– Cơ chế bệnh sinh: Dao động estrogen và progesterone theo chu kỳ được cho là ảnh hưởng đến biểu mô tuyến và mô đệm, góp phần gây giãn nang tuyến, biến đổi biểu mô và xơ hóa mô đệm; cơ chế chính xác chưa được làm rõ hoàn toàn.
– Biểu hiện lâm sàng: Có thể không triệu chứng; khi có, thường là đau hoặc căng tức vú theo chu kỳ kinh, mô vú lổn nhổn hoặc sờ thấy nang.
– Vai trò CĐHA: Chụp nhũ ảnh và siêu âm giúp phát hiện, xác định nang hay đặc và đánh giá dấu hiệu nghi ngờ; hình ảnh chồng lấp không loại trừ ác tính khi tổn thương có đặc điểm không điển hình.
  NỘI DUNG WEB
» 422 Bài giảng chẩn đoán hình ảnh
» X-quang / Siêu âm / CT Scan / MRI
» 25.000 Hình ảnh case lâm sàng
  ĐỐI TƯỢNG
» Kỹ thuật viên CĐHA
» Sinh viên Y đa khoa
» Bác sĩ khối lâm sàng
» Bác sĩ chuyên khoa CĐHA
  Nội dung Bài giảng & Case lâm sàng thường xuyên được cập nhật !
  Đăng nhập Tài khoản để xem Nội dung Bài giảng & Case lâm sàng !!!
* Giải phẫu bệnh + Nang tuyến hình thành do giãn các ống tuyến hoặc tiểu thùy, chứa dịch với thành phần thay đổi. – Vú gồm da, nhu mô tuyến và mô đệm; mô đệm chứa mô xơ, mô mỡ, mạch máu, thần kinh và bạch huyết. – Tuyến vú nằm trong hệ cân nông vùng ngực, thường trải từ xương sườn II đến VI và từ bờ bên xương ức đến đường nách giữa: – Nhu mô tuyến được tổ chức thành thùy, tiểu thùy và nang tuyến chế tiết: – Trong nghiên cứu siêu âm ở phụ nữ đang cho con bú, đường kính ống tuyến chính trung bình khoảng 2 mm và có trung bình khoảng 9–10 ống chính mỗi vú; các số đo thay đổi giữa các cá thể. – Da vú có nang lông, tuyến bã và tuyến mồ hôi; vùng núm vú và quầng vú có cấu trúc chuyên biệt. – Núm vú thường chiếu khoảng khoang liên sườn IV nhưng vị trí thay đổi theo thể trạng và độ sa của vú: – Quầng vú có sắc tố đậm hơn vùng da xung quanh: – Hệ cân nông gồm hai lá bao quanh tuyến và liên tục với cân nông thành bụng ở phía dưới: Dây chằng Cooper là các vách xơ nối da và cân nông với cân ngực, góp phần nâng đỡ nhu mô vú. – Bạch huyết tuyến vú chủ yếu dẫn lưu về hạch nách, một phần về hạch cạnh ức. – Đối với khối đặc, cần đánh giá kết hợp các đặc điểm hình thái: – Tính chất hồi âm thay đổi theo loại tổn thương và không tự xác định tính lành: – Đặc điểm phía sau khối phản ánh sự truyền âm qua tổn thương: – Vôi hóa trên siêu âm biểu hiện thành các chấm tăng âm, thường dễ nhận thấy hơn trong khối giảm âm hoặc ống tuyến giãn: * Hình dạng không đều – Khối không xếp vào dạng bầu dục, tròn hoặc thùy múi; đường viền thường bất đối xứng, góc cạnh hoặc có các thùy sâu không đều. => Case lâm sàng 1: => Case lâm sàng 2: => Case lâm sàng 3: * Hướng không song song với mặt da – Trên mặt cắt qua khối vuông góc với da, đường kính theo hướng trước–sau (vuông góc với mặt da) lớn hơn đường kính theo hướng song song với da, tạo hình ảnh “cao hơn rộng”. => Case lâm sàng 1: => Case lâm sàng 2: * Bờ tua gai, không rõ, góc cạnh hoặc vi thùy – Bờ tua gai gồm các đường mảnh tỏa ra từ khối, thường liên quan đến sự xâm nhập và co kéo mô đệm; đây là đặc điểm rất đáng ngờ. => Case lâm sàng 1: => Case lâm sàng 2: * Viền tăng âm quanh tổn thương – Viền tăng âm dạng dải nằm trong mô quanh khối, không phải bản thân đường bờ; có thể phản ánh phản ứng mô đệm quanh tổn thương ác tính. => Case lâm sàng 1: => Case lâm sàng 2: => Case lâm sàng 3: => Case lâm sàng 4: * Giảm hồi âm hoặc hồi âm không đồng nhất – Khối giảm hồi âm có hồi âm thấp hơn mô tuyến hoặc mô mỡ xung quanh; đặc điểm này thường gặp ở ung thư nhưng cũng có thể thấy trong nhiều tổn thương lành tính, nên không đặc hiệu. => Case lâm sàng 1: => Case lâm sàng 2: => Case lâm sàng 3: * Bóng lưng phía sau – Bóng lưng là vùng giảm hồi âm nằm sâu hơn tổn thương, tối hơn mô xung quanh ở cùng độ sâu; hình thành khi khối làm suy giảm hoặc phản xạ chùm tia siêu âm. => Case lâm sàng 1: => Case lâm sàng 2: => Case lâm sàng 3: * Vi vôi hóa – Vôi hóa trên siêu âm thường biểu hiện thành các chấm tăng âm; đầu dò tần số cao có thể phát hiện các chấm nhỏ, nhưng không phải mọi chấm tăng âm đều là vôi hóa. => Case lâm sàng 1: => Case lâm sàng 2: => Case lâm sàng 3: => Case lâm sàng 4: => Case lâm sàng 5: => Case lâm sàng 6: => Case lâm sàng 7: => Case lâm sàng 8: => Case lâm sàng 9: => Case lâm sàng 10: => Case lâm sàng 11: => Case lâm sàng 12: => Case lâm sàng 13: => Case lâm sàng 14: * Hạch bình thường – Hạch thường có hình bầu dục, trục dài lớn hơn trục ngắn, bờ đều và rõ. * Hạch bệnh lý – Vỏ hạch dày khu trú hoặc lệch tâm, không đều là dấu hiệu đáng ngờ; bề dày > 3 mm làm tăng nghi ngờ nhưng không đủ để kết luận di căn nếu đứng riêng lẻ. – Đặc điểm hình ảnh siêu âm: Nang đơn giản điển hình là tổn thương chứa dịch, không có thành phần mô đặc: – Hình thái lâm sàng: => Case lâm sàng 1: => Case lâm sàng 2: – Nang chảy máu (hemorrhagic cyst): Máu trong lòng nang tạo cặn, cục máu đông và các dải fibrin; hình ảnh thay đổi theo mức độ đông máu và tiêu máu: => Case lâm sàng 1: => Case lâm sàng 2: => Case lâm sàng 3: => Case lâm sàng 4: – Nang nhiễm trùng (infected cyst): Mủ, protein và tế bào viêm làm dịch nang trở nên phức tạp, đồng thời gây dày thành và viêm mô quanh nang: => Case lâm sàng 1: => Case lâm sàng 2: => Case lâm sàng 3: => Case lâm sàng 4: => Case lâm sàng 5: => Case lâm sàng 6: – Nang thượng bì (epidermal inclusion cyst; tên cũ thường gọi là nang bã nhờn) là tổn thương nguồn gốc da, có thể mô phỏng tổn thương dạng nang ở vú: => Case lâm sàng 1: => Case lâm sàng 2: => Case lâm sàng 3: – Nang sữa (galactocele) là nang ứ sữa do tắc nghẽn ống tuyến, thường gặp trong thời kỳ tiết sữa hoặc sau khi ngừng cho bú; tổn thương có thể tồn tại kéo dài và kích thước dao động: => Case lâm sàng 1: => Case lâm sàng 2: => Case lâm sàng 3: => Case lâm sàng 4: => Case lâm sàng 5: => Case lâm sàng 6: => Case lâm sàng 7: – Khối máu tụ (breast hematoma) là máu thoát mạch trong mô vú, thường liên quan chấn thương, phẫu thuật hoặc thủ thuật: – Đặc điểm hình ảnh: Tổn thương nang phức tạp (complex cystic lesion) có thành hoặc vách dày, nốt đặc nội nang, hay phối hợp thành phần nang–đặc: – Phân loại: Một loạt hồi cứu gồm 79 tổn thương nang phức tạp được chia thành bốn kiểu; giá trị dự báo dương tính cho ác tính của từng kiểu trong loạt này như sau: => Case lâm sàng: * Nguyên nhân: – Ung thư biểu mô nhú có vỏ bao (encapsulated papillary carcinoma): U phát triển trong khoang nang hoặc ống tuyến giãn, tạo tổn thương nang–đặc: => Case lâm sàng 1: => Case lâm sàng 2: – U nhú nội ống (intraductal papilloma): Thường là tổn thương nhú lành tính phát triển trong ống tuyến; khi nằm trong ống giãn, có thể tạo thành phần đặc trong khối dạng nang: => Case lâm sàng 1: => Case lâm sàng 2: => Case lâm sàng 3: => Case lâm sàng 4: => Case lâm sàng 5: => Case lâm sàng 6: => Case lâm sàng 7: => Case lâm sàng 8: => Case lâm sàng 9: => Case lâm sàng 10: => Case lâm sàng 11: => Case lâm sàng 12: => Case lâm sàng 13: => Case lâm sàng 14: => Case lâm sàng 15: => Case lâm sàng 16: => Case lâm sàng 17: => Case lâm sàng 18: => Case lâm sàng 19: * Lưu ý: – Khảo sát toàn bộ thành nang, đặc biệt thành sau, ở nhiều mặt phẳng để phát hiện dày khu trú, vách dày hoặc nốt thành: – Nốt hoặc hồi âm tăng trong lòng nang cần được phân biệt với cặn, máu đông và mô đặc: – Một số ung thư vú có thể biểu hiện thành khối nang–đặc hoặc tổn thương chủ yếu dạng nang: – Dịch tễ: Thường được phát hiện tình cờ trên siêu âm ở phụ nữ quanh mãn kinh, khoảng 39–50 tuổi; cũng có thể gặp sau mãn kinh. – Cơ chế bệnh sinh: Hình thành do giãn các nang tuyến trong đơn vị ống tận–tiểu thùy; mô bệnh học thường cho thấy thay đổi xơ nang và dị sản apocrine. Tổn thương có thể ổn định, giảm kích thước hoặc tự thoái triển. – Đặc điểm hình ảnh siêu âm: Cụm vi nang (clustered microcysts) là tập hợp nhiều nang nhỏ trong cùng một vùng: – Phân loại: Cụm vi nang có hình thái điển hình, không có thành phần đặc và không kèm dấu hiệu nghi ngờ thường được xếp BI-RADS 2: => Case lâm sàng 1:
+ Xơ hóa mô đệm biểu hiện bằng tăng mô collagen quanh ống tuyến và tiểu thùy.
+ Bệnh tuyến (adenosis) là tình trạng tăng số lượng nang tuyến trong tiểu thùy; thể xơ hóa có thể làm biến dạng cấu trúc tiểu thùy.
+ Dị sản apocrine làm biểu mô lót ống tuyến hoặc nang có tế bào với bào tương rộng, dạng hạt và ái toan.
+ Tăng sinh biểu mô ống tuyến có thể đi kèm, có hoặc không có không điển hình; sự hiện diện của không điển hình có ý nghĩa trong phân tầng nguy cơ.
+ Vôi hóa có thể lắng đọng trong lòng ống tuyến, thành nang hoặc mô đệm, không chỉ trong lòng ống tuyến.* Giải phẫu tuyến vú
+ Đuôi nách tuyến vú (đuôi Spence) kéo dài vào vùng nách.
+ Phía sau tuyến có khoang sau tuyến chứa mô liên kết lỏng lẻo, giúp tuyến di động trên cân ngực; cân ngực phủ cơ ngực lớn, còn phần ngoài của vú liên quan với cơ răng trước.
+ Theo mô tả giải phẫu quy ước, vú thường có khoảng 15–20 thùy; số lượng và phân bố thay đổi giữa các cá thể.
+ Các tiểu thùy dẫn lưu qua những ống nhỏ hợp thành ống lớn hơn; mỗi thùy dẫn lưu qua một ống chính mở riêng ở núm vú.
– Nghiên cứu siêu âm ở phụ nữ đang cho con bú không ghi nhận các xoang chứa sữa giãn rộng điển hình dưới quầng vú.
+ Núm vú có các lỗ đổ của ống tuyến, cơ trơn và nhiều đầu tận thần kinh cảm giác.
+ Da núm vú thường không có nang lông.
+ Các tuyến Montgomery là tuyến bã biến đổi, đổ ra các nốt nhỏ trên quầng vú.
+ Chất tiết của tuyến Montgomery giúp bôi trơn và bảo vệ da quầng-núm vú; đây không phải là tuyến tiết sữa.II. Siêu âm tuyến vú
1. Tổn thương lành tính
+ Khối thường có hình bầu dục, tròn hoặc thùy múi nông; cần phân biệt dáng thùy múi với bờ vi thùy gồm nhiều gợn nhỏ liên tiếp.
+ Khối thường hướng song song với mặt da, với trục ngang lớn hơn trục dọc.
+ Bờ rõ, sắc nét trên toàn bộ chu vi và chuyển tiếp đột ngột với mô xung quanh thường gợi ý lành tính, nhưng không loại trừ ung thư.
+ Viền tăng âm mỏng, đều có thể gặp quanh một số khối lành tính; viền tăng âm dạng dải cũng có thể gặp trong ung thư nên không dùng riêng dấu hiệu này để kết luận lành tính.
+ Nang đơn giản thường trống âm, thành mỏng đều, không có thành phần đặc bên trong và tăng âm phía sau.
+ Khối đặc tăng âm thường lành tính hơn, nhưng vẫn có thể gặp tổn thương ác tính.
+ Tăng âm phía sau thường gặp ở nang đơn giản nhưng cũng có thể xuất hiện sau khối đặc lành tính hoặc ác tính.
+ Bóng lưng có thể gặp ở cả tổn thương lành tính và ác tính; bóng khúc xạ mảnh ở rìa khối cong cần phân biệt với bóng lưng sâu qua tổn thương.
+ Không phải mọi chấm tăng âm đều là vôi hóa; hình thái vôi hóa được đánh giá tốt hơn trên chụp nhũ ảnh.
+ Không dùng ngưỡng > 0,5 mm hoặc sự hiện diện của bóng lưng đơn độc để kết luận vôi hóa lành tính; cần đối chiếu với các đặc điểm hình ảnh khác và chụp nhũ ảnh khi phù hợp.2. Tổn thương ác tính
– Hình dạng không đều có thể phản ánh sự phát triển xâm nhập, làm biến dạng mô xung quanh; đây là dấu hiệu nghi ngờ ác tính.
– Hướng này gợi ý khối phát triển xuyên qua các mặt phẳng mô tuyến thay vì lan dọc theo chúng, làm tăng nghi ngờ ác tính.
– Bờ không rõ là đoạn bờ mờ, hòa lẫn với mô xung quanh; bờ góc cạnh có các góc nhọn hoặc chỗ gấp khúc đột ngột.
– Bờ vi thùy có nhiều gợn nhỏ liên tiếp, chu kỳ khoảng 2–3 mm; cần phân biệt với hình dạng thùy múi, vốn mô tả đường nét tổng thể của khối.
– Chỉ cần một phần bờ không rõ, góc cạnh, vi thùy hoặc tua gai thì không mô tả toàn bộ bờ là rõ; ghi nhận đặc điểm đáng ngờ nhất.
– Viền tăng âm rõ hoặc không đều làm tăng nghi ngờ, nhất là khi đi kèm các đặc điểm hình thái đáng ngờ khác.
– Viền tăng âm mỏng, đều có thể gặp ở một số khối lành tính; cần phân biệt với viền tăng âm dạng dải và đánh giá cùng toàn bộ hình thái khối, không dùng riêng dấu hiệu này để kết luận ác tính.
– Hồi âm không đồng nhất phản ánh cấu trúc bên trong biến thiên và có thể gặp ở cả tổn thương lành tính lẫn ác tính; cần đánh giá cùng hình dạng, bờ, hướng và các đặc điểm khác.
– Cần phân biệt khối đặc hồi âm không đồng nhất với khối hỗn hợp đặc–nang, vốn có cả thành phần dịch và thành phần đặc. Thành phần đặc là phần cần được đánh giá trọng tâm; nếu cần lấy mẫu mô, chỉ hút phần dịch có thể bỏ sót tổn thương.
– Bóng lưng sâu phía sau khối có thể liên quan đến mô xơ và phản ứng mô đệm quanh ung thư, làm tăng nghi ngờ nhưng không đặc hiệu.
– Một số tổn thương lành tính, như mô xơ hoặc vôi hóa, cũng có thể gây bóng lưng; ngược lại, không phải ung thư nào cũng có dấu hiệu này.
– Các chấm tăng âm nghi vôi hóa có thể nằm trong khối giảm âm, ống tuyến giãn hoặc vùng tổn thương không tạo khối; khi đi kèm hình thái đáng ngờ, chúng làm tăng nghi ngờ ác tính nhưng không đặc hiệu nếu đứng riêng lẻ.
– Siêu âm kém hơn chụp nhũ ảnh trong đánh giá hình thái và phân bố vôi hóa; cần đối chiếu với chụp nhũ ảnh khi phù hợp.
– Không dùng ngưỡng < 0,5 mm hoặc việc không có bóng lưng để xác định vi vôi hóa hay kết luận ác tính; bóng lưng có thể thay đổi theo đặc tính vôi hóa và mô xung quanh.3. Đánh giá hạch nách
– Vỏ hạch giảm âm, mỏng và tương đối đồng đều; bề dày thường ≤ 3 mm khi đo tại vị trí dày nhất.
– Rốn mỡ tăng âm ở trung tâm được bảo tồn; mạch máu thường đi vào hạch qua rốn.
– Đánh giá hình thái vỏ và rốn hạch quan trọng hơn kích thước đơn thuần; siêu âm hạch có hình thái bình thường không loại trừ hoàn toàn vi di căn.
– Rốn mỡ tăng âm bị mờ, mất một phần hoặc mất hoàn toàn gợi ý phá vỡ cấu trúc vỏ-rốn hạch.
– Hạch có thể trở nên tròn, giảm âm; tỉ số trục dài/trục ngắn < 2 gợi ý hình thái tròn.
– Bờ hạch không rõ hoặc không đều, hạch kết dính thành đám và phù mô quanh hạch có thể gợi ý lan tràn ngoài hạch.
– Doppler màu cho thấy tưới máu ngoại vi hoặc mạch không xuất phát từ rốn hạch làm tăng nghi ngờ; tăng tưới máu vùng rốn đơn thuần cũng có thể gặp trong hạch phản ứng.
– Các chấm tăng âm nghi vi vôi hóa trong hạch là dấu hiệu bất thường, có thể gặp trong di căn ung thư vú nhưng không đặc hiệu; cần đối chiếu với bệnh sử và hình ảnh tuyến vú.
– Diễn giải tổng hợp hình thái vỏ, rốn mỡ, tỉ lệ trục, bờ và phân bố mạch máu; khi kết quả xác định di căn có thể ảnh hưởng xử trí, cân nhắc lấy mẫu mô dưới hướng dẫn siêu âm.III. Nang tuyến vú
1. Nang đơn giản
+ Lòng nang trống âm đồng nhất, không có hồi âm nội nang, vách hoặc nốt thành; hình tròn hoặc bầu dục, bờ rõ, thành mỏng và trơn láng.
+ Tăng âm phía sau hình thành do dịch trong nang làm suy giảm chùm tia siêu âm ít hơn mô xung quanh; dấu hiệu này hỗ trợ nhận diện nang nhưng không đặc hiệu nếu đứng riêng lẻ.
+ Bóng khúc xạ mảnh ở rìa có thể xuất hiện do chùm tia bị bẻ lệch tại thành cong của nang; khác với bóng lưng sâu do suy giảm âm phía sau tổn thương.
+ Không có tín hiệu tưới máu bên trong nang trên siêu âm Doppler; tín hiệu sát bờ cần được kiểm tra ở mặt cắt khác để loại trừ mạch máu lân cận hoặc giả ảnh do chuyển động.
+ Không thấy tín hiệu Doppler không đủ để loại trừ một nốt đặc ít mạch máu; cần đánh giá đồng thời hình thái, vị trí cố định hay di động và tính chất hồi âm.
+ Khi nghi có hồi âm nội nang, khảo sát ở ít nhất hai mặt phẳng và điều chỉnh độ khuếch đại, tiêu điểm để phân biệt cặn thật với nhiễu hoặc thiết lập máy chưa phù hợp.
+ Cặn hoặc hồi âm di động, không có thành phần đặc và không có tưới máu gợi ý nang có biến chứng; thành hoặc vách dày, nốt đặc bám thành hay tưới máu trong thành phần đặc không phù hợp với nang đơn giản và cần đánh giá như tổn thương nang-đặc phức tạp.
+ Nang có thể không gây triệu chứng; khi sờ thấy, thường là khối tròn, di động và có thể gây đau khu trú.
+ Kích thước và mức độ đau có thể dao động theo chu kỳ kinh; nang có thể thoái triển tự nhiên hoặc tái tích tụ dịch sau chọc hút.
+ Nếu còn khối sờ thấy sau chọc hút, cần đối chiếu lại vị trí và hình ảnh để xác định có thành phần tổn thương tồn dư hay không.2. Nang biến chứng
+ Cặn tăng âm có thể lắng thành mức dịch–dịch; tăng âm phía sau thường còn do thành phần dịch nhưng có thể giảm khi cục máu đông chiếm nhiều thể tích.
+ Cục máu đông co rút có thể tạo hình giả nốt thành, thường có bờ lõm hoặc góc cạnh và không có tưới máu bên trong.
+ Các sợi fibrin có thể tạo dải mảnh, dạng lưới hoặc vách giả; hình ảnh này không đặc hiệu nếu đứng riêng lẻ.
+ Cặn có thể lắng hoặc đổi vị trí khi thay đổi tư thế; đánh giá ở nhiều mặt phẳng và kết hợp siêu âm Doppler giúp phân biệt cặn với thành phần mô đặc.
+ Không thấy tín hiệu Doppler trong một nốt thành không đủ để loại trừ mô đặc ít mạch máu; nốt cố định, thành hoặc vách dày không đều, tưới máu nội tổn thương hay tổn thương tồn tại/tăng kích thước cần được đánh giá thêm, không mặc định là cục máu đông.
+ Đau khu trú có thể đi kèm; chấn thương, thủ thuật vùng vú hoặc dùng thuốc chống đông làm tăng khả năng chảy máu nhưng không xác nhận bản chất tổn thương.
+ Hồi âm dạng vẩn hoặc cặn trong lòng nang có thể lắng ở phần thấp, tạo mức dịch–cặn; đặc điểm này phản ánh thành phần dịch nhưng không đặc hiệu cho nhiễm trùng.
+ Thành nang có thể dày, phù nề và tăng tưới máu ngoại vi trên siêu âm Doppler; dịch ở trung tâm thường không có tưới máu.
+ Mô quanh nang có thể tăng hồi âm, phù nề hoặc tăng tưới máu; dày da vùng lân cận có thể đi kèm khi viêm lan ra mô nông.
+ Đau, nóng đỏ tại chỗ hoặc sốt làm tăng khả năng nhiễm trùng; cần đối chiếu lâm sàng vì hình ảnh cặn và thành dày cũng có thể gặp trong nang chảy máu.
+ Không có tưới máu trung tâm không loại trừ hoàn toàn thành phần mô đặc; khối đặc cố định, thành không đều hoặc tổn thương tồn tại sau khi tình trạng viêm cải thiện cần được đánh giá lại để loại trừ tổn thương nang-đặc.3. Phân biệt
+ Nang thường nằm trong trung bì hoặc mô dưới da, sát và có thể dính với da; đôi khi thấy lỗ mở hoặc đường thông nhỏ tới bề mặt da. Nang tuyến vú đơn giản thường nằm sâu hơn trong nhu mô và không thông với da; không thấy đường thông không loại trừ nang thượng bì.
+ Keratin trong nang tạo hồi âm bên trong, đôi khi thành các lớp đồng tâm hoặc giả dạng khối đặc; nang tuyến vú đơn giản điển hình trống âm.
+ Cả hai có thể có bờ rõ, không có tưới máu bên trong và tăng âm phía sau; các đặc điểm này không đủ để phân biệt nếu không xác định vị trí và liên quan với da.
+ Khi nang thượng bì vỡ hoặc viêm, thành nang có thể dày, mô quanh nang phù nề và tăng tưới máu; hình ảnh có thể chồng lấp với áp xe, nên cần đối chiếu biểu hiện viêm da và vị trí tổn thương.
+ Trong loạt 8 phụ nữ được siêu âm tại Nottingham năm 1994–1995, 50% tổn thương dạng nang hoặc đa nang, 37% dạng hỗn hợp nang–đặc và 13% có hình ảnh dạng đặc; “dạng đặc” mô tả biểu hiện siêu âm, không khẳng định tổn thương là mô đặc trên mô bệnh học.
+ Hình ảnh siêu âm thay đổi theo thời gian và thành phần sữa: dịch còn loãng có thể đồng nhất, trong khi chất béo và phần dịch tách lớp, sữa cô đặc hoặc đông lại có thể tạo hồi âm không đồng nhất, vách giả hay hình ảnh giả đặc.
+ Mức mỡ–dịch hình thành khi phần mỡ ít đậm độ nổi lên trên phần dịch; trên chụp nhũ ảnh, khối thường tròn hoặc bầu dục, bờ rõ và mức này dễ nhận thấy nhất ở tư thế nghiêng. Khi thấy rõ, đây là dấu hiệu đặc trưng; không thấy mức mỡ–dịch không loại trừ nang sữa.
+ Tăng âm phía sau thường còn do thành phần dịch; nang có thể trống âm, đa nang hoặc có hồi âm bên trong, và thường không có tưới máu nội tổn thương trên siêu âm Doppler.
+ Nang tuyến vú đơn giản thường trống âm, thành mỏng và không có mức mỡ–dịch; tuy nhiên, nang sữa giai đoạn sớm cũng có thể trông như nang đơn giản, nên cần kết hợp bối cảnh cho con bú hoặc mới ngừng cho bú với toàn bộ đặc điểm hình ảnh.
+ Nang sữa không biến chứng thường không gây viêm rõ; đau tăng, nóng đỏ, sốt, thành dày và tăng tưới máu quanh nang gợi ý bội nhiễm hoặc áp xe, nhưng không đặc hiệu nếu đứng riêng lẻ.
+ Hình ảnh dạng đặc có thể do sữa cô đặc, nhưng tưới máu nội tổn thương, bờ không đều hoặc thành phần đặc tồn tại cần được đánh giá thêm, không mặc định là nang sữa lành tính.
+ Khi hình ảnh còn không xác định, chọc hút có thể hỗ trợ chẩn đoán; hút được dịch sữa ủng hộ nang sữa, còn dịch máu hoặc khối tồn dư cần được đánh giá tiếp.
+ Chấn thương nhẹ có thể không được nhớ lại; thuốc chống đông hoặc rối loạn đông máu làm tăng khả năng xuất huyết, nhưng không tự xác nhận tổn thương lành tính.
+ Siêu âm giai đoạn cấp có thể chưa thấy tụ máu nhỏ hoặc chỉ thấy vùng tăng hồi âm mờ trong mô mỡ; khối lớn hơn có thể tạo ổ dạng nang với vách fibrin mảnh không tưới máu, mức dịch–cặn hoặc cục máu đông tăng âm giả đặc.
+ Hình ảnh thay đổi khi máu tiêu và tổ chức hóa; do đó, tụ máu cấp không nên được mô tả đơn thuần là nang đơn giản, dù đôi khi có hình dạng dạng nang.
+ Cục máu đông thường không có tưới máu bên trong, nhưng tụ máu đang tổ chức có thể tăng tưới máu ngoại vi; thành phần đặc có mạch máu, tồn tại hoặc lớn dần không được mặc định là máu cục vì khối u cũng có thể chảy máu.
+ Trên chụp nhũ ảnh, tụ máu cấp có thể biểu hiện bằng đậm độ khu trú hoặc khối; về sau, hoại tử mỡ có thể tạo nang dầu, vôi hóa loạn dưỡng hoặc khối xơ hóa méo mó, đôi khi mô phỏng ác tính.
+ Đau mới xuất hiện, bầm da và tiền sử chấn thương hoặc can thiệp hỗ trợ chẩn đoán; không có tiền sử chấn thương rõ không loại trừ tụ máu.
+ Tổn thương thường giảm dần theo thời gian; khối không thoái triển, tăng kích thước, không có nguyên nhân rõ hoặc còn thành phần đặc đáng ngờ cần được đánh giá thêm để loại trừ tổn thương nền.4. Nang phức tạp
+ Nang biến chứng chỉ có cặn hoặc hồi âm bên trong, không có nốt đặc thật; cần phân biệt với tổn thương nang phức tạp có thành phần mô đặc.
+ Hình dạng đa thùy đơn thuần không đủ để xếp loại; cần đánh giá độ dày thành và vách, nốt đặc nội nang, tỷ lệ phần nang–đặc và tưới máu trên siêu âm Doppler.
+ Type I: Thành ngoài hoặc vách ngăn dày > 0.5 mm, hoặc cả hai; giá trị dự báo dương tính là 7.1%.
+ Type II: Có một hoặc nhiều nốt đặc thành nội nang; giá trị dự báo dương tính là 16.7%.
+ Type III: Khối hỗn hợp nang–đặc, trong đó phần nang chiếm ≥ 50% thể tích; giá trị dự báo dương tính là 61.1%.
+ Type IV: Khối chủ yếu đặc, trong đó phần đặc chiếm ≥ 50% thể tích, kèm các ổ nang trung tâm hoặc lệch tâm; giá trị dự báo dương tính là 44.8%.
+ Trên siêu âm, thường thấy nốt nhú đặc lồi vào lòng nang; siêu âm Doppler có thể phát hiện tưới máu thưa trong phần đặc, giúp nhận diện mô u thay vì cặn hoặc cục máu đông.
+ Hình ảnh có thể chồng lấp với u nhú nội ống lành tính và các tổn thương nang–đặc khác; không thể xác định bản chất mô học chỉ dựa vào hình ảnh.
+ Phân biệt với u nhú lành tính cần mô bệnh học; sự vắng mặt của tế bào cơ biểu mô trong nhú và quanh bao xơ là đặc điểm quan trọng của thể này.
+ Trên siêu âm, thường thấy nốt đặc bám thành hoặc nằm trong lòng ống giãn; siêu âm Doppler có thể nhận diện cuống mạch nuôi, giúp phân biệt mô u với cặn hay cục máu đông.
+ Cặn hoặc máu đông thường không có cuống mạch và có thể di động theo tư thế; không thấy tín hiệu Doppler không loại trừ hoàn toàn một nốt nhú nhỏ.
+ U nhú trung tâm có thể gây tiết dịch núm vú trong hoặc lẫn máu; tổn thương ngoại vi thường được phát hiện qua hình ảnh hơn là triệu chứng.
+ Hình ảnh không phân biệt tin cậy u nhú lành tính với ung thư biểu mô nhú có vỏ bao; chẩn đoán mô học dựa một phần vào sự hiện diện của tế bào cơ biểu mô trong các nhú và quanh tổn thương.
+ Điều chỉnh độ khuếch đại và tiêu điểm để tránh bỏ sót tổn thương nhỏ bị che bởi bờ nang, cặn hoặc nhiễu.
+ Dày thành khu trú hoặc nốt thành có thể là mô tăng sinh, nhưng cũng gặp trong viêm; cần đánh giá cùng hình thái và tưới máu.
+ Cặn hoặc máu đông có thể di động khi đổi tư thế hoặc đè đầu dò; nốt mô đặc thường cố định vào thành nang.
+ Tưới máu trong nốt trên siêu âm Doppler ủng hộ thành phần mô đặc; không thấy tưới máu không loại trừ hoàn toàn nốt đặc ít mạch máu.
+ U nhú lành tính, ung thư biểu mô nhú và khối u hoại tử đều có thể tạo thành phần đặc trong lòng tổn thương dạng nang; hình ảnh đơn độc không xác định được mô học.
+ Thành hoặc bờ không đều, nốt đặc nội nang hay tưới máu trong phần đặc làm tăng nghi ngờ, nhưng không dấu hiệu nào đủ để kết luận khi đứng riêng lẻ.
+ Tăng âm phía sau có thể thay đổi; có hoặc không có dấu hiệu này đều không đủ để xác định hay loại trừ ác tính.5. Cụm vi nang nhỏ
+ Mỗi nang thường có đường kính < 2–3 mm, được ngăn cách bởi các vách mỏng < 0.5 mm.
+ Các nang thường trống âm, bờ vùng tổn thương rõ và không có thành phần đặc khu trú.
+ Một số nang có thể chứa cặn hoặc hồi âm mức thấp; cần khảo sát ở nhiều mặt phẳng và dùng Doppler để phân biệt cặn với thành phần đặc.
+ Trên chụp nhũ ảnh có thể thấy khối bờ rõ tương ứng, nhưng cấu trúc vi nang được xác định chủ yếu bằng siêu âm.
+ Nếu cụm rất nhỏ, nằm sâu hoặc chưa thể đánh giá chắc chắn, có thể xếp BI-RADS 3.
+ Thành phần đặc khu trú, tưới máu nội tổn thương, vôi hóa nghi ngờ tương ứng trên chụp nhũ ảnh hoặc thay đổi cấu trúc khi theo dõi không phù hợp với cụm vi nang điển hình và cần đánh giá thêm.
Tài liệu tham khảo
* Complex cystic lesions of the breast on ultrasonography: Feature analysis and BI-RADS assessment – Hsian-He Hsu
* Cystic Masses of the Breast – Neely Hines
* Cystic Breast Lesions Sonographic Findings and Clinical Management – Pierluigi Rinaldi, MD, Carmine Ierardi, MD, Melania Costantini, MD
* Cysts with masses and masses with cysts: An imaging review of cystic breast masses – Prasanti G. Vachhani, MD; Anjuli Shah, MD; Kelly Fabrega-Foster, MD; and Susan Harvey, MD
* Ultrasound of the Breast – Robin Smithuis, Lidy Wijers and Indra Dennert
* Complex cystic and solid mass. Diagnostic management and anatomopathological correlation – T. Díaz Antonio, G. Díaz Córdoba, M. D. M. García Gallardo, G. Garrido Ruiz, J. Irigoyen Oyarzábal, E. Pardo Susacasa, M. Acebal Blanco, L. Pérez Villa; Málaga/ES
* Complex Cystic Breast Masses: Diagnostic Approach and Imaging-Pathologic Correlation – Devang J. Doshi, David E. March, Giovanna M. Crisi, Bret F. Coughlin
* Cystic breast lesions: Imaging evaluation and management. Sonographic-histopathological correlation: Our experience – A. I. UTRERA GARCIA DE SALAZAR
* High-resolution US findings in breast intraductal tumours: A comprehensive, illustrated guide – M. Mattace Raso, O. Catalano, A. Petrillo, M. R. Rubulotta, A. Siani; Naples/IT
* Intracystic papillary carcinoma of the breast – V. Dimarelos
* Cystic lesions of the breast – K. Kubota; Bunkyo-City Tokyo/JP
* Review of complex breast cysts: implications for cancer detection and clinical practice – Nehmat Houssami
* Cystic Lesions of the Breast: Sonographic-Pathologic Correlation – Wendie A. Berg, MD, PhDCristina I. Campassi, MD Olga B. Ioffe, MD
















# Cập nhật nội dung bài viết & Case lâm sàng 7/11/2026
# Cập nhật nội dung bài viết & Case lâm sàng 12/4/2024
# Cập nhật nội dung bài viết & Case lâm sàng 6/3/2023
# Cập nhật nội dung bài viết & Case lâm sàng 29/1/2023
# Cập nhật nội dung bài viết & Case lâm sàng 20/1/2022