Hướng Dẫn Đọc Phim CT Bụng | Bài giảng CĐHA

* Thì động mạch sớm (Early arterial phase):
– 15-20 giây sau tiêm cản quang hay ngay sau khi bolustracking (tiêm thuốc bằng máy và có theo dõi nồng độ thuốc).
– Trong thì chụp này thuốc cản quang vẫn còn trong mạch máu, chưa vào trong mô mềm các tạng.
– Đánh giá mạch máu: bóc tách động mạch, chảy máu do tổn thương động mạch, giả phình.

* Thì động mạch muộn (late arterial phase):
– 35-40 giây sau tiêm thuốc cản quang hay 15-20 giây sau bolustracking.
– Đôi lúc được gọi là “thì tĩnh mạch cửa sớm” vì có tăng quang chút ít trong các tĩnh mạch cửa.
– Mô mềm của các tạng tăng quang tối ưu trong thì này.
– Ngấm thuốc các tổn thương giàu mạch máu, dạ dày, ruột, nhu mô tụy, lách, phần ngoài vỏ thận.
– Giúp phát hiện tổn thương:
+ Gan: HCC, FNH, u tuyến
+ Tụy: ung thư biểu mô tuyến
+ Thiếu máu ruột.

* Thì gan – thì tĩnh mạch cửa muộn (hepatic or late portal phase):
– 70-80 giây sau tiêm thuốc hay 50-60 giây sau bolustracking.
– Trong thì này nhu mô gan tăng quang rõ nhất do gan nhận 2/3 lượng máu nuôi từ tĩnh mạch cửa (1/3 lượng máu nuôi từ động mạch gan) .
– Trong thì này thấy có ngấm thuốc chút ít ở các tĩnh mạch gan.
– Giúp phát hiện các tổn thương gan ít mạch máu: nang, apxe, nhân di căn

* Thì thận (nephrogenic phase):
– 100 giây sau tiêm thuốc hay 80 giây sau bolustracking.
– Trong thì này toàn bộ nhu mô thận kể cả tủy thận tăng quang rõ.
– Chỉ trong thì này mới có thể phát hiện được các ung thư tế bào thận (RCC) kích thước nhỏ.

* Thì muộn (delayed phase):
– 6-10 phút sau tiêm thuốc hay 6-10 phút sau bolustracking.
– Còn gọi là thì thải sạch “wash out phase” hay thì cân bằng “equilibrium phase”.
– Trong thì này các tạng ổ bụng thải sạch thuốc cản quang ngoại trừ các mô xơ (do tăng quang chậm và thải thuốc chậm so với mô bình thường khác) và hệ thống tiết niệu.
– Giúp phát hiện tổn thương:
+ Gan: ung thư đường mật, di căn xơ hóa (ung thư vú).
+ Thận: ung thư biểu mô tế bào chuyển tiếp (TCC).

2. Liều dùng & Tốc độ

– Tổng liều thuốc cản quang: tính theo cân nặng của bệnh nhân, dao động khoảng 1,5–2 ml/kg, với tổng liều trung bình từ 80–150 ml tùy mục đích chụp và thể trạng.
+ Cân nặng < 75kg: 100ml
+ Cân nặng 75-90kg: 120ml
+ Cân nặng > 90kg: 150ml
– Nồng độ thuốc: thường dùng dung dịch chứa iod (ví dụ: Iohexol, Iopamidol) với nồng độ 300–370 mgI/ml
– Tốc độ tiêm: 3-5ml/giây
– Đường tiêm: chủ yếu qua tĩnh mạch ngoại vi, thường là tĩnh mạch cánh tay.

3. Protocol chụp gan

– Phát hiện các tổn thương ở gan dựa trên sự khác biệt đậm độ giữa mô tổn thương và mô bình thường.
– Ở CT không tiêm thuốc, các khối u gan thường không thể nhìn thấy, bởi vì sự tương phản giữa khối u và nhu mô gan xung quanh rất thấp.
– Khi tiêm thuốc cản quang, điều quan trọng phải biết là có 2 hệ thống cung cấp máu cho gan: nhận 80% máu nuôi từ tĩnh mạch cửa và chỉ 20% từ động mạch gan.
– Vì vậy nhu mô gan bình thường sẽ ngấm thuốc mạnh nhất ở thì tĩnh mạch cửa (70-80 giây sau tiêm) và chỉ ngấm thuốc chút ít trong thì động mạch muộn (35-40 giây sau tiêm).
– Đa số các khối u gan nhận 100% lượng máu nuôi từ động mạch gan.
– Vì vậy khối u có tăng sinh mạch máu (HCC, FNH, u máu) sẽ nhìn rõ nhất ở thì động mạch muộn (35-40 giây sau tiêm) trong khi nhu mô gan lành tăng quang ít nhất ở thì này.
– Khối u nghèo mạch máu (di căn, nang, apxe) thường ngấm thuốc rất kém ở các thì và sẽ nhìn thấy rõ nhất khi các mô lành xung quanh ngấm thuốc ở thì tĩnh mạch cửa (thì gan – 75-80 giây sau tiêm).
– Tổn thương xơ hóa (ung thư biểu mô đường mật và di căn xơ hóa) giữ thuốc cản quang lâu hơn so với nhu mô bình thường, nên được nhìn thấy rõ nhất ở thì muộn (10 phút sau tiêm).

=> Case lâm sàng: HCC

[gallery link="file" columns="5" ids="116681,116682,116683,116684,116685"]

4. Protocol chụp tụy

– Ung thư tụy là u nghèo mạch máu và sẽ được thấy rõ nhất ở thì động mạch muộn (35-40 giây sau tiêm) khi mô tuyến tụy bình thường ngấm thuốc rõ ràng và u nghèo mạch máu nuôi thì không ngấm thuốc hoặc ngấm thuốc kém.
– CT viêm tụy cấp nên chụp sau 72 giờ khởi phát triệu chứng. CT viêm tụy cấp chụp trong 2 ngày đầu có thể đánh giá không hết độ trầm trọng của bệnh.
– Mô hoại tử được phát hiện rõ ở thì động mạch muộn (35 giây sau tiêm thuốc).
– CT tụy nên chọn liều thuốc tương phản tối đa, tiêm tốc độ nhanh vì các tổn thương nhỏ của u và viêm thường khó phát hiện.
– Chụp ở 2 thì: 35 giây và 70 giây sau tiêm thuốc.

5. Protocol tắc ruột

– Đặc biệt trong trường hợp tắc ruột non, cần phải trả lời câu hỏi có thắt nghẹt mạch máu không ?
– Để trả lời câu hỏi này cần phải chụp CT có tiêm thuốc cản quang:
+ Chụp ở giây thứ 35 sau tiêm thuốc là lý tưởng để thấy ngấm thuốc ở thành ruột và phát hiện thắt nghẹt mạch máu ruột.
+ Nghi ngờ có thiếu máu cục bộ khi có sự ngấm thuốc khác nhau ở các đoạn của thành ruột (nhìn rõ trên mặt cắt coronal).
+ Nếu có tắc ruột quai đóng (closed loop obstruction), khả năng có thắt nghẹt mạch máu cao hơn.
+ Có thể thấy khối u gây tắc nghẽn.
– Không nên dùng thuốc cản quang đường uống, vì có thể che lấp dấu hiệu ngấm thuốc thành ruột.

6. Protocol chụp lách

– CT không tiêm thuốc (NECT): Đánh giá vôi hóa, xuất huyết, khối u có mỡ./
– Thì động mạch (Arterial phase)
+ Thực hiện khoảng 25–35 giây sau tiêm.
+ Giúp phát hiện tổn thương mạch máu, giả phình, chảy máu hoạt động.
– Thì tĩnh mạch cửa (Portal venous phase)
+ Khoảng 60–70 giây sau tiêm.
+ Đây là thì quan trọng nhất để đánh giá nhu mô lách, phát hiện u, nhồi máu, áp xe.
– Thì muộn (Delayed phase)
+ Sau tiêm 3-5-10 phút.
+ Giúp phát hiện tổn thương xơ hóa, di căn, hoặc đánh giá tình trạng thải thuốc của nhu mô.

7. Protocol chụp thận

– Thì trước tiêm: đánh giá vôi hoá, mỡ, chảy máu, tỷ trọng khối u
– Thì vỏ tuỷ: 45 giây sau tiêm cản quang.
– Thì nhu mô: 100 giây sau tiêm cản quang.
– Thì bài tiết: 5-15 phút sau tiêm cản quang.

[gallery link="file" columns="4" ids="176155,155997,82730,166805"]

II. Đánh giá hình ảnh

[gallery link="file" columns="5" ids="80714,87387,113845,113846,113847,113848,113849,80715,80716,80717,80718,80719,80720,80721,80722,80723,80724,80725,80726,80727,80728,80729,80730,80731,80732,80733,80735,80736,80737,80738,80739,80740,80741,80742,80743,80744,80745,80746,80747,80748,80749,80750,80751,80752,80753,80754,80756,80757,80758,80759,80760,80761,80762,80763,80764,80765,80766,80767,80768,80769,80770,80771,80772,80773,80774,80775,80777,80778,80779,80780,80781,80782,80783,80784,80785,80786,80787,80788,80789,80790,80791,80792,80793,80794,80795,80796,80797,80798,80799,80800,80801,80802,80803,80804,80805,80806,80807,80808,80809,80810,80811,80812,80813,80814,80815,80816,80818,80819,80820,80821,80822,80823,80824,80825,80826,80827,80829,80830,80831,80832,80833,80834,80835,80836,80837,80838,80840,80841,80842,80843,80844,80845,80846,80847,80848,80849,80850,80851,80852,80853,80854,80856,80857,80858,80859,80860,80861,80862,80863,80864"]