• Giải Phẫu
  • Xương Khớp
  • Thần Kinh
  • Hô Hấp
  • Tim Mạch
  • Tiêu Hóa
  • Tiết Niệu
  • Sinh Dục

Xray.vn

Chẩn Đoán Hình Ảnh

Đăng ký Đăng nhập
Đăng nhập tài khoản
   
Thành viên mới ⇒ Đăng ký ↵
  • Atlas Netter
    • Atlas Đầu cổ
    • Atlas Lồng ngực
    • Atlas Ổ bụng
    • Atlas Chậu hông
    • Atlas Cột sống
    • Atlas Chi trên
    • Atlas Chi dưới
  • Can Thiệp
  • Siêu Âm
  • Test CĐHA
    • Test Giải phẫu
    • Lý thuyết CĐHA
    • Giải phẫu X-quang
    • Case lâm sàng XQ
    • Case lâm sàng SA
    • Case lâm sàng CT
    • Case lâm sàng MRI
    • Giải trí Xray.vn
  • CASE
  • Đào Tạo
  • Giới Thiệu
  • Liên Hệ
Trang chủ » Tiết niệu » Hệ Niệu Đôi | Bài giảng CĐHA *

Hệ Niệu Đôi | Bài giảng CĐHA *

14/11/2026 ThS. Nguyễn Long 14 Bình luận  35167

Mục Lục Bài Giảng

  1. I. Đại cương
  2. II. Phân loại
  3. III. Giải phẫu
    1. * Giải phẫu đại thể
    2. * Giải phẫu siêu âm
  4. IV. Chẩn đoán siêu âm
  5. V. Chẩn đoán UIV
  6. VI. Chẩn đoán CLVT
  7. VII. Tiên lượng & Điều trị
  8. Tài liệu tham khảo

I. Đại cương

– Hệ niệu đôi (duplicated collecting system; duplex collecting system) là một trong những dị tật bẩm sinh thường gặp nhất của đường tiết niệu trên, đặc trưng bởi hai hệ thống đài bể thận trong cùng một thận, dẫn lưu qua một hoặc hai niệu quản.

– Cơ chế bệnh sinh: Bất thường phân nhánh sớm của chồi niệu quản hoặc hình thành hai chồi niệu quản trong quá trình phát triển phôi tạo nên hai hệ thống đài bể thận trong cùng một thận.

– Dịch tễ:
+ Tỷ lệ hiện mắc được báo cáo khoảng 0,7% ở người trưởng thành khỏe mạnh và 2–4% ở nhóm được khảo sát do có triệu chứng đường tiết niệu.
+ Nữ gặp khoảng gấp 2 lần nam.
+ Thường gặp ở một bên; hai bên chiếm khoảng 17% trường hợp.

– Căn nguyên: Có thể có tính chất gia đình; một nghiên cứu ở thân nhân bậc một ghi nhận dị tật ở 10,7% cha mẹ và 15% anh chị em ruột được khảo sát, nhưng chưa xác lập được kiểu di truyền.

– Biểu hiện lâm sàng: Thường không triệu chứng; khi có triệu chứng, thường liên quan đến trào ngược bàng quang–niệu quản hoặc tắc nghẽn, có thể biểu hiện bằng nhiễm khuẩn tiết niệu tái diễn, ứ nước hoặc đau hông lưng.

– Vai trò CĐHA:
+ Phát hiện dị tật, xác định bên và kiểu nhân đôi; siêu âm thường dùng để khảo sát ban đầu, còn niệu đồ tĩnh mạch hoặc cắt lớp vi tính niệu đồ giúp làm rõ đường bài xuất và vị trí đổ của niệu quản.
+ Đánh giá hình thái, mức độ giãn đài bể thận và niệu quản, cũng như chức năng từng đơn vị thận; xạ hình thận có thể định lượng chức năng khi cần.
+ Phát hiện các biến chứng như trào ngược bàng quang–niệu quản, tắc nghẽn, niệu quản lạc chỗ hoặc nang niệu quản, qua đó hỗ trợ định hướng xử trí và theo dõi.

Hệ niệu đôi

  Xray.vn là Website học tập về chuyên ngành Chẩn Đoán Hình Ảnh

  NỘI DUNG WEB
» 422 Bài giảng chẩn đoán hình ảnh
» X-quang / Siêu âm / CT Scan / MRI
» 25.000 Hình ảnh case lâm sàng

  ĐỐI TƯỢNG
» Kỹ thuật viên CĐHA
» Sinh viên Y đa khoa
» Bác sĩ khối lâm sàng
» Bác sĩ chuyên khoa CĐHA

  Nội dung Bài giảng & Case lâm sàng thường xuyên được cập nhật !

  Đăng nhập Tài khoản để xem Nội dung Bài giảng & Case lâm sàng !!!

Đăng nhập tài khoản
   
Thành viên mới ⇒ Đăng ký ↵

II. Phân loại

– Hệ niệu đôi (thận đôi; duplex kidney; duplex collecting system; duplicated collecting system): Một thận có hai hệ thống đài bể thận; dựa vào mức độ tách biệt của đường bài xuất, chia thành nhân đôi không hoàn toàn và hoàn toàn.

– Nhân đôi không hoàn toàn (bifid collecting system):
+ Khi hai hệ thống đài bể thận hợp lưu tại khúc nối bể thận–niệu quản, gọi là bể thận tách đôi (bifid pelvis); từ đó chỉ có một niệu quản chung.
+ Khi hai niệu quản tách biệt ở đoạn gần rồi hợp lưu trước bàng quang, gọi là niệu quản tách đôi (bifid ureter); phía dưới chỗ hợp lưu có một niệu quản chung và một lỗ đổ vào bàng quang.

[gallery link="file" ids="119038,119039,119040"]

– Nhân đôi hoàn toàn (niệu quản đôi; double ureter; duplicated ureters): Hai hệ thống đài bể thận dẫn lưu qua hai niệu quản riêng biệt; mỗi niệu quản có lỗ đổ riêng, nhưng niệu quản cực trên có thể đổ lạc chỗ vào niệu đạo hoặc đường sinh dục:
+ Theo quy tắc Weigert–Meyer, lỗ niệu quản cực trên thường nằm thấp hơn và trong hơn lỗ niệu quản cực dưới.
+ Niệu quản cực trên có nguy cơ đổ lạc chỗ, kèm nang niệu quản hoặc tắc nghẽn.
+ Lỗ niệu quản cực dưới thường nằm cao hơn và ngoài hơn; đoạn đi trong thành bàng quang thường ngắn hơn, làm tăng nguy cơ trào ngược bàng quang–niệu quản.

[gallery columns="2" link="file" ids="121385,121383"]

III. Giải phẫu

* Giải phẫu đại thể

– Vị trí: Thận hình hạt đậu, nằm sau phúc mạc ở hai bên cột sống, thường ngang mức T12–L3; thận trái thường nằm cao hơn thận phải.
– Kích thước: Ở người trưởng thành, thận dài khoảng 10–12 cm, rộng 5–7 cm, dày 2–3 cm; trọng lượng trung bình khoảng 150 g ở nam và 135 g ở nữ.

– Rốn thận:
+ Là nơi mạch máu, bạch huyết, thần kinh và hệ thống bể thận–niệu quản đi qua.
+ Theo thứ tự từ trước ra sau, thường gặp tĩnh mạch thận, động mạch thận rồi bể thận.

– Bao thận và mạc thận: Từ trong ra ngoài gồm nhu mô thận, bao xơ thận, mỡ quanh thận, mạc thận với lá trước và lá sau, rồi đến mỡ cạnh thận.

– Động mạch thận:
+ Xuất phát từ động mạch chủ bụng; động mạch thận phải đi phía sau tĩnh mạch chủ dưới.
+ Sau khi vào rốn thận, động mạch chia thành các nhánh phân thùy, rồi các động mạch gian thùy, động mạch cung và động mạch gian tiểu thùy.

– Cấu tạo thận: Xoang thận nằm ở trung tâm, được bao quanh bởi nhu mô gồm vỏ thận và tủy thận:
+ Xoang thận chứa mỡ, mạch máu, bạch huyết, thần kinh, đài thận và bể thận. Nước tiểu từ nhú thận đổ vào đài thận nhỏ, tiếp đến đài thận lớn, bể thận rồi niệu quản.
+ Vỏ thận nằm ngay dưới bao xơ; các cột thận là phần vỏ xen giữa các tháp thận.
+ Tủy thận gồm các tháp thận. Đáy tháp hướng về vỏ thận; đỉnh tạo thành nhú thận và lồi vào đài thận nhỏ.

* Giải phẫu siêu âm

– Hình dạng và mặt cắt: Trên mặt cắt dọc, thận có dạng bầu dục hoặc hình hạt đậu, với hai cực rõ; mặt cắt ngang thường có dạng bầu dục. Mặt cắt chếch qua rốn thận giúp khảo sát xoang và mạch thận.

– Bao và nhu mô thận:
+ Bao xơ thường hiện thành đường tăng âm mảnh ở bề mặt thận, nhưng không phải lúc nào cũng phân biệt rõ.
+ Vỏ thận có hồi âm thấp hơn hoặc tương đương gan, lách khi nhu mô các tạng này bình thường và thiết lập máy phù hợp.
+ Tháp thận thường giảm hồi âm hơn vỏ thận, có dạng tam giác hoặc bầu dục, hướng từ xoang thận ra vỏ; các cột thận là phần vỏ xen giữa các tháp.

– Xoang và hệ thống đài bể thận:
+ Xoang thận tạo vùng tăng âm trung tâm, chủ yếu do mỡ và mô liên kết; mạch máu và hệ thống đài bể thận nằm trong xoang.
+ Khi hệ thống đài bể thận không giãn, các đài thường không tạo những khoang dịch trống âm nổi bật; xoang tăng âm không nên nhầm với dịch trong hệ thống góp.

– Mạch máu thận:
+ Trên thang xám, mạch máu thường là các cấu trúc dạng ống trống âm; Doppler màu giúp nhận diện dòng chảy và phân biệt động mạch với tĩnh mạch.
+ Tại rốn thận, tĩnh mạch thường nằm phía trước động mạch; các nhánh động mạch trong thận đi giữa các tháp, tạo cung ở ranh giới vỏ–tủy rồi phân nhánh về phía vỏ.

[gallery link="file" columns="4" ids="85779,85781,85780,85778,85786,119225,119821"]

=> Siêu âm Doppler:

[gallery link="file" columns="5" ids="129986,129987,129988,129989,129990"]

IV. Chẩn đoán siêu âm

* Thận đôi

– Đặc điểm hình ảnh siêu âm:
+ Thận có thể dài và tương đối mảnh hơn thận có một hệ thống đài bể thận do hai đơn vị thận xếp theo trục trên–dưới; chiều dài có thể tăng đến khoảng 30%.
+ Dải nhu mô giữa hai đơn vị tạo eo thắt và chia xoang thận thành hai xoang riêng; đây là dấu hiệu gợi ý quan trọng của hệ niệu đôi.
+ Kích thước và đường viền hai đơn vị thận có thể không đối xứng; đôi khi nhận diện được hai rốn thận, nhưng dấu hiệu này không bắt buộc.

– Đặc điểm hệ thống đài bể thận:
+ Khi có tắc nghẽn, giãn đài bể thận thường ưu thế ở đơn vị cực trên; tắc nghẽn kéo dài có thể gây mỏng nhu mô cực này.
+ Khảo sát đường đi niệu quản và bàng quang để tìm niệu quản giãn hoặc nang niệu quản; siêu âm không phải lúc nào cũng theo dõi được toàn bộ niệu quản, nhất là khi không giãn.

– Cạm bẫy:
+ Giãn nặng hệ thống đài bể thận cực trên có thể tạo khối dạng nang, dễ nhầm với nang thận hoặc ổ áp-xe; cần tìm liên tục với hệ thống đài bể thận, phần nhu mô thận còn lại và niệu quản giãn.
+ Hình thái thận dài, eo thắt hoặc hai xoang thận giúp gợi ý hệ niệu đôi nhưng không đủ để xác định kiểu nhân đôi; khi cần làm rõ đường bài xuất hoặc giải phẫu còn chưa xác định, cân nhắc cắt lớp vi tính niệu đồ.

[gallery link="file" columns="4" ids="141334,27857,27856,27858,15905,15906,15908,168344"]

=> Case lâm sàng 1:

[gallery link="file" columns="4" ids="58392,58393,58394,58395"]

V. Chẩn đoán UIV

– Hệ niệu đôi không hoàn toàn:
+ Khi cả hai đơn vị thận còn chức năng, thuốc cản quang có thể làm hiện rõ hai hệ thống đài bể thận riêng biệt và vị trí chúng hợp lưu thành một niệu quản chung; thấy được điểm hợp lưu là dấu hiệu trực tiếp giúp nhận diện dạng này.
+ Nếu không có biến chứng, hai cực thường không giãn và bài tiết thuốc cản quang được bảo tồn; các đặc điểm này không tự chúng xác lập chẩn đoán, vì niệu đồ tĩnh mạch có thể bỏ sót nhân đôi nếu không thấy rõ hai hệ thống hoặc điểm hợp lưu.

– Hệ niệu đôi hoàn toàn:
+ Khi cả hai đơn vị thận còn chức năng, có thể thấy hai hệ thống đài bể thận và hai niệu quản riêng biệt.
+ Tắc nghẽn niệu quản cực trên có thể gây giãn hệ thống đài bể thận cực trên, chậm hoặc không bài tiết thuốc cản quang từ đơn vị này và làm tăng kích thước bóng thận.
+ Nếu hệ thống cực trên không bài tiết thuốc cản quang, hệ thống đài bể thận cực dưới còn bài tiết có thể bị đẩy xuống dưới và ra ngoài, tạo dấu hiệu hoa loa kèn rũ (drooping lily sign).
+ Nang niệu quản có thể biểu hiện thành khuyết thuốc ở vùng cổ bàng quang; khi thuốc cản quang viền quanh đoạn niệu quản tận giãn, có thể thấy dấu hiệu đầu rắn hổ mang (cobra-head sign).

– Cạm bẫy:
+ Không thấy thuốc cản quang ở hệ thống cực trên có thể do giảm hoặc mất chức năng, không đồng nghĩa với không có hệ thống đài bể thận ở cực này; bài tiết trên niệu đồ tĩnh mạch cũng không định lượng chính xác chức năng riêng từng đơn vị thận.
+ Nếu không xác định được đường đi hoặc điểm đổ của niệu quản, cần cân nhắc cắt lớp vi tính niệu đồ hoặc cộng hưởng từ niệu đồ; xạ hình thận có thể được dùng khi cần đánh giá chức năng riêng từng đơn vị.

[gallery link="file" ids="15909,15910,15911,15912,150973,150974"]

=> Case lâm sàng 1: hệ niệu đôi không hoàn toàn

[gallery link="file" ids="106381,106382,106383,106384,106386,106387"]

=> Case lâm sàng 2: hệ niệu đôi hoàn toàn

[gallery link="file" ids="106395,106396,106397"]

=> Case lâm sàng 3: hệ niệu đôi hoàn toàn

[gallery link="file" columns="5" ids="125384,125385,125386,125387,125388"]

VI. Chẩn đoán CLVT

– Đặc điểm hình ảnh cắt lớp vi tính:
+ Ở thì bài tiết, thuốc cản quang làm hiện các hệ thống đài bể thận và niệu quản, giúp xác định kiểu nhân đôi và theo dõi đường bài xuất nếu các đơn vị thận còn chức năng bài tiết.
+ Dựng hình đa mặt phẳng và 3D giúp theo dõi liên tục hai hệ thống, xác định vị trí hợp lưu trước bàng quang hay hai niệu quản riêng biệt, đồng thời làm rõ vị trí đổ lạc chỗ khi có thể hiện hình.
+ Cắt lớp vi tính cho phép đánh giá riêng hình thái và mức độ tăng quang của hai đơn vị thận; có thể phát hiện giãn đài bể thận, mỏng nhu mô, niệu quản giãn, nang niệu quản và sỏi.
+ Khi tắc nghẽn, thường thấy giãn khu trú hệ thống đài bể thận của đơn vị bị ảnh hưởng; đơn vị cực trên có thể giãn nhiều, bài tiết chậm hoặc không bài tiết thuốc cản quang.

– Cạm bẫy:
+ Cắt lớp vi tính không tiêm thuốc có thể bỏ sót hệ niệu đôi, đặc biệt khi niệu quản không giãn; cần xem liên tục các lát cắt và đối chiếu với thì bài tiết.
+ Không thấy thuốc cản quang ở một đơn vị thận có thể do giảm chức năng hoặc tắc nghẽn, không loại trừ sự hiện diện của hệ thống đài bể thận ở đơn vị đó; có thể cần chụp thì muộn hoặc dùng phương tiện bổ sung.
+ Dấu hiệu “faceless kidney” cần được đối chiếu trên các lát cắt liên tiếp và hình tái tạo; không kết luận chỉ từ một lát cắt không thấy xoang thận.
+ Cắt lớp vi tính đánh giá được hình thái và mức độ bài tiết nhưng không định lượng chính xác chức năng riêng từng đơn vị thận; cân nhắc xạ hình thận khi thông tin này ảnh hưởng đến xử trí.

Hệ niệu đôi không hoàn toàn

=> Case lâm sàng 1:

[gallery link="file" columns="4" ids="121416,121417,121418,121419,121420,121421,121422"]

=> Case lâm sàng 2:

[gallery link="file" columns="5" ids="121403,121404,121406,121407,121408"]

=> Case lâm sàng 3:

[gallery link="file" columns="5" ids="121410,121411,121412,121413,121414"]

+ Dấu hiệu “faceless kidney”: Trên lát cắt ngang qua vùng giữa thận hoặc chỗ tiếp giáp hai đơn vị thận, có thể không thấy các thành phần xoang thận trung tâm như mạch máu và hệ thống đài bể thận. Mặt cắt đi qua vùng nhu mô nối hai cực tạo hình ảnh này; dấu hiệu gợi ý nhân đôi bể thận hoặc hệ niệu đôi hoàn toàn và giúp tránh nhầm với khối trong thận.

[gallery link="file" columns="2" ids="121425,121391"]

=> Case lâm sàng 1:

[gallery link="file" columns="4" ids="121395,121396,121397,121398,121399,121400,121401"]

VII. Tiên lượng & Điều trị

– Tiên lượng:

+ Hệ niệu đôi đơn thuần, không tắc nghẽn, trào ngược hoặc nhiễm khuẩn, với chức năng hai đơn vị thận được bảo tồn, thường có diễn tiến lành tính và không cần can thiệp.
+ Tiên lượng phụ thuộc chức năng từng đơn vị thận và các bất thường đi kèm; tắc nghẽn, trào ngược bàng quang–niệu quản và nhiễm khuẩn tái diễn có thể gây sẹo thận, mỏng nhu mô và giảm hoặc mất chức năng.

– Điều trị: Theo Hướng dẫn Tiết niệu Nhi khoa của Hội Tiết niệu châu Âu (EAU, 2026), lựa chọn điều trị dựa trên triệu chứng, chức năng từng đơn vị thận, mức độ tắc nghẽn hoặc trào ngược, nhiễm khuẩn và giải phẫu đường bài xuất:
+ Trước can thiệp, cần xác định giải phẫu bằng siêu âm và, khi cần, cộng hưởng từ niệu đồ hoặc cắt lớp vi tính niệu đồ; đánh giá chức năng riêng từng đơn vị bằng xạ hình thận và khảo sát trào ngược bằng chụp bàng quang–niệu đạo khi tiểu khi có chỉ định.
+ Trường hợp không triệu chứng, chức năng thận được bảo tồn và không có biến chứng thường chỉ cần theo dõi, không cần phẫu thuật.
+ Ở trẻ sơ sinh có giãn niệu quản do nang niệu quản hoặc niệu quản lạc chỗ, cân nhắc kháng sinh dự phòng; tắc nghẽn kèm nhiễm khuẩn nặng hoặc nhiễm khuẩn huyết cần được giải áp khẩn bằng can thiệp nội soi hoặc dẫn lưu thận ra da.
+ Nang niệu quản gây tắc nghẽn có thể được giải áp nội soi; sau đó cân nhắc phẫu thuật tái tạo nếu còn trào ngược đáng kể, tắc nghẽn hoặc triệu chứng. Sau rạch nang niệu quản, đặc biệt ở hệ niệu đôi hoàn toàn hoặc nang lạc chỗ, cần lưu ý nguy cơ xuất hiện trào ngược thứ phát và phải can thiệp bổ sung.
+ Khi đơn vị thận còn chức năng cần bảo tồn, có thể chọn phẫu thuật tái tạo như nối niệu quản cực trên với niệu quản cực dưới hoặc tái cắm niệu quản, tùy vị trí bất thường và cơ chế trào ngược hay tắc nghẽn.
+ Cắt bán phần thận kèm niệu quản được cân nhắc khi một đơn vị thận mất chức năng gây nhiễm khuẩn tái diễn, tắc nghẽn hoặc rỉ tiểu do niệu quản lạc chỗ; không chỉ định cắt bỏ chỉ vì phát hiện hệ niệu đôi.
+ Trào ngược bàng quang–niệu quản được xử trí theo mức độ trào ngược, nhiễm khuẩn đường tiết niệu, tình trạng nhu mô thận và rối loạn chức năng bàng quang–ruột; can thiệp chống trào ngược được cân nhắc khi nhiễm khuẩn có sốt tái diễn, tổn thương thận tiến triển hoặc trào ngược đáng kể kéo dài.

Tài liệu tham khảo

* Ureteral duplication and its complications – S K Fernbach, K A Feinstein, K Spencer, C A Lindstrom
* The duplicated collecting system of the urinary tract: embryology, imaging appearances and clinical considerations – Ryne A Didier, Jeanne S Chow, Neha S Kwatra
* The ‘‘faceless’’ kidney – George Athanasatos, Raymond B. Dyer
* Classic Signs in Uroradiology – Raymond B. Dyer, MD ● Michael Y. Chen, MD
* The sound of kidneys: A non-musical ultrasound review of non-malignant renal findings in children – J. Loo
* Congenital Anomalies of the Upper Urinary Tract: A Comprehensive Review – Abdallah P. Houat , Cassia T. S. Guimarães, Marcelo S. Takahashi, Gustavo P. Rodi, Taísa P. D. Gasparetto, Roberto Blasbalg, Fernanda G. Velloni

  • Share on Facebook
  • Tweet on Twitter
  • Share on LinkedIn

Xem thêm bài giảng

Hướng Dẫn Đọc Phim XQ Bụng | Bài giảng CĐHA *
Hội Chứng Kẹp Hạt Dẻ | Bài giảng CĐHA *
Nang Niệu Rốn | Bài giảng CĐHA

Danh mục: Tiết niệu

guest
guest
14 Bình luận
ThS. Nguyễn Long
ThS. Nguyễn Long
Admin
14/05/2021 11:17 chiều

# Cập nhật nội dung bài viết & Case lâm sàng 14/5/2021

Trả lời ↵
ThS. Nguyễn Long
ThS. Nguyễn Long
Admin
12/04/2021 10:21 chiều

# Cập nhật nội dung bài viết & Case lâm sàng 12/4/2021

Trả lời ↵
ThS. Nguyễn Long
ThS. Nguyễn Long
Admin
21/12/2020 5:54 chiều

# Cập nhật nội dung bài viết & Case lâm sàng 21/12/2020

Trả lời ↵
ThS. Nguyễn Long
ThS. Nguyễn Long
Admin
15/01/2020 8:05 chiều

Cập nhật nội dung bài viết & Case lâm sàng 15/1/2020

Trả lời ↵
ThS. Nguyễn Long
ThS. Nguyễn Long
Admin
20/06/2019 8:32 sáng

Cập nhật nội dung bài viết & Case lâm sàng 20/6/2019

Trả lời ↵
1 2 3 Trang sau »

Sidebar chính

Thư Viện Ca Lâm Sàng

  • Hô Hấp

    Hô Hấp (450)

  • Sinh Dục

    Sinh Dục (638)

  • Tai Mũi Họng

    Tai Mũi Họng (241)

  • Thần Kinh

    Thần Kinh (885)

  • Tiết Niệu

    Tiết Niệu (357)

  • Tiêu Hóa

    Tiêu Hóa (1445)

  • Tim Mạch

    Tim Mạch (170)

  • Xương Khớp

    Xương Khớp (544)

×

Thống Kê Website

  • » 353 Chủ Đề Chẩn Đoán Hình Ảnh
  • » 14171 Lượt Cập Nhật Bài Viết
  • » 9417 Tài Khoản Đã Đăng Ký
  • » 83 Tài Khoản Đang Truy Cập

© 2014-2026 | HPMU Radiology

HƯỚNG DẪN   ĐĂNG KÝ & GIA HẠN