I. Đại cương
– Niệu quản sau tĩnh mạch chủ dưới (retrocaval ureter/circumcaval ureter) là dị tật bẩm sinh trong đó niệu quản phải đi ra sau rồi vòng quanh tĩnh mạch chủ dưới trước khi tiếp tục xuống chậu; niệu quản không nằm trong lòng tĩnh mạch. Đoạn niệu quản bất thường thường nằm phía phải động mạch chủ bụng và tiếp tục xuống bắt chéo trước động mạch chậu chung phải. Hochstetter mô tả dị tật này lần đầu vào năm 1893.
– Dịch tễ:
+ Tần suất ước tính khoảng 1 trường hợp trên 1.000 trẻ sinh.
+ Bệnh gặp ở nam nhiều hơn nữ, tỷ số nam/nữ khoảng 3:1.
+ Khoảng 20% trường hợp có dị tật phối hợp, thường thuộc hệ tiết niệu–sinh dục hoặc tim mạch.
– Căn nguyên: Dị tật phát sinh do bất thường phát triển hệ tĩnh mạch phôi, làm thay đổi tương quan giữa tĩnh mạch chủ dưới và niệu quản phải; đây không phải dị dạng nguyên phát của niệu quản.
– Cơ chế bệnh sinh: Sự hình thành bất thường đoạn dưới thận của tĩnh mạch chủ dưới khiến mạch nằm trước niệu quản phải, buộc niệu quản đi vòng ra sau. Gập góc hoặc chèn ép tại đoạn đi sau tĩnh mạch chủ dưới có thể cản trở dòng nước tiểu.
– Biểu hiện lâm sàng:
+ Nhiều trường hợp không có triệu chứng và được phát hiện tình cờ trên chẩn đoán hình ảnh, dù có hoặc không có ứ nước thận.
+ Khi có triệu chứng, bệnh thường được phát hiện ở tuổi 20–40; đau vùng hông lưng là biểu hiện thường gặp nhất và có thể tái diễn.
+ Có thể kèm nhiễm khuẩn đường tiết niệu, đái máu hoặc sỏi đường tiết niệu; các biểu hiện này thường liên quan đến tình trạng tắc nghẽn.
– Biến chứng: Tắc nghẽn niệu quản có thể gây giãn đường niệu phía trên và ứ nước thận phải.
– Vai trò CĐHA:
+ Xác định đường đi bất thường của niệu quản và tương quan với tĩnh mạch chủ dưới, định vị đoạn vòng sau mạch và hỗ trợ phân loại thể giải phẫu.
+ Đánh giá mức độ giãn đường niệu phía trên, nhu mô thận, sỏi và dị tật phối hợp; hỗ trợ nhận định hậu quả tắc nghẽn và lập kế hoạch theo dõi hoặc can thiệp.
+ Khi cần đánh giá mức độ tắc nghẽn có ý nghĩa chức năng hoặc chức năng từng thận, phối hợp thăm dò chức năng thận.
Tài liệu tham khảo
* New images in the evaluation of the inferior vena cava: state of the art – M. F. P. Pereira, E. C. Raimundo, L. D. P. G. D. Farias
* Congenital anomalies of the inferior vena cava and appropriate interventional radiology – T. Ichikawa, J. Koizumi, M. Iino
* Cross-sectional Imaging of Congenital Anomalies of the Inferior Vena Cava – M. A. A. Vieira, M. Baptista, H. Martelo, M. Matias; Beja/PT
* Circumcaval Ureter: the Paradigm Shift in Diagnosis and Management – Jaideep M. Ratkal,corresponding, Ravikumar Jadhav and Ritam R. Naique Dessai
* Diagnosis and Treatment of the Circumcaval Ureter – Andrea Salonia *, Carmen Maccagnano, Arianna Lesma




# Cập nhật nội dung bài viết & Case lâm sàng 26/12/2022
# Cập nhật nội dung bài viết & Case lâm sàng 18/5/2021
# Cập nhật nội dung bài viết & Case lâm sàng 12/10/2020
# Cập nhật nội dung bài viết & Case lâm sàng 8/1/2020
# Cập nhật nội dung bài viết & Case lâm sàng 15/10/2019