A. Đặc điểm hình ảnh
– Phương tiện và kỹ thuật: Chụp X-quang bụng không chuẩn bị tư thế đứng (ảnh chính đang mở lớn) và chụp cắt lớp vi tính (CLVT) bụng – chậu (3 ảnh thu nhỏ gồm lát cắt ngang và tái tạo đứng ngang; chưa mở lớn để đánh giá chi tiết thì tiêm thuốc và cấu trúc thành ruột).
– Vị trí và phân bố: Trên X-quang bụng đứng, các quai ruột giãn khu trú ở vùng hạ sườn trái và vùng thượng vị.
– Hình dạng, bờ và dấu hiệu liên quan trên X-quang: Ghi nhận một vài mức nước – hơi có chân rộng ở vùng bụng trên và hạ sườn trái; vắng hơi trong khung đại tràng và vùng hố chậu phải; không thấy hình ảnh liềm hơi dưới vòm hoành hai bên.
– Đậm độ, cấu trúc trên CLVT (hạn chế do mới ở dạng ảnh thu nhỏ): Ghi nhận cấu trúc dạng ống tiêu hóa lồng vào nhau ở vùng bụng bên phải/hố chậu phải trên ảnh tái tạo đứng ngang, kèm hình ảnh lớp mỡ và mạch máu mạc treo bị kéo theo vào lòng quai ruột nhận trên lát cắt ngang.
B. Chẩn đoán phân biệt
1. Lồng ruột ở người lớn (Adult intussusception)
– Dấu hiệu ủng hộ: Lâm sàng đau bụng cấp ở nữ giới 41 tuổi; X-quang bụng đứng có dấu hiệu tắc ruột cơ học (mức nước – hơi ở vùng bụng trên, giảm/vắng hơi đại tràng); ảnh CLVT gợi ý cấu trúc lồng ruột có kéo theo mỡ mạc treo.
– Dấu hiệu không phù hợp: Không có trên dữ liệu hiện tại, nhưng ở người lớn cần tìm nguyên nhân thực thể đi kèm.
– Tiêu chí giúp phân biệt: Dấu hiệu bia bắn (target sign) trên lát cắt ngang hoặc hình ảnh xúc xích (sausage-shaped mass) trên mặt phẳng dọc của CLVT, với sự hiện diện của lớp mỡ và mạch máu mạc treo nằm kẹp giữa các lớp thành ruột lồng nhau.
2. Tắc ruột non cơ học do dây chằng hoặc dính (Adhesive small bowel obstruction)
– Dấu hiệu ủng hộ: Đau bụng cấp, hình ảnh giãn các quai ruột non kèm mức nước – hơi trên X-quang bụng đứng.
– Dấu hiệu không phù hợp: Hình ảnh CLVT thu nhỏ gợi ý cấu trúc lồng ruột có mỡ mạc treo bị cuốn vào trong lòng ruột, không đơn thuần là vùng chuyển tiếp gập góc do dây dính.
– Tiêu chí giúp phân biệt: Tắc ruột do dính đặc trưng bởi vùng chuyển tiếp đột ngột (dấu hiệu mỏ chim) mà không có cấu trúc quai ruột chui lồng vào lòng quai ruột khác.
3. Viêm ruột thừa cấp biến chứng áp xe hoặc đám quánh (Complicated acute appendicitis)
– Dấu hiệu ủng hộ: Đau bụng cấp kèm hình ảnh tắc ruột cơ học/liệt ruột khu trú và khối tổn thương vùng hố chậu phải trên ảnh CLVT đứng ngang.
– Dấu hiệu không phù hợp: Không thấy sỏi phân ruột thừa hay ổ tụ dịch khu trú điển hình của áp xe trên các ảnh hiện có; cấu trúc tổn thương mang hình thái lớp đồng tâm của thành ruột và mỡ mạc treo.
– Tiêu chí giúp phân biệt: Cần xác định gốc ruột thừa và tìm cấu trúc hình ống tận cùng ở hố chậu phải thâm nhiễm mỡ xung quanh, thay vì hình ảnh ruột lồng vào ruột.
4. U đại tràng phải hoặc u hồi – manh tràng gây tắc ruột (Right-sided colonic or ileocecal neoplasm)
– Dấu hiệu ủng hộ: Bệnh nhân 41 tuổi đau bụng cấp, có dấu hiệu tắc ruột trên X-quang và khối vùng bụng phải trên CLVT; hơn nữa u thực thể là nguyên nhân dẫn đầu phổ biến gây lồng ruột ở người lớn.
– Dấu hiệu không phù hợp: Trên các ảnh thu nhỏ chưa đánh giá được rõ khối u đặc ngấm thuốc đóng vai trò điểm dẫn đầu (lead point).
– Tiêu chí giúp phân biệt: Dày thành đại tràng khu trú không đối xứng, ngấm thuốc bất thường gây hẹp lòng ruột đơn thuần mà không có sự lồng vào nhau của quai ruột phía trên (trừ trường hợp u là điểm dẫn đầu gây lồng ruột thứ phát).
C. Điểm chốt
– Dấu hiệu then chốt của ca này là sự kết hợp giữa hội chứng tắc ruột cơ học trên X-quang bụng đứng (mức nước – hơi vùng bụng trên, vắng hơi khung đại tràng) và hình ảnh đặc trưng của quai ruột chui vào lòng quai ruột khác kèm mỡ mạc treo bên trong trên CLVT, hướng tới chẩn đoán hàng đầu là lồng ruột ở người lớn.
– Giới hạn của dữ liệu hiện tại là 3 ảnh CLVT mới chỉ hiển thị ở kích thước thu nhỏ (thumbnail), chưa phóng to độ phân giải cao nên không đủ cơ sở để xác định chính xác vị trí giải phẫu của đoạn lồng (hồi – hồi tràng, hồi – manh tràng hay đại – đại tràng), tình trạng tưới máu thành ruột cũng như tổn thương điểm dẫn đầu (lead point) bên trong.
– Về hướng khảo sát bổ sung: Cần mở xem toàn bộ các ảnh CLVT gốc ở độ phân giải cao (đặc biệt là thì tĩnh mạch cửa) để đánh giá dấu hiệu bia bắn, tìm tổn thương thực thể đóng vai trò điểm dẫn đầu (như polyp, u mỡ, u mô đệm đường tiêu hóa hoặc khối u ác tính — vốn chiếm tới 70–90% nguyên nhân lồng ruột ở người lớn) và đánh giá biến chứng thiếu máu/hoại tử ruột. Khi tổn thương lồng ruột ở người lớn có nghi ngờ điểm dẫn đầu thực thể, phẫu thuật và xét nghiệm mô bệnh học mẫu bệnh phẩm là tiêu chuẩn xác định bản chất tổn thương.
A. Đặc điểm hình ảnh
– Phương tiện và kỹ thuật: Chụp X-quang bụng không chuẩn bị tư thế đứng (ảnh chính đang mở lớn) và chụp cắt lớp vi tính (CLVT) bụng – chậu (3 ảnh thu nhỏ gồm lát cắt ngang và tái tạo đứng ngang; chưa mở lớn để đánh giá chi tiết thì tiêm thuốc và cấu trúc thành ruột).
– Vị trí và phân bố: Trên X-quang bụng đứng, các quai ruột giãn khu trú ở vùng hạ sườn trái và vùng thượng vị.
– Hình dạng, bờ và dấu hiệu liên quan trên X-quang: Ghi nhận một vài mức nước – hơi có chân rộng ở vùng bụng trên và hạ sườn trái; vắng hơi trong khung đại tràng và vùng hố chậu phải; không thấy hình ảnh liềm hơi dưới vòm hoành hai bên.
– Đậm độ, cấu trúc trên CLVT (hạn chế do mới ở dạng ảnh thu nhỏ): Ghi nhận cấu trúc dạng ống tiêu hóa lồng vào nhau ở vùng bụng bên phải/hố chậu phải trên ảnh tái tạo đứng ngang, kèm hình ảnh lớp mỡ và mạch máu mạc treo bị kéo theo vào lòng quai ruột nhận trên lát cắt ngang.
B. Chẩn đoán phân biệt
1. Lồng ruột ở người lớn (Adult intussusception)
– Dấu hiệu ủng hộ: Lâm sàng đau bụng cấp ở nữ giới 41 tuổi; X-quang bụng đứng có dấu hiệu tắc ruột cơ học (mức nước – hơi ở vùng bụng trên, giảm/vắng hơi đại tràng); ảnh CLVT gợi ý cấu trúc lồng ruột có kéo theo mỡ mạc treo.
– Dấu hiệu không phù hợp: Không có trên dữ liệu hiện tại, nhưng ở người lớn cần tìm nguyên nhân thực thể đi kèm.
– Tiêu chí giúp phân biệt: Dấu hiệu bia bắn (target sign) trên lát cắt ngang hoặc hình ảnh xúc xích (sausage-shaped mass) trên mặt phẳng dọc của CLVT, với sự hiện diện của lớp mỡ và mạch máu mạc treo nằm kẹp giữa các lớp thành ruột lồng nhau.
2. Tắc ruột non cơ học do dây chằng hoặc dính (Adhesive small bowel obstruction)
– Dấu hiệu ủng hộ: Đau bụng cấp, hình ảnh giãn các quai ruột non kèm mức nước – hơi trên X-quang bụng đứng.
– Dấu hiệu không phù hợp: Hình ảnh CLVT thu nhỏ gợi ý cấu trúc lồng ruột có mỡ mạc treo bị cuốn vào trong lòng ruột, không đơn thuần là vùng chuyển tiếp gập góc do dây dính.
– Tiêu chí giúp phân biệt: Tắc ruột do dính đặc trưng bởi vùng chuyển tiếp đột ngột (dấu hiệu mỏ chim) mà không có cấu trúc quai ruột chui lồng vào lòng quai ruột khác.
3. Viêm ruột thừa cấp biến chứng áp xe hoặc đám quánh (Complicated acute appendicitis)
– Dấu hiệu ủng hộ: Đau bụng cấp kèm hình ảnh tắc ruột cơ học/liệt ruột khu trú và khối tổn thương vùng hố chậu phải trên ảnh CLVT đứng ngang.
– Dấu hiệu không phù hợp: Không thấy sỏi phân ruột thừa hay ổ tụ dịch khu trú điển hình của áp xe trên các ảnh hiện có; cấu trúc tổn thương mang hình thái lớp đồng tâm của thành ruột và mỡ mạc treo.
– Tiêu chí giúp phân biệt: Cần xác định gốc ruột thừa và tìm cấu trúc hình ống tận cùng ở hố chậu phải thâm nhiễm mỡ xung quanh, thay vì hình ảnh ruột lồng vào ruột.
4. U đại tràng phải hoặc u hồi – manh tràng gây tắc ruột (Right-sided colonic or ileocecal neoplasm)
– Dấu hiệu ủng hộ: Bệnh nhân 41 tuổi đau bụng cấp, có dấu hiệu tắc ruột trên X-quang và khối vùng bụng phải trên CLVT; hơn nữa u thực thể là nguyên nhân dẫn đầu phổ biến gây lồng ruột ở người lớn.
– Dấu hiệu không phù hợp: Trên các ảnh thu nhỏ chưa đánh giá được rõ khối u đặc ngấm thuốc đóng vai trò điểm dẫn đầu (lead point).
– Tiêu chí giúp phân biệt: Dày thành đại tràng khu trú không đối xứng, ngấm thuốc bất thường gây hẹp lòng ruột đơn thuần mà không có sự lồng vào nhau của quai ruột phía trên (trừ trường hợp u là điểm dẫn đầu gây lồng ruột thứ phát).
C. Điểm chốt
– Dấu hiệu then chốt của ca này là sự kết hợp giữa hội chứng tắc ruột cơ học trên X-quang bụng đứng (mức nước – hơi vùng bụng trên, vắng hơi khung đại tràng) và hình ảnh đặc trưng của quai ruột chui vào lòng quai ruột khác kèm mỡ mạc treo bên trong trên CLVT, hướng tới chẩn đoán hàng đầu là lồng ruột ở người lớn.
– Giới hạn của dữ liệu hiện tại là 3 ảnh CLVT mới chỉ hiển thị ở kích thước thu nhỏ (thumbnail), chưa phóng to độ phân giải cao nên không đủ cơ sở để xác định chính xác vị trí giải phẫu của đoạn lồng (hồi – hồi tràng, hồi – manh tràng hay đại – đại tràng), tình trạng tưới máu thành ruột cũng như tổn thương điểm dẫn đầu (lead point) bên trong.
– Về hướng khảo sát bổ sung: Cần mở xem toàn bộ các ảnh CLVT gốc ở độ phân giải cao (đặc biệt là thì tĩnh mạch cửa) để đánh giá dấu hiệu bia bắn, tìm tổn thương thực thể đóng vai trò điểm dẫn đầu (như polyp, u mỡ, u mô đệm đường tiêu hóa hoặc khối u ác tính — vốn chiếm tới 70–90% nguyên nhân lồng ruột ở người lớn) và đánh giá biến chứng thiếu máu/hoại tử ruột. Khi tổn thương lồng ruột ở người lớn có nghi ngờ điểm dẫn đầu thực thể, phẫu thuật và xét nghiệm mô bệnh học mẫu bệnh phẩm là tiêu chuẩn xác định bản chất tổn thương.
case này là bệnh nhân nữ mà thầy ơi.
# Đã chỉnh sửa !