I. Đại cương
– Viêm phổi (pneumonia) là tình trạng viêm nhiễm nhu mô phổi, thường do vi sinh vật, ảnh hưởng đến phế nang và/hoặc mô kẽ. Viêm phổi hóa chất (chemical pneumonitis) do hít phải chất kích ứng là tổn thương không do nhiễm trùng, cần phân biệt với viêm phổi nhiễm trùng.
– Dịch tễ:
+ Viêm phổi phổ biến trên toàn cầu và gây gánh nặng tử vong đáng kể; một ước tính toàn cầu ghi nhận khoảng 2,1 triệu ca tử vong do viêm phổi.
+ Trẻ dưới 5 tuổi và người trên 70 tuổi là những nhóm chịu gánh nặng cao. Nguy cơ mắc bệnh nặng tăng ở người cao tuổi, có bệnh nền tim phổi, suy giảm miễn dịch, suy dinh dưỡng, hút thuốc hoặc rối loạn nuốt.
– Căn nguyên:
+ Vi khuẩn và virus là các nhóm căn nguyên thường gặp; phế cầu (Streptococcus pneumoniae) là một tác nhân vi khuẩn quan trọng. Nấm đáng lưu ý hơn ở người suy giảm miễn dịch, còn ký sinh trùng ít gặp.
+ Căn nguyên thay đổi theo tuổi, tình trạng miễn dịch, bệnh nền, bối cảnh mắc bệnh tại cộng đồng hay tại bệnh viện và dịch tễ địa phương.
– Cơ chế bệnh sinh:
+ Tác nhân thường đến phổi qua đường hô hấp hoặc hít sặc, ít gặp hơn là theo đường máu. Phản ứng viêm và dịch tiết lấp đầy phế nang tạo hình ảnh đông đặc; phế quản còn chứa khí có thể tạo dấu hiệu khí phế quản đồ (air bronchogram).
+ Tổn thương phế nang không hoàn toàn hoặc mô kẽ có thể biểu hiện dạng kính mờ (ground-glass opacity) hay dạng lưới; lan theo đường thở nhỏ có thể tạo các nốt trung tâm tiểu thùy kiểu cây nảy chồi (tree-in-bud pattern). Hoại tử nhu mô có thể dẫn đến tạo hang hoặc áp xe.
– Biểu hiện lâm sàng:
+ Thường gặp sốt, ho, khạc đờm, khó thở và đau ngực kiểu màng phổi; triệu chứng có thể không điển hình ở người cao tuổi hoặc suy giảm miễn dịch.
+ Bệnh thường khởi phát cấp, mức độ từ nhẹ đến suy hô hấp cấp; diễn tiến phụ thuộc căn nguyên, mức độ tổn thương và tình trạng nền.
– Phân bố: Tổn thương có thể khu trú ở một thùy hoặc phân thùy, đa ổ hay lan tỏa, một bên hoặc hai bên; kiểu phân bố có thể ưu thế phế nang, quanh phế quản hoặc mô kẽ. Các kiểu hình có thể chồng lấp và không đủ đặc hiệu để xác định căn nguyên.
– Biến chứng:
+ Có thể gặp tràn dịch hoặc mủ màng phổi, hoại tử và áp xe phổi, suy hô hấp, hội chứng suy hô hấp cấp và nhiễm khuẩn huyết.
+ Nhiễm khuẩn huyết do phế cầu có thể gây nhiễm trùng xâm lấn như viêm màng não, viêm nội tâm mạc hoặc viêm khớp nhiễm khuẩn.
– Vai trò CĐHA:
+ X-quang ngực hỗ trợ phát hiện, xác định vị trí, phạm vi và kiểu phân bố tổn thương; CT giúp đánh giá thêm khi bệnh nặng, diễn biến phức tạp, hình ảnh chưa rõ hoặc không đáp ứng như dự kiến. Siêu âm có giá trị với tổn thương ngoại vi và dịch màng phổi.
+ Hình ảnh CĐHA cần được diễn giải cùng lâm sàng; riêng hình thái tổn thương thường không xác định được tác nhân gây bệnh.
  NỘI DUNG WEB
» 422 Bài giảng chẩn đoán hình ảnh
» X-quang / Siêu âm / CT Scan / MRI
» 25.000 Hình ảnh case lâm sàng
  ĐỐI TƯỢNG
» Kỹ thuật viên CĐHA
» Sinh viên Y đa khoa
» Bác sĩ khối lâm sàng
» Bác sĩ chuyên khoa CĐHA
  Nội dung Bài giảng & Case lâm sàng thường xuyên được cập nhật !
  Đăng nhập Tài khoản để xem Nội dung Bài giảng & Case lâm sàng !!!
* Viêm phổi thùy (Lobar pneumonia) – Căn nguyên: Phế cầu là căn nguyên kinh điển của viêm phổi thùy, nhưng kiểu hình này không đặc hiệu cho phế cầu nên không thể xác định tác nhân chỉ dựa vào X-quang. – Cơ chế bệnh sinh: Tổn thương khởi phát ở phế nang, lan liên tục qua lỗ Kohn và ống Lambert đến các phế nang lân cận, tạo đông đặc khu trú một phần hoặc toàn bộ thùy phổi. – Đặc điểm hình ảnh: – Dấu hiệu khí phế quản đồ (air bronchogram sign) là các dải sáng phân nhánh của phế quản còn chứa khí, hiện trên nền nhu mô phổi tăng đậm độ do phế nang xung quanh bị lấp đầy hoặc xẹp. – Hình ảnh đông đặc toàn bộ thùy phổi kiểu cổ điển hiện ít gặp hơn; điều trị kháng sinh sớm có thể góp phần hạn chế tổn thương lan rộng, nên đông đặc đôi khi chỉ khu trú ở một hoặc vài phân thùy. => Case lâm sàng 1: => Case lâm sàng 2: – Trên X-quang ngực thẳng, đông đặc thùy giữa phải làm xóa bờ tim phải; tổn thương phân thùy lưỡi của thùy trên trái làm xóa bờ tim trái (dấu hiệu xóa bờ [silhouette sign]). Dấu hiệu giúp định vị tổn thương tiếp giáp bờ tim nhưng không đặc hiệu cho viêm phổi. * Viêm phế quản phổi – Căn nguyên: – Cơ chế bệnh sinh: Tổn thương thường khởi phát trong hoặc quanh các tiểu phế quản rồi lan theo đường thở đến các phế nang lân cận. – Đặc điểm hình ảnh: – Phân biệt: * Viêm tiểu phế quản – Viêm tiểu phế quản (bronchiolitis) là tình trạng viêm các đường thở nhỏ, chủ yếu là tiểu phế quản; trong thực hành hình ảnh, đường kính của các đường thở nhỏ thường được quy ước dưới 2 mm. – Đặc điểm hình ảnh: + Viêm tiểu phế quản chủ yếu ảnh hưởng các đường thở nhỏ; một số trường hợp có thể đồng thời có tổn thương mô kẽ, tạo kiểu hình phối hợp đường thở–mô kẽ. – Tắc nghẽn tiểu phế quản làm chậm thải khí khi thở ra, gây bẫy khí (air trapping) ở vùng phổi phía sau chỗ tắc: + Trên X-quang có thể thấy đám mờ nhẹ, nhưng không đủ đặc hiệu để xác định kiểu hình kính mờ. + Ở trẻ nhũ nhi nhập viện vì viêm tiểu phế quản do RSV, đông đặc phân thùy trên X-quang được ghi nhận khoảng 10–25%. – Phù nề niêm mạc, dịch nhầy và mảnh vụn tế bào có thể gây tắc tiểu phế quản, giảm thông khí vùng phổi phía xa và dẫn đến xẹp phổi khu trú. => Case lâm sàng 1: => Case lâm sàng 2: => Case lâm sàng 3: => Case lâm sàng 4: * Viêm phổi mô kẽ – Viêm phổi mô kẽ (interstitial pneumonia) là tình trạng viêm nhiễm ưu thế ở mô kẽ phổi; tổn thương phế nang hoặc đường thở nhỏ có thể phối hợp. – Căn nguyên: – Cơ chế bệnh sinh: Viêm ở vách phế nang và mô kẽ quanh bó mạch–phế quản làm dày các cấu trúc kẽ, tạo hình ảnh dạng lưới hoặc lưới-nốt. – Đặc điểm hình ảnh: * Viêm phổi không điển hình – Viêm phổi không điển hình (atypical pneumonia) là nhóm viêm phổi do nhiều tác nhân. – Căn nguyên: Các tác nhân thường được xếp vào nhóm này gồm Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia pneumoniae và Legionella spp. – Đặc điểm hình ảnh: * Viêm phổi tròn – Viêm phổi tròn (round pneumonia) là thể viêm phổi khu trú tạo đám mờ tròn hoặc bầu dục, đôi khi giống nốt hoặc khối đơn độc ở phổi. – Dịch tễ: – Căn nguyên: Bệnh thường do vi khuẩn; Streptococcus pneumoniae là tác nhân thường gặp nhất. – Biểu hiện lâm sàng: – Cơ chế bệnh sinh: – Đặc điểm X-quang: => Case lâm sàng 1: => Case lâm sàng 2: => Case lâm sàng 3: – Hình ảnh CT: => Case lâm sàng 1: => Case lâm sàng 2: * Viêm phổi hoại tử – Viêm phổi hoại tử (necrotizing pneumonia) là biến chứng nặng, không thường gặp của viêm phổi, đặc trưng bởi hoại tử và hóa lỏng nhu mô phổi; có thể xảy ra ở trẻ em và người lớn. – Căn nguyên: – Đặc điểm hình ảnh trên X-quang: – Đặc điểm trên CT có tiêm thuốc cản quang: – Phân biệt: => Case lâm sàng 1: => Case lâm sàng 2: * Viêm phổi do phế cầu – Viêm phổi do phế cầu (pneumococcal pneumonia) là nhiễm trùng nhu mô phổi do Streptococcus pneumoniae. – Căn nguyên: Streptococcus pneumoniae là một trong những tác nhân vi khuẩn thường gặp nhất gây viêm phổi mắc phải cộng đồng ở nhiều nhóm tuổi; bệnh không chỉ gặp ở người trẻ. – Đặc điểm hình ảnh: – Diễn biến X-quang: => Case lâm sàng 1: * Viêm phổi do tụ cầu – Viêm phổi do tụ cầu vàng (staphylococcal pneumonia) là nhiễm trùng phổi do Staphylococcus aureus. – Bối cảnh lâm sàng: – Đường lan truyền: – Đặc điểm hình ảnh: – Ở trẻ em: – Ở người lớn: – Lan theo đường máu: => Case lâm sàng 1: * Viêm phổi do Klebsiella – Viêm phổi do Klebsiella pneumoniae (Klebsiella pneumonia) từng được gọi là viêm phổi Friedländer. – Bối cảnh lâm sàng: – Vị trí thường gặp: – Đặc điểm hình ảnh: * Viêm phổi do vi khuẩn kị khí – Viêm phổi do vi khuẩn kỵ khí (anaerobic pneumonia) thường liên quan đến hít sặc dịch tiết hầu họng; một số trường hợp tiến triển thành áp-xe phổi. – Yếu tố nguy cơ: – Phân bố: – Đặc điểm hình ảnh: * Viêm phổi do nấm (Fungal pneumonia) – Histoplasma capsulatum (histoplasmosis): – Coccidioides immitis và Coccidioides posadasii (coccidioidomycosis): – Candida spp. (candidiasis involving the lung): * Viêm phổi do Virus – Cúm (influenza): – Cúm gia cầm A(H5N1) (H5N1 avian influenza): – Vi-rút SARS-CoV (gây hội chứng hô hấp cấp tính nặng, SARS): – Sởi (measles): – Thủy đậu (varicella, do vi-rút varicella-zoster): => Case lâm sàng 1: => Case lâm sàng 2: * Viêm phổi do ký sinh trùng – Amíp (Entamoeba histolytica): – Giun đũa (Ascaris lumbricoides): * Viêm phổi do lipoid – Viêm phổi do lipoid là bệnh hiếm, xảy ra khi lipid tích tụ trong phế nang và gây phản ứng viêm. – Dựa vào nguồn gốc lipid, bệnh được chia thành hai thể: – Hình ảnh: – Phổi bình thường: – Viêm phổi có đông đặc: => Case lâm sàng 1 & 2: => Case lâm sàng 3: => Case lâm sàng 4: => Case lâm sàng 5: => Case lâm sàng 6: => Case lâm sàng 7: => Case lâm sàng 8: => Case lâm sàng 9: => Case lâm sàng 10: => Case lâm sàng 11: => Case lâm sàng 12: => Videos viêm phổi: => Phân biệt với xẹp phổi thụ động: – Tổn thương thường khu trú trong một thùy phổi, đôi khi giới hạn ở một phân thùy. => Case lâm sàng 1: + Hình ảnh điển hình hơn là đông đặc phế nang tương đối đồng nhất, thường giới hạn bởi khe liên thùy và không kèm giảm thể tích thùy. => Case lâm sàng 1: => Case lâm sàng 2: => Case lâm sàng 3: => Case lâm sàng 4: => Case lâm sàng 5: – Biểu hiện hoại tử, tạo áp-xe: => Case lâm sàng 1: => Case lâm sàng 2: => Case lâm sàng 3: => Case lâm sàng 4: – Viêm phổi thùy: – Ung thư biểu mô tuyến dạng viêm phổi hoặc lymphoma phổi: + Có thể gặp các ổ sáng nhỏ dạng bóng khí hoặc giả hang (pseudocavitation) trong vùng đông đặc. Đây là các cấu trúc chứa khí còn hiện diện trong tổn thương, không nhất thiết là hang hoại tử thực sự; dấu hiệu này không đặc hiệu cho ung thư. + Khí phế quản đồ có thể hiện diện trong tổn thương dạng đông đặc do u phổi, bao gồm ung thư biểu mô tuyến dạng viêm phổi và lymphoma. => Case lâm sàng 1: => Case lâm sàng 2: – Xẹp phổi thụ động (do chèn ép): => Case lâm sàng 1: – CT có thể thấy:II. Chẩn đoán x-quang
1. Đường xâm nhập / lan tràn
+ Trên X-quang, tổn thương biểu hiện bằng đám mờ dạng khoảng khí, thường đồng nhất, khu trú ở một hay nhiều phân thùy hoặc toàn bộ thùy.
+ Khi tổn thương lan toàn thùy, bờ thường tôn trọng khe liên thùy; tổn thương sớm hoặc khu trú một phần có thể chưa đồng nhất và chưa có ranh giới rõ theo khe.
– Phân biệt:
+ Dấu hiệu này không đặc hiệu cho viêm phổi thùy (lobar pneumonia); phù phổi (pulmonary edema) cũng có thể gây đám mờ khoảng khí kèm khí phế quản đồ, thường có phân bố hai bên quanh rốn phổi và các dấu hiệu ứ huyết phổi.
+ Xuất huyết phế nang (alveolar hemorrhage) có thể tạo đám mờ khoảng khí kèm dấu hiệu này; cần đối chiếu phân bố tổn thương và bối cảnh lâm sàng vì hình ảnh có thể chồng lấp với viêm phổi.
+ Xẹp phổi do chèn ép (compressive atelectasis) vẫn có thể có khí phế quản đồ nếu phế quản còn thông; giảm thể tích phổi, di lệch khe liên thùy và bối cảnh tràn dịch màng phổi giúp nhận diện.
+ Trong xẹp phổi do tắc nghẽn (obstructive atelectasis), khí phế quản đồ ở phía ngoại vi thường mất; có thể kèm dấu giảm thể tích và hình ảnh phế quản bị tắc.
+ Viêm phế quản phổi (bronchopneumonia) không đặc hiệu cho một tác nhân; tụ cầu là một trong nhiều căn nguyên có thể gặp.
+ Các tác nhân khác gồm Pseudomonas aeruginosa, Haemophilus influenzae, vi khuẩn gram âm đường ruột, một số loại nấm và vi khuẩn kỵ khí.
+ Phổ căn nguyên thay đổi theo bối cảnh mắc bệnh và tình trạng người bệnh.
+ Trên X-quang thường thấy nhiều đám mờ dạng khoảng khí, bờ không rõ, phân bố rải rác và không đồng nhất, xen kẽ vùng phổi lành.
+ Tổn thương có thể ưu thế ở đáy phổi và thường phân bố không đối xứng.
+ Dịch tiết trong lòng phế quản có thể làm khí phế quản đồ giảm rõ hoặc vắng mặt.
+ Khí phế quản đồ vẫn có thể xuất hiện ở vùng đông đặc khi phế quản còn thông.
+ Viêm phổi thùy (lobar pneumonia) thường tạo đông đặc tương đối đồng nhất, liên tục theo thùy; viêm phế quản phổi thường tạo nhiều ổ mờ rải rác.
+ Khi các ổ viêm phế quản phổi hợp lưu, hình ảnh có thể chồng lấp với viêm phổi thùy.
+ Trên X-quang có thể thấy dày quanh phế quản (peribronchial cuffing); dấu hiệu này không đặc hiệu.
+ Giãn phế quản (bronchiectasis) không được đánh giá tin cậy bằng X-quang; nếu nghi ngờ, cần khảo sát bằng CT.
+ Tổn thương mô kẽ đi kèm không đủ để xác định riêng viêm phổi mô kẽ hoặc căn nguyên; cần diễn giải cùng phân bố và các dấu hiệu ưu thế ở đường thở nhỏ.
+ Trên X-quang, dấu hiệu bệnh đường thở nhỏ thường kín đáo, không đặc hiệu và có thể chưa thấy nếu tổn thương chưa lan rộng.
+ Giảm đậm độ dạng khảm (mosaic attenuation pattern) là kiểu hình trên CT, không phải dấu hiệu X-quang; bẫy khí thường rõ hơn trên CT thì thở ra.
+ Dạng khảm trên CT không đồng nghĩa với bẫy khí; cần xem xét các nguyên nhân khác như bất thường tưới máu và đối chiếu hình ảnh thì thở ra.
+ Kính mờ (ground-glass opacity) là thuật ngữ mô tả trên CT: vùng tăng đậm độ nhu mô phổi nhưng vẫn nhận diện được các mạch máu và đường phế quản.
+ Hình ảnh kính mờ có thể do phế nang bị lấp đầy không hoàn toàn hoặc do tổn thương mô kẽ.
+ Kính mờ có thể đi kèm viêm tiểu phế quản nhưng không đặc hiệu cho bệnh này.
+ Tổn thương được mô tả thường gặp ở thùy trên hoặc thùy giữa phải.
+ Trên X-quang, xẹp phổi có thể biểu hiện bằng đám mờ dạng dải hoặc phân thùy kèm giảm thể tích; di lệch khe liên thùy và co kéo rốn phổi là các dấu hỗ trợ.
+ Xẹp phổi có thể ảnh hưởng thùy trên phải hoặc thùy giữa phải.
+ Virus và vi khuẩn không điển hình, như Mycoplasma pneumoniae, có thể tạo kiểu hình ưu thế mô kẽ.
+ Nấm là căn nguyên cần lưu ý, nhất là ở người suy giảm miễn dịch.
+ Trên X-quang, có thể thấy dày quanh phế quản và các đám mờ dạng lưới hoặc lưới-nốt; tổn thương có thể khu trú nhiều vùng hoặc lan tỏa, một bên hoặc hai bên.
+ Khí phế quản đồ thường không nổi bật khi tổn thương ưu thế mô kẽ, nhưng có thể xuất hiện nếu kèm tổn thương phế nang.
+ Có thể kèm xẹp phổi phân thùy hoặc dưới phân thùy khi đường thở nhỏ bị tắc; dấu hiệu này không đặc hiệu cho viêm phổi mô kẽ.2. Hình thái / phân bố
+ Trên X-quang có thể thấy các đám mờ dạng lưới-nốt, dày quanh phế quản hoặc các đám mờ khoảng khí không đồng nhất.
+ Viêm phổi do Mycoplasma pneumoniae thường có hình thái lưới-nốt hoặc đám mờ loang lổ, có thể ưu thế ở thùy dưới.
+ Viêm phổi do Chlamydia pneumoniae có thể khởi đầu bằng tổn thương một thùy; Legionella có thể tiến triển nhanh thành tổn thương đa thùy hoặc hai bên.
+ Bệnh gặp chủ yếu ở trẻ em, đặc biệt là trẻ nhỏ; hiếm gặp hơn ở người lớn.
+ Viêm phổi tròn là nguyên nhân hiếm gặp của tổn thương hình đồng xu; một số ước tính nêu tỷ lệ dưới 1%.
+ Biểu hiện có thể nhẹ, không đặc hiệu, giống hội chứng siêu vi hoặc viêm phế quản.
+ Một số bệnh nhân chưa có triệu chứng rõ lúc đầu; khai thác kỹ có thể ghi nhận ho và sốt nhẹ kéo dài một tuần hoặc hơn trước khi bệnh biểu hiện rõ.
+ Các biểu hiện có thể gặp gồm ho, sốt, thở nhanh và mệt.
+ Một ổ nhiễm trùng khu trú có thể lan ly tâm, tạo vùng đông đặc hình cầu.
+ Lan qua lỗ Kohn hoặc ống Lambert, hoặc phá hủy các vách phế nang lân cận, cũng từng được đề xuất là cơ chế tạo hình tròn.
+ Ở trẻ nhỏ, phế nang nhỏ, các vách phế nang gần nhau và đường thông khí bàng hệ chưa phát triển hoàn chỉnh; sự lan sang vùng lân cận có thể bị hạn chế, góp phần tạo tổn thương khu trú.
+ Sự trưởng thành của đường thông khí bàng hệ ở người lớn có thể góp phần giải thích vì sao kiểu hình này ít gặp hơn ở người lớn.
+ Hình thái tròn đôi khi có thể xuất hiện khi viêm phổi lan tỏa thoái triển chậm; nếu tổn thương tồn tại, cần xem xét bệnh lý thứ phát hoặc bệnh nền.
+ Tổn thương thường là đám mờ đơn độc, tương đối đồng nhất, hình tròn hoặc bầu dục.
+ Kích thước thay đổi.
+ Bờ thường tương đối rõ và đều; đôi khi kém rõ hơn ở trẻ lớn. Bờ múi, không đều hoặc tua gai không phải đặc điểm điển hình của viêm phổi tròn.
+ Tổn thương thường ở thùy dưới, hay gặp ở vùng sau.
+ Tổn thương thường biểu hiện thành vùng đông đặc hình tròn hoặc bầu dục, đậm độ mô mềm; đậm độ có thể không đồng nhất.
+ Có thể thấy phế quản hơi bên trong tổn thương.
+ Tổn thương vệ tinh có thể gặp nhưng không phải dấu hiệu hằng định.
+ Dày màng phổi không phải dấu hiệu thường gặp hoặc đặc hiệu.
+ Ở trẻ em, các tác nhân thường gặp gồm Streptococcus pneumoniae và Staphylococcus aureus; Mycoplasma pneumoniae cũng ngày càng được ghi nhận, đặc biệt ở các báo cáo tại Đông Á. Haemophilus influenzae cũng có thể gây bệnh.
+ Ở người lớn, các tác nhân thường gặp gồm Streptococcus pneumoniae, Staphylococcus aureus và Klebsiella pneumoniae.
+ Legionella spp. và Aspergillus spp. là những căn nguyên ít gặp; cần lưu ý Aspergillus spp. hơn ở người suy giảm miễn dịch.
+ X-quang có thể thấy đông đặc phổi, nhưng khó phát hiện hoại tử ở giai đoạn sớm; một số báo cáo ở trẻ em ghi nhận chẩn đoán được dưới 50% trường hợp.
+ Giai đoạn sớm, vùng hoại tử hóa lỏng có thể có đậm độ tương tự nhu mô đông đặc xung quanh. Khi vùng hoại tử thoát dịch và khí thay thế, có thể xuất hiện các vùng sáng hoặc hang trong vùng đông đặc.
+ Trong vùng đông đặc có thể thấy phế quản hơi; dấu hiệu này không đặc hiệu cho hoại tử.
+ Có thể kèm tràn dịch màng phổi hoặc mủ màng phổi.
+ Vùng hoại tử có thể giảm đậm độ và giảm hoặc mất bắt thuốc so với nhu mô phổi còn tưới máu.
+ Có thể thấy nhiều ổ hoại tử hoặc vi áp-xe trong vùng đông đặc; tổn thương có thể lan nhiều thùy.
+ Ở trẻ em, CT thường dành cho diễn tiến không điển hình, nghi ngờ biến chứng hoặc khi cần lập kế hoạch can thiệp; không nên xem là phương tiện chụp thường quy.
+ Viêm phổi hoại tử thường có nhiều ổ hoại tử nhỏ trong vùng đông đặc, có thể ở nhiều thùy.
+ Áp-xe phổi (lung abscess) thường tạo một ổ hang lớn và khu trú hơn.3. Nguyên nhân
+ Dạng viêm phổi thùy thường biểu hiện bằng đám đông đặc tương đối đồng nhất, có thể kèm phế quản hơi.
+ Tổn thương thường gặp ở các thùy dưới; có thể khu trú ở một thùy hoặc lan nhiều thùy.
+ Bệnh cũng có thể biểu hiện bằng các đám đông đặc không đồng nhất, nhiều ổ, theo kiểu phế quản-phế viêm.
+ Đôi khi tổn thương có dạng tròn, giống khối u phổi.
+ Tạo hang ít gặp; nếu có, cần nghĩ đến hoại tử hoặc áp-xe.
+ Có thể kèm tràn dịch màng phổi hoặc mủ màng phổi, nhất là trong bệnh cảnh nặng hoặc có biến chứng.
+ Hình ảnh X-quang có thể cải thiện chậm hơn triệu chứng lâm sàng.
+ Tổn thương thường thoái triển trong vài tuần; thời gian hồi phục thay đổi theo mức độ bệnh và các yếu tố của người bệnh.
+ Có thể gặp ở người suy giảm miễn dịch hoặc có bệnh nền.
+ Có thể xuất hiện như bội nhiễm sau cúm.
+ Vi khuẩn có thể xâm nhập đường hô hấp dưới do hít sặc.
+ Vi khuẩn cũng có thể lan theo đường máu từ một ổ nhiễm trùng khác; viêm nội tâm mạc phải và tiêm chích ma túy là những bối cảnh cần lưu ý.
+ Có thể thấy đông đặc dạng phân thùy hoặc đa phân thùy, ở một hoặc nhiều thùy; hình ảnh có thể đồng nhất hoặc dạng đốm.
+ Dấu phế quản hơi có thể không nổi bật hoặc không thấy, nhưng không vắng mặt trong mọi trường hợp.
+ Tổn thương có thể tiến triển nhanh, hoại tử, tạo hang hoặc áp-xe.
+ Có thể kèm tràn dịch màng phổi hoặc mủ màng phổi.
+ Đông đặc có thể tiến triển nhanh, liên quan một thùy hoặc nhiều thùy.
+ Nang khí trong nhu mô phổi (pneumatoceles) có thể gặp; một số mô tả nêu tỷ lệ khoảng 50%.
+ Nang khí thường có thành mỏng, kích thước thay đổi, đôi khi lớn hoặc có mức khí-dịch.
+ Nang khí có thể xuất hiện trong tuần đầu và thường thoái triển sau vài tuần; thời điểm xuất hiện và thời gian tồn tại có thể thay đổi.
+ Tổn thương hai bên được ghi nhận trong một số loạt bệnh, với ước tính khoảng 60%.
+ Áp-xe phổi có thể gặp, thường là ổ đơn độc với thành trong không đều; nang khí ít gặp hơn ở trẻ em.
+ Một số mô tả nêu tràn dịch hoặc mủ màng phổi ở khoảng 50% trường hợp.
+ Có thể thấy nhiều nốt tròn rải rác, thường ở ngoại vi và bờ không rõ.
+ Các nốt có thể lớn nhanh trong vài ngày, hợp lưu thành đám đông đặc hoặc tạo hang ở giai đoạn muộn.
+ Thường gặp hơn ở người lớn tuổi, nhất là người có đái tháo đường, bệnh phổi mạn tính hoặc suy kiệt.
+ Lạm dụng rượu cũng là một yếu tố nguy cơ.
+ Kiểu hình kinh điển thường khu trú một bên, ở vùng sau thùy trên hoặc phân thùy trên của thùy dưới.
+ Vị trí không cố định; người cao tuổi có thể biểu hiện theo kiểu phế quản-phế viêm, nhiều thùy.
+ Giai đoạn cấp có thể thấy đám đông đặc dạng thùy, tương đối đồng nhất và có phế quản hơi; hình ảnh này có thể giống viêm phổi do phế cầu nên không xác định chắc căn nguyên chỉ bằng X-quang.
+ Đám đông đặc có thể làm tăng thể tích thùy phổi và đẩy lồi khe liên thùy.
+ Có thể xảy ra hoại tử, tạo hang hoặc áp-xe; đôi khi kèm tràn dịch màng phổi hoặc mủ màng phổi.
+ Sau viêm có thể còn hang hoặc xơ hóa; hình ảnh tồn lưu đôi khi giống lao phổi, nhưng đây không phải diễn biến tất yếu.
+ Áp-xe phổi do hít sặc thường có thể do nhiều vi khuẩn phối hợp, gồm vi khuẩn kỵ khí và các vi khuẩn khác trong hệ vi khuẩn miệng.
+ Bệnh phổi mạn tính.
+ Bệnh răng miệng, viêm quanh răng hoặc viêm lợi.
+ Khi hít sặc ở tư thế nằm, tổn thương thường ở các phân thùy sau của thùy trên hoặc phân thùy trên của thùy dưới.
+ Khi hít sặc ở tư thế đứng, tổn thương thường ở các phân thùy đáy của thùy dưới.
+ Tổn thương thường ưu thế ở phổi phải; tỷ lệ phổi phải/phổi trái khoảng 2:1 được nêu trong một số mô tả.
+ Giai đoạn đầu có thể thấy đông đặc phổi đồng nhất theo phân thùy.
+ Tổn thương đôi khi ở ngoại biên, có dạng khối và giống u phổi.
+ Hạch rốn phổi hoặc trung thất có thể to, nhưng đây không phải dấu hiệu đặc hiệu.
– Khi tiến triển thành áp-xe phổi:
+ Hoại tử và tạo hang thường hình thành trong tiến trình bệnh; lúc đầu hình ảnh có thể chỉ là viêm hoặc đông đặc, không nhất thiết đã có hoại tử nặng.
+ Có thể xuất hiện một hoặc nhiều hang thành dày, không đều, thường ở các vùng phổi phụ thuộc trọng lực.
+ Mức hơi-dịch thường gặp khi hang thông với phế quản; nhu mô xung quanh có thể còn đông đặc.
+ Viêm phổi cấp có thể biểu hiện bằng đông đặc, một hoặc nhiều nốt phổi và hạch rốn phổi/trung thất; hiếm khi có hình ảnh kê hoặc tràn dịch màng phổi.
+ Sau nhiễm trùng đã lành, có thể còn một hoặc nhiều nốt vôi hóa. Nốt tồn lưu này được gọi là u hạt histoplasma (histoplasmoma).
+ Thể mạn tính có thể gây đông đặc kéo dài, tạo hang và mất thể tích phổi, thường ở thùy trên và hay gặp ở người có khí phế thũng hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.
+ Hình ảnh hang mạn tính có thể giống lao phổi.
+ Hiếm khi xảy ra viêm trung thất xơ hóa, có thể chèn ép tĩnh mạch chủ trên, phế quản, thực quản hoặc mạch máu.
+ Giai đoạn viêm phổi cấp có thể biểu hiện bằng đông đặc; hình ảnh và phân bố tổn thương thay đổi.
+ Có thể kèm hạch rốn phổi/trung thất hoặc tràn dịch màng phổi.
+ Sau nhiễm trùng, có thể còn sẹo, nốt đơn độc hoặc nhiều nốt; kích thước và vị trí thay đổi. Một số mô tả ghi nhận nốt khoảng 0,5–5 cm.
+ Nốt có thể giống u phổi; tổn thương cũng có thể tạo hang và giống lao phổi mạn tính.
+ Hình ảnh kê do lan tràn theo đường máu hiếm gặp, thường gợi ý bệnh phổi nặng hoặc lan tỏa.
+ Viêm phổi do Candida thật sự hiếm gặp; thường liên quan đến nhiễm Candida lan tỏa hoặc tình trạng suy giảm miễn dịch nặng.
+ Hình ảnh không đặc hiệu, có thể gồm đông đặc, các nốt nhiều ổ hoặc tổn thương tạo hang; tràn dịch màng phổi có thể gặp.
+ Phát hiện Candida trong đàm hoặc dịch rửa phế quản-phế nang thường không đủ để xác định viêm phổi do Candida, vì có thể chỉ là hiện tượng cư trú.
+ U nấm trong hang không phải dấu hiệu điển hình của Candida; cần nghĩ đến căn nguyên khác, chẳng hạn u nấm Aspergillus (aspergilloma).
+ Ở người lớn, X-quang có thể thấy các đám mờ dạng lưới-nốt hoặc các đám mờ phế nang đa ổ, ở một hoặc hai bên; đôi khi tổn thương ưu thế ở vùng đáy phổi.
+ Trên CT, có thể gặp các vùng kính mờ loang lổ và đông đặc không đồng nhất.
+ Ở trẻ em, có thể gặp hình ảnh mô kẽ hoặc dạng lưới-nốt; trường hợp nặng có thể có kính mờ và đông đặc nhiều ổ. Các kiểu hình này không đặc hiệu cho cúm.
+ Bội nhiễm vi khuẩn, thường gặp là Streptococcus pneumoniae hoặc Staphylococcus aureus, có thể gây đông đặc thùy.
+ Trong bệnh cảnh nặng hoặc có biến chứng, có thể xuất hiện hoại tử, áp-xe hoặc tràn dịch màng phổi.
+ X-quang thường thấy các đám đông đặc đa ổ; tổn thương có thể lan rộng hoặc tiến triển nhanh.
+ Trong diễn tiến bệnh, có thể xuất hiện tràn dịch màng phổi hoặc hang.
+ Trên CT ở giai đoạn hồi phục, có thể còn kính mờ hoặc đông đặc theo phân thùy.
+ Các dấu hiệu khác có thể gặp gồm giả hang, nang khí trong nhu mô phổi (pneumatoceles), hạch lớn và nốt trung tâm tiểu thùy.
+ Trên X-quang, có thể thấy đám mờ ngoại biên, thường ưu thế ở vùng đáy phổi. Tổn thương có thể bắt đầu một bên rồi tiến triển thành nhiều ổ hoặc hai bên.
+ Kính mờ thường xuất hiện sớm; có thể kèm đông đặc hoặc tiến triển thành đông đặc.
+ Trên CT, có thể thấy kính mờ kèm dày trơn láng các vách liên tiểu thùy; đôi khi có đông đặc dưới màng phổi.
+ Viêm phổi nguyên phát do vi-rút sởi có thể biểu hiện bằng tổn thương mô kẽ dạng lưới-nốt xen kẽ các đám mờ phế nang hoặc đông đặc; hình ảnh và mức độ lan rộng thay đổi.
+ Hạch rốn phổi có thể đi kèm, nhưng không đủ để phân biệt thể bệnh hoặc xác định căn nguyên.
+ Bội nhiễm vi khuẩn có thể gây đông đặc theo thùy hoặc phân thùy, xẹp phổi và tràn dịch màng phổi; áp-xe có thể xuất hiện khi có biến chứng hoại tử.
+ Thể viêm phổi sởi không điển hình có thể gây đông đặc rộng, không theo phân thùy, kèm nốt, hạch rốn phổi hoặc tràn dịch màng phổi. Đám đông đặc có thể thoái triển nhanh.
+ Nốt tồn lưu có thể kéo dài; vôi hóa nốt không phải đặc điểm thường quy của sởi.
+ Trong đợt viêm phổi cấp, X-quang thường thấy nhiều nốt mờ hai bên, bờ không rõ, kích thước khoảng 5–10 mm; các nốt có thể hợp lưu thành đám đông đặc.
+ Trên CT có thể thấy nhiều nốt nhỏ, đôi khi kèm quầng kính mờ hoặc các đám kính mờ.
+ Hạch rốn phổi và tràn dịch màng phổi có thể gặp nhưng không thường gặp; nếu có tràn dịch, lượng dịch thường ít.
+ Các tổn thương hoạt động thường thoái triển khi bệnh hồi phục; thời gian được mô tả thay đổi từ khoảng 9 ngày đến vài tháng.
+ Di chứng hiếm sau viêm phổi nặng là các nốt vôi hóa li ti lan tỏa hai phổi, có thể phát hiện nhiều năm sau; một số trường hợp có nốt rất nhỏ, ưu thế vùng đáy.
+ Tổn thương phổi và màng phổi thường là biến chứng của áp-xe gan amíp, có thể lan qua cơ hoành; biểu hiện thường gặp là tràn dịch màng phổi phải kèm xẹp phổi hoặc đông đặc vùng đáy phổi phải.
+ Tổn thương nhu mô phổi có thể là vùng đông đặc bờ không rõ, thường ở thùy dưới hoặc thùy giữa bên phải và không nhất thiết giới hạn theo phân thùy.
+ Tổn thương có thể tiến triển thành áp-xe, hoại tử hoặc tạo hang.
+ Mủ màng phổi là biến chứng ít gặp. Khi lượng mủ lớn, có thể mờ gần toàn bộ một bên lồng ngực và đẩy lệch trung thất.
+ Hội chứng Löffler được Wilhelm Löffler mô tả năm 1932. Đây là tình trạng thâm nhiễm phổi thoáng qua kèm tăng bạch cầu ái toan máu ngoại vi; thường liên quan đến sự di chuyển của ấu trùng ký sinh trùng qua phổi.
+ Giun đũa là một nguyên nhân; các ký sinh trùng khác và phản ứng quá mẫn với thuốc cũng có thể gây hội chứng hoặc hình ảnh tương tự.
+ Sau khi người nuốt phải trứng đã phát triển thành phôi, ấu trùng nở trong ruột non, xuyên qua niêm mạc ruột rồi theo tuần hoàn cửa đến gan và tuần hoàn phổi.
+ Ấu trùng xuyên qua mao mạch vào phế nang, đi lên cây phế quản và khí quản, được nuốt trở lại đường tiêu hóa để tiếp tục vòng đời.
+ X-quang có thể thấy các đám mờ dạng lưới-nốt hoặc đám mờ phế nang, thường loang lổ, bờ không rõ và có thể di chuyển hoặc thay đổi khi chụp nối tiếp.
+ Tổn thương thường thoáng qua, không có phân bố phân thùy cố định; kích thước có thể đạt vài centimet.
+ Tổn thương có thể xuất hiện quanh rốn phổi, nhưng vị trí này không đặc hiệu. Khi tổn thương nặng hoặc có bội nhiễm, các đám mờ có thể hợp lưu thành đông đặc rộng, đôi khi theo phân thùy hoặc thùy.
+ Viêm phổi do lipoid ngoại sinh: xảy ra khi chất chứa lipid từ bên ngoài được hít vào hoặc hít sặc vào đường thở và đến phổi.
+ Viêm phổi do lipoid nội sinh: xảy ra khi lipid từ tế bào bị tổn thương hoặc thoái hóa tích tụ trong phế nang; thường liên quan đến tắc nghẽn đường thở hoặc tổn thương nhu mô phổi.
+ Thể nội sinh còn được gọi là viêm phổi cholesterol hoặc “viêm phổi vàng”. Chỉ gọi là viêm phổi lipoid vô căn khi không tìm được nguyên nhân.
+ X-quang ngực không đặc hiệu; có thể thấy đông đặc, đám mờ dạng lưới-nốt hoặc tổn thương dạng khối.
+ CT có thể thấy đông đặc, kính mờ, dày vách liên tiểu thùy hoặc hình lát đá; đôi khi có nốt hay tổn thương dạng khối.
+ Đậm độ mỡ bên trong vùng tổn thương trên CT gợi ý chẩn đoán, nhưng dấu hiệu này không phải lúc nào cũng hiện diện.III. Chẩn đoán siêu âm
+ Khí trong phế nang phản xạ phần lớn chùm siêu âm nên không quan sát trực tiếp được nhu mô phổi sâu như một cấu trúc giải phẫu.
+ Có thể đánh giá đường màng phổi và các dấu hiệu giả ảnh, như đường A.
+ Khi phế nang mất khí và chứa dịch viêm, vùng đông đặc có thể quan sát được nếu áp sát màng phổi, không bị lớp phổi còn thông khí che khuất.
+ Vùng đông đặc thường giảm âm, có cấu trúc dạng mô đặc tương tự nhu mô gan; dấu hiệu này gọi là “gan hóa phổi”.
+ Khí phế quản đồ là các chấm hoặc cấu trúc tăng âm dạng nhánh bên trong vùng đông đặc, do khí còn trong các phế quản thông khí nằm giữa các phế nang chứa dịch.
+ Khí phế quản đồ động di chuyển theo nhịp thở và gợi ý viêm phổi; khí phế quản đồ tĩnh có thể gặp cả trong viêm phổi lẫn xẹp phổi.
+ Một số phế quản có thể chứa dịch, tạo hình ảnh phế quản đồ dịch.
+ Doppler màu có thể cho thấy các nhánh mạch máu còn tưới máu trong vùng đông đặc; dấu hiệu này cần được diễn giải cùng các đặc điểm siêu âm khác.
+ Có thể kèm tràn dịch màng phổi.
– Khi xẹp phổi do tràn dịch màng phổi, thường thấy dịch kèm theo và nhu mô phổi bị chèn ép, có hình thái dạng mô đặc.
– Có thể thấy khí phế quản đồ do một số nhánh phế quản vẫn còn chứa khí.
– Khí phế quản đồ thường tĩnh trong xẹp phổi; khí phế quản đồ động gợi ý viêm phổi hơn, nhưng cần diễn giải cùng các dấu hiệu khác.IV. Chẩn đoán CLVT
1. Viêm phổi thùy
+ Giai đoạn sớm hoặc khi phế nang mới được lấp đầy một phần, có thể thấy đám kính mờ.
+ Trong vùng đông đặc có thể thấy phế quản chứa khí, tạo hình ảnh phế quản đồ khí.
+ Có thể có kính mờ quanh vùng đông đặc.
+ Là biến chứng nặng của viêm phổi, có thể gặp ở trẻ em và người lớn. Tỷ lệ được báo cáo thay đổi tùy quần thể nghiên cứu và phương pháp chẩn đoán.
+ Các tác nhân thường gặp gồm Streptococcus pneumoniae, Staphylococcus aureus và Klebsiella pneumoniae.
+ Trong viêm phổi hoại tử, CT có tiêm thuốc cản quang có thể thấy các vùng giảm hoặc mất ngấm thuốc, giảm tỷ trọng nằm trong vùng đông đặc, gợi ý giảm tưới máu và hoại tử nhu mô.
+ Có thể xuất hiện nhiều ổ hoại tử hoặc vi áp-xe; một số ổ có thể chứa khí. Phế quản đồ khí có thể còn thấy ở phần đông đặc chưa hoại tử.
+ Khi áp-xe đã hình thành, thường thấy ổ hốc tương đối khu trú, trung tâm giảm tỷ trọng và thành ngấm thuốc viền; trong ổ có thể có khí hoặc mức khí-dịch.2. Chẩn đoán phân biệt
+ CT thường thấy đông đặc tương đối đồng nhất, phân bố theo thùy và thường được giới hạn bởi khe liên thùy; thể tích thùy thường được bảo tồn.
+ Phế quản trong vùng đông đặc thường còn thông, tạo hình ảnh phế quản đồ khí.
+ Hình ảnh phế quản đồ khí là các nhánh phế quản chứa khí nổi bật trên nền phế nang bị lấp đầy dịch viêm.
+ Giãn phế quản không phải dấu hiệu điển hình của viêm phổi thùy cấp; nếu thấy, cần xem xét giãn phế quản có từ trước hoặc tổn thương kéo co mạn tính.
+ Có thể biểu hiện bằng vùng đông đặc giống viêm phổi; khí phế quản đồ vẫn có thể hiện diện.
+ Phế quản trong vùng tổn thương có thể hẹp, biến dạng hoặc cắt cụt do u xâm lấn hay chèn ép. Một số lymphoma phổi còn có thể kèm giãn phế quản trong vùng đông đặc.
+ Kiểu ngấm thuốc sau tiêm thay đổi; ngấm thuốc kém hoặc không đồng nhất không đủ để phân biệt u với viêm phổi.
+ Cần nghĩ đến u khi tổn thương tồn tại hoặc tiến triển trên theo dõi hình ảnh, nhất là khi không đáp ứng như dự kiến với điều trị viêm phổi.
+ Vì vậy, không dùng dấu hiệu này để loại trừ u hoặc chỉ liên hệ dấu này với một loại ung thư.
+ “Ung thư biểu mô tiểu phế quản-phế nang” (bronchioloalveolar carcinoma, BAC) là thuật ngữ cũ, không còn chỉ một thực thể mô học duy nhất.
+ Xảy ra khi phổi bị ép từ bên ngoài, thường do tràn dịch màng phổi, tràn khí màng phổi hoặc khối choán chỗ trong lồng ngực.
+ Trên CT, vùng phổi xẹp giảm thể tích; có thể kèm dồn tụ mạch máu và phế quản hoặc di lệch khe liên thùy.
+ Có thể còn thấy phế quản đồ khí nếu phế quản vẫn thông; dấu này thường tĩnh. Nếu phế quản bị bít tắc, phế quản đồ khí có thể không hiện diện.3. Viêm phế quản phổi
+ Các nốt trung tâm tiểu thùy và đám kính mờ hoặc đông đặc rải rác quanh phế quản, thường phân bố không đối xứng; tổn thương có thể hợp lưu khi bệnh tiến triển.
+ Dày thành phế quản.
+ Đôi khi có dạng cây-nụ (tree-in-bud), gợi ý tổn thương lan theo đường thở nhỏ.
+ Nếu kèm tắc nghẽn đường thở nhỏ, có thể thấy phân bố khảm và bẫy khí.
+ Giãn phế quản không phải dấu hiệu điển hình của viêm phế quản-phế viêm cấp; nếu hiện diện, cần xem xét bệnh phổi nền hoặc tổn thương mạn tính.
Tài liệu tham khảo
* What Every Radiologist Should Know about Idiopathic Interstitial Pneumonias – Christina Mueller-Mang, MD, Claudia Grosse, MD
* Imaging of Pulmonary Viral Pneumonia – Tomás Franquet, MD, PhD
* Bronchiolitis: A Practical Approach for the General Radiologist – Peter J. Winningham , Santiago Martínez-Jiménez, Melissa L. Rosado-de-Christenson
* Radiologic and Pathologic Features of Bronchiolitis – Sudhakar J. Pipavath, David A. Lynch, Carlyne
* “Lung ultrasound integrated with Chest-XR in first diagnosis of pediatric pneumonia and its role in follow-up.” – S. Ianniello, B. sessa, V. Di Giacomo
* Role of lung ultrasound in the evaluation of pneumonia in children – I. Sefic-Pasic, A. Džananović, A. Pasic, S. Vegar Zubovic; SARAJEVO/BA
* The different faces of Nonspecific Interstitial Pneumonia – M. Simões; Lisbon/PT
* When fat is good news: lipoid pneumonia, an overlooked differential diagnosis – A. L. Popirtac; Paris/FR
* Organizing pneumonia: Typical and atypical CT manifestations of a great mimicker in chest radiology – M. Rossius, C. M. Schaefer-Prokop, M. den Bakker
* Usual Interstitial Pneumonia: What the radiologist should know – M. C. A. Hurtado, A. Torres Rodriguez, C. Simon Bejarano
* An Update on Bronchiolitis Obliterans Organising Pneumonia – C. Hui, J. Tan; Melbourne/AU
* Lung ultrasound in the diagnosis of pneumonia in adult patients; Going backwards or forward? – M. Santoscoy, M. M. Ruiz Ballesteros
* Imaging features of necrotizing pneumonia in children – V.-A. Oprea, O. Fufezan; Cluj Napoca/RO
* It could be organizing pneumonia: Be careful – S. De la mano González, J. C. Paniagua, P. Arias Rodriguez
* Cryptogenic Organising Pneumonia – the spectrum of HRCT findings – J. Tan, C. S. Low, T. P. T. Au Yong, S. Hussain; Birmingham/UK
* Idiopathic Interstitial Pneumonia: A Pictorial Review – M. B. Bolina, L. Vieira, F. P. Martins
* Organizing pneumonia: A great mimicker – C. Paulino, B. Graça, A. Canelas, P. Marques, L. Teixeira, M. Gonçalo, F. Caseiro Alves; Coimbra/PT
* Radiographic and CT Features of Viral Pneumonia – Hyun Jung Koo, Soyeoun Lim, Jooae Choe
* Grainger & Allison’s Diagnostic Radiology – Andreas Adam
* Noninfectious Inflammatory Lung Disease: Imaging Considerations and Clues to Differential Diagnosis – Stefan Franz Nemec, Ronald L. Eisenberg, and Alexander A. Bankier















Ảnh đầu tiên của mục 1 phần II có tiến triển ảnh tận 2 năm có gì sai sót k ạ
Tái phát vẫn thùy trên ở cùng 1 bệnh nhân
Cảm ơn a
Cập nhật Case lâm sàng 10/3/2019
Cập nhật nội dung bài viết 18/2/2019
Cập nhật Case lâm sàng 17/1/2019
Cập nhật nội dung & Case lâm sàng 21/12/2018