• Giải Phẫu
  • Xương Khớp
  • Thần Kinh
  • Hô Hấp
  • Tim Mạch
  • Tiêu Hóa
  • Tiết Niệu
  • Sinh Dục

Xray.vn

Chẩn Đoán Hình Ảnh

Đăng ký Đăng nhập
Đăng nhập tài khoản
   
Thành viên mới ⇒ Đăng ký ↵
  • Atlas Netter
    • Atlas Đầu cổ
    • Atlas Lồng ngực
    • Atlas Ổ bụng
    • Atlas Chậu hông
    • Atlas Cột sống
    • Atlas Chi trên
    • Atlas Chi dưới
  • Can Thiệp
  • Siêu Âm
  • Test CĐHA
    • Test Giải phẫu
    • Lý thuyết CĐHA
    • Giải phẫu X-quang
    • Case lâm sàng XQ
    • Case lâm sàng SA
    • Case lâm sàng CT
    • Case lâm sàng MRI
    • Giải trí Xray.vn
  • CASE
  • Đào Tạo
  • Giới Thiệu
  • Liên Hệ
Trang chủ » Tiết niệu » Thận Xốp | Bài giảng CĐHA *

Thận Xốp | Bài giảng CĐHA *

17/11/2026 ThS. Nguyễn Long 16 Bình luận  33107

Mục Lục Bài Giảng

  1. I. Đại cương
  2. II. Giải phẫu
    1. * Giải phẫu đại thể
    2. * Giải phẫu siêu âm
  3. III. Chẩn đoán siêu âm
    1. 1. Đặc điểm hình ảnh
    2. 2. Chẩn đoán phân biệt
  4. IV. Chẩn đoán XQ / CLVT
    1. 1. Đặc điểm hình ảnh
    2. 2. Chẩn đoán phân biệt
  5. V. Tiên lượng & Điều trị
  6. Tài liệu tham khảo

I. Đại cương

– Bệnh xốp thận (Medullary sponge kidney), hay bệnh Lenarduzzi-Cacchi-Ricci, là dị tật bẩm sinh đặc trưng bởi sự giãn dạng nang 1–7 mm của các ống góp đoạn tận trong tháp tủy thận.

– Dịch tễ: Tỷ lệ hiện mắc ước tính khoảng 1/5.000 dân số chung và gặp ở 12–20% bệnh nhân sỏi thận tái phát:
+ Bệnh thường được chẩn đoán ở người trưởng thành trong độ tuổi 20–50, hiếm khi phát hiện ở trẻ em.
+ Tỷ lệ mắc tương đương giữa hai giới, nhưng biến chứng sỏi và nhiễm khuẩn tiết niệu gặp nhiều hơn ở nữ.

– Căn nguyên: Đa số trường hợp xuất hiện lẻ tẻ do rối loạn phát triển phôi thai vùng tiếp giáp nụ niệu quản – mầm hậu thận:
+ Dưới 5% trường hợp có tính chất gia đình, di truyền trội trên nhiễm sắc thể thường liên quan đột biến gen GDNF.
+ Bệnh có thể phối hợp các bất thường bẩm sinh như phì đại nửa người, hội chứng Beckwith-Wiedemann hoặc bệnh Caroli.

– Cơ chế bệnh sinh: Giãn ống góp tủy thận tạo hình thái xốp như bọt biển, bảo tồn mức lọc cầu thận nhưng gây ứ trệ tiểu và rối loạn chức năng ống thận xa:
+ Ứ đọng nước tiểu kết hợp tăng canxi niệu, giảm citrat niệu và toan hóa ống thận xa thúc đẩy kết tinh muối canxi.
+ Khoảng 50–80% trường hợp tiến triển thành lắng đọng canxi tủy thận (Medullary nephrocalcinosis) và hình thành sỏi trong các nang ống góp.

– Phân bố: Tổn thương khu trú tại vùng nhú và tháp tủy thận, không lan ra vỏ thận hay làm biến dạng đường bờ ngoài thận:
+ Bệnh gặp ở cả hai thận trong khoảng 70–80% trường hợp và một bên trong khoảng 20–30%.
+ Trong mỗi thận, giãn ống góp có thể khu trú ở một tháp đơn độc hoặc lan tỏa nhiều tháp tủy.

– Biểu hiện lâm sàng: Đa số bệnh nhân không có triệu chứng và được phát hiện tình cờ, chỉ khoảng 10–20% có biểu hiện lâm sàng:
+ Sỏi tiết niệu tái diễn gây cơn đau quặn thận hoặc đào thải sỏi nhỏ tự nhiên qua đường tiểu.
+ Nhiễm khuẩn đường tiết niệu tái phát, có thể tiến triển thành viêm thận – bể thận cấp do ứ trệ nước tiểu.
+ Tiểu máu vi thể hoặc đại thể liên quan đến tổn thương niêm mạc do sỏi và giãn vỡ vi mạch vùng nhú thận.

– Vai trò CĐHA: Chẩn đoán hình ảnh giữ vai trò then chốt trong xác định bệnh và theo dõi biến chứng đường tiết niệu:
+ Chụp cắt lớp vi tính hệ tiết niệu thì bài xuất và chụp niệu đồ tĩnh mạch là tiêu chuẩn chẩn đoán xác định.
+ Siêu âm giúp tầm soát lắng đọng canxi tủy thận, theo dõi sỏi và phát hiện sớm biến chứng tắc nghẽn đường bài xuất.

Thận xốp

  Xray.vn là Website học tập về chuyên ngành Chẩn Đoán Hình Ảnh

  NỘI DUNG WEB
» 422 Bài giảng chẩn đoán hình ảnh
» X-quang / Siêu âm / CT Scan / MRI
» 25.000 Hình ảnh case lâm sàng

  ĐỐI TƯỢNG
» Kỹ thuật viên CĐHA
» Sinh viên Y đa khoa
» Bác sĩ khối lâm sàng
» Bác sĩ chuyên khoa CĐHA

  Nội dung Bài giảng & Case lâm sàng thường xuyên được cập nhật !

  Đăng nhập Tài khoản để xem Nội dung Bài giảng & Case lâm sàng !!!

Đăng nhập tài khoản
   
Thành viên mới ⇒ Đăng ký ↵

II. Giải phẫu

* Giải phẫu đại thể

– Vị trí: Thận hình hạt đậu, nằm sau phúc mạc ở hai bên cột sống, thường ngang mức T12–L3; thận trái thường nằm cao hơn thận phải.
– Kích thước: Ở người trưởng thành, thận dài khoảng 10–12 cm, rộng 5–7 cm, dày 2–3 cm; trọng lượng trung bình khoảng 150 g ở nam và 135 g ở nữ.

– Rốn thận:
+ Là nơi mạch máu, bạch huyết, thần kinh và hệ thống bể thận–niệu quản đi qua.
+ Theo thứ tự từ trước ra sau, thường gặp tĩnh mạch thận, động mạch thận rồi bể thận.

– Bao thận và mạc thận: Từ trong ra ngoài gồm nhu mô thận, bao xơ thận, mỡ quanh thận, mạc thận với lá trước và lá sau, rồi đến mỡ cạnh thận.

– Động mạch thận:
+ Xuất phát từ động mạch chủ bụng; động mạch thận phải đi phía sau tĩnh mạch chủ dưới.
+ Sau khi vào rốn thận, động mạch chia thành các nhánh phân thùy, rồi các động mạch gian thùy, động mạch cung và động mạch gian tiểu thùy.

– Cấu tạo thận: Xoang thận nằm ở trung tâm, được bao quanh bởi nhu mô gồm vỏ thận và tủy thận:
+ Xoang thận chứa mỡ, mạch máu, bạch huyết, thần kinh, đài thận và bể thận. Nước tiểu từ nhú thận đổ vào đài thận nhỏ, tiếp đến đài thận lớn, bể thận rồi niệu quản.
+ Vỏ thận nằm ngay dưới bao xơ; các cột thận là phần vỏ xen giữa các tháp thận.
+ Tủy thận gồm các tháp thận. Đáy tháp hướng về vỏ thận; đỉnh tạo thành nhú thận và lồi vào đài thận nhỏ.

* Giải phẫu siêu âm

– Hình dạng và mặt cắt: Trên mặt cắt dọc, thận có dạng bầu dục hoặc hình hạt đậu, với hai cực rõ; mặt cắt ngang thường có dạng bầu dục. Mặt cắt chếch qua rốn thận giúp khảo sát xoang và mạch thận.

– Bao và nhu mô thận:
+ Bao xơ thường hiện thành đường tăng âm mảnh ở bề mặt thận, nhưng không phải lúc nào cũng phân biệt rõ.
+ Vỏ thận có hồi âm thấp hơn hoặc tương đương gan, lách khi nhu mô các tạng này bình thường và thiết lập máy phù hợp.
+ Tháp thận thường giảm hồi âm hơn vỏ thận, có dạng tam giác hoặc bầu dục, hướng từ xoang thận ra vỏ; các cột thận là phần vỏ xen giữa các tháp.

– Xoang và hệ thống đài bể thận:
+ Xoang thận tạo vùng tăng âm trung tâm, chủ yếu do mỡ và mô liên kết; mạch máu và hệ thống đài bể thận nằm trong xoang.
+ Khi hệ thống đài bể thận không giãn, các đài thường không tạo những khoang dịch trống âm nổi bật; xoang tăng âm không nên nhầm với dịch trong hệ thống góp.

– Mạch máu thận:
+ Trên thang xám, mạch máu thường là các cấu trúc dạng ống trống âm; Doppler màu giúp nhận diện dòng chảy và phân biệt động mạch với tĩnh mạch.
+ Tại rốn thận, tĩnh mạch thường nằm phía trước động mạch; các nhánh động mạch trong thận đi giữa các tháp, tạo cung ở ranh giới vỏ–tủy rồi phân nhánh về phía vỏ.

[gallery link="file" columns="4" ids="85779,85781,85780,85778,85786,119225,119821"]

=> Siêu âm Doppler:

[gallery link="file" columns="5" ids="129986,129987,129988,129989,129990"]

III. Chẩn đoán siêu âm

1. Đặc điểm hình ảnh

– Dấu hiệu tháp thận trắng (White pyramid sign): tháp tủy thận tăng hồi âm rõ rệt làm đảo ngược sự phân biệt vỏ – tủy bình thường:
+ Vi tinh thể muối canxi lắng đọng trong ống góp tận giãn tạo nhiều mặt phân cách âm, làm tăng độ hồi âm toàn bộ tháp thận.
+ Tổn thương có dạng tam giác hoặc bầu dục theo giải phẫu tháp thận với đỉnh hướng về đài thận, khu trú một tháp hoặc lan tỏa hai bên.
+ Siêu âm Doppler màu thường ghi nhận xảo ảnh lấp lánh tại nhú thận, giúp nhận diện sớm các ổ vi vôi hóa chưa tạo bóng cản.
+ Biểu hiện này phản ánh lắng đọng canxi tủy thận không đặc hiệu, cần chụp cắt lớp vi tính thì bài xuất để khẳng định giãn ống góp.
+ Tránh đặt độ khuếch đại quá mức gây giả tăng hồi âm hoặc nhầm với tăng hồi âm tháp thận sinh lý ở trẻ sơ sinh.

– Vôi hóa tháp tủy thận biểu hiện bằng các nốt tăng âm đậm kèm bóng cản phía sau khi kết tụ thành sỏi lớn:
+ Các tinh thể muối canxi tích tụ lâu ngày trong ống góp giãn hợp lưu thành sỏi nhỏ tại nhú thận.
+ Đầu dò tần số cao giúp bộc lộ rõ bóng cản phía sau của các vi sỏi kích thước 1–3 mm.
+ Sỏi di chuyển khỏi ống góp vào đài bể thận có thể gây giãn đài khu trú hoặc ứ nước thận tắc nghẽn.

– Nang nhỏ tháp tủy thận phản ánh trực tiếp các ống góp đoạn tận giãn khu trú tại vùng nhú thận:
+ Các nang kích thước 1–7 mm có dạng tròn hoặc ống ngắn, khu trú trong tháp tủy và không lan ra vỏ thận.
+ Siêu âm thường khó quan sát nang do kích thước nhỏ và bị che lấp bởi hồi âm tăng mạnh của vôi hóa.
+ Đầu dò tần số cao hoặc siêu âm có chất tương phản giúp phát hiện vi nang trống âm khi chưa vôi hóa.

– Kích thước và hình thái chung của thận thường được bảo tồn trong giới hạn bình thường:
+ Đường bờ thận đều nhẵn, chiều dày vỏ thận bảo tồn do tổn thương chỉ giới hạn ở đoạn tận ống góp.
+ Đặc điểm này giúp phân biệt với bệnh thận đa nang hoặc loạn sản thận gây biến dạng bờ và teo nhu mô.
+ Thận chỉ thay đổi kích thước khi xuất hiện biến chứng sỏi kẹt gây ứ nước hoặc viêm thận – bể thận mạn.

[gallery link="file" ids="27917,27916,119389,15544,15545,15546"]

=> Case lâm sàng 0:

[gallery link="file" columns="5" ids="49982,49981,49980,49978,49977"]

=> Case lâm sàng 1:

[gallery link="file" columns="5" ids="58789,58790,58791,58792,58793"]

=> Case lâm sàng 2:

[gallery link="file" columns="4" ids="58796,58794,58797,58795"]

=> Case lâm sàng 3:

[gallery link="file" columns="5" ids="58798,58799,58800,58801,58802"]

=> Case lâm sàng 4:

[gallery link="file" columns="5" ids="58803,58804,58805,58806,58807"]

=> Case lâm sàng 5:

[gallery link="file" columns="4" ids="58808,58809,58810,58811"]

=> Case lâm sàng 6:

[gallery link="file" columns="5" ids="61267,61271,61268,61269,61270"]

=> Case lâm sàng 7:

[gallery link="file" columns="4" ids="130048,130049,130050,130051"]

=> Case lâm sàng 8:

[playlist type="video" ids="119411,119412"]

2. Chẩn đoán phân biệt

* Hoại tử nhú thận (Papillary necrosis):

– Cơ chế và bối cảnh: Tổn thương hoại tử thiếu máu cục bộ tại nhú và tháp tủy thận liên quan các yếu tố nguy cơ mắc phải:
+ Nguyên nhân thường gặp gồm đái tháo đường, lạm dụng thuốc giảm đau, nhiễm khuẩn tiết niệu, tắc nghẽn đường bài xuất và bệnh hồng cầu hình liềm.
+ Bệnh diễn tiến cấp hoặc mạn tính với biểu hiện tiểu máu, đau vùng hông lưng và đào thải mảnh nhú thận bong tróc qua nước tiểu.

– Đặc điểm hình ảnh siêu âm: Hình thái tổn thương biến đổi rõ rệt qua từng giai đoạn thiếu máu và hoại tử nhu mô:
+ Giai đoạn sớm biểu hiện bằng các ổ tăng hồi âm tại nhú và tháp tủy thận do phù nề thiếu máu và lắng đọng canxi sớm.
+ Giai đoạn tiến triển tạo một hoặc nhiều hốc dịch trống âm hình tam giác hay bầu dục trong tháp tủy, thông thương trực tiếp với đài thận nhỏ.
+ Mảnh nhú thận bong tróc tạo khối tăng âm di động trong đài bể thận, có thể vôi hóa dạng vòng viền ngoại vi và gây ứ nước cấp.

– Phân biệt: Đối chiếu hai chiều giữa hoại tử nhú thận và thận xốp dựa trên đặc điểm hình thái, vôi hóa và diễn tiến:
+ Hốc hoại tử nhú thận kích thước lớn và thông thương đài thận, khác với nang ống góp 1–7 mm khu trú kín trong tháp tủy thận xốp.
+ Vôi hóa hoại tử nhú thận thường đóng viền quanh mảnh nhú bong, trong khi thận xốp tạo các nốt vôi hóa nhỏ rải rác toàn bộ tháp thận.
+ Hoại tử nhú thận biến đổi hình thái nhanh trên nền bệnh lý mắc phải, còn thận xốp mang tính bẩm sinh và ổn định lâu dài.
+ Chụp cắt lớp vi tính thì bài xuất giúp xác định chẩn đoán nhờ dấu hiệu đọng thuốc trong hốc nhú, phân biệt với hình chổi sơn của thận xốp.

– Cạm bẫy: Một số biểu hiện siêu âm dễ gây chồng lấp hoặc chẩn đoán nhầm trong thực hành:
+ Giai đoạn sớm của hoại tử nhú thận gây tăng hồi âm tháp tủy, dễ chồng lấp với dấu hiệu tháp thận trắng của thận xốp.
+ Mảnh nhú thận bong tróc đã vôi hóa nằm trong đài bể thận dễ chẩn đoán nhầm với sỏi thận đơn thuần gây tắc nghẽn.

[gallery link="file" columns="4" ids="38335,38334,38333,178380"]

* Nang tủy thận (Medullary cystic):

– Cơ chế và bối cảnh: Bệnh thận ống kẽ di truyền trội trên nhiễm sắc thể thường, đặc trưng bởi teo ống thận và xơ hóa kẽ tiến triển:
+ Rối loạn di truyền gây thoái hóa màng đáy ống thận, dẫn đến hình thành nang và suy giảm chức năng thận không hồi phục.
+ Bệnh thường khởi phát ở người trưởng thành với tiểu nhiều, khát nhiều, mất muối qua nước tiểu và suy thận giai đoạn cuối.

– Đặc điểm hình ảnh siêu âm: Tổn thương biểu hiện bằng các nang nhỏ vùng ranh giới vỏ – tủy kèm biến đổi nhu mô thận hai bên:
+ Nhiều nang trống âm kích thước < 1,5 cm (thường 1–10 mm) phân bố dọc ranh giới vỏ – tủy và trong tủy thận.
+ Hai thận kích thước bình thường hoặc thu nhỏ dần, nhu mô vỏ thận tăng hồi âm lan tỏa và mất phân biệt vỏ – tủy.
+ Không ghi nhận lắng đọng canxi tủy thận hay vôi hóa khu trú trong lòng nang như ở bệnh thận xốp.

– Phân biệt: Đối chiếu hai chiều với bệnh thận xốp dựa trên vị trí nang, tình trạng vôi hóa và chức năng thận:
+ Nang trong bệnh nang tủy thận nằm ở ranh giới vỏ – tủy kèm teo vỏ thận, khác nang thận xốp 1–7 mm khu trú tại nhú thận.
+ Bệnh nang tủy thận không có dấu hiệu tháp thận trắng hay vôi hóa tháp tủy, đồng thời gây suy thận tiến triển rõ rệt.
+ Trên chụp cắt lớp vi tính thì bài xuất, nang bệnh nang tủy thận không thông ống góp nên không tạo dấu hiệu chổi sơn.

– Cạm bẫy: Một số biểu hiện hình ảnh dễ gây bỏ sót hoặc chẩn đoán nhầm giữa hai bệnh lý ở giai đoạn sớm:
+ Khi các nang ranh giới vỏ – tủy còn rất nhỏ (< 2–3 mm), siêu âm dễ bỏ sót nang và chỉ thấy tăng hồi âm vỏ thận không đặc hiệu.
+ Thận xốp giai đoạn chưa vôi hóa có thể hiện diện nhiều vi nang vùng tủy, dễ nhầm bệnh nang tủy thận nếu thiếu thì bài xuất.

[gallery link="file" columns="4" ids="119347,119348,119349,119350"]

IV. Chẩn đoán XQ / CLVT

1. Đặc điểm hình ảnh

– Vôi hóa tháp tủy thận: các nốt vôi hóa nhỏ tập trung thành chùm tại vùng nhú và tháp tủy thận trên X-quang hệ tiết niệu không chuẩn bị và cắt lớp vi tính trước tiêm:
+ Vi tinh thể muối canxi kết tụ trong các ống góp tận giãn tạo nhiều nốt vôi hóa tròn hoặc bầu dục kích thước 1–5 mm.
+ Các nốt vôi hóa xếp thành chùm hoặc hình nan hoa theo giải phẫu tháp thận, phân bố đối xứng hai bên hoặc khu trú một vài tháp.
+ Cắt lớp vi tính trước tiêm nhạy hơn X-quang nhờ tránh chồng hình, phát hiện vi sỏi < 2 mm và định vị đúng trong tháp tủy.
+ Dấu hiệu này gợi ý mạnh bệnh xốp thận nhưng chưa đặc hiệu, cần đối chiếu thì bài xuất để khẳng định giãn ống góp.
+ Phân biệt vôi hóa trong nhu mô tháp tủy với sỏi tự do đài bể thận giúp tránh can thiệp nội soi ngược dòng khi chưa tắc nghẽn.
+ Trên X-quang không chuẩn bị, vi vôi hóa dễ bị hơi đại tràng che khuất hoặc nhầm với hạch mạc treo vôi hóa và sỏi tĩnh mạch chậu.

[gallery link="file" columns="5" ids="15535,15536,15537,151168,151170"]

=> Case lâm sàng 1:

[gallery link="file" ids="62344,62346,62347"]

=> Case lâm sàng 2:

[gallery link="file" columns="5" ids="67197,67198,67199,67200,67201"]

=> Case lâm sàng 3:

[gallery link="file" columns="4" ids="119380,119381,119382,119383,119384,119385,119386,119387"]

– Dấu hiệu chổi sơn (Paintbrush sign): hình ảnh thuốc cản quang lấp đầy các ống góp đoạn tận giãn dạng tia, chùm nho hoặc bó hoa trong tháp tủy thận ở thì bài xuất trên chụp niệu đồ tĩnh mạch và cắt lớp vi tính:
+ Thuốc cản quang bài tiết vào các ống góp giãn tỏa hình nan hoa từ đài thận nhỏ vào tháp tủy, tạo dáng đầu chổi sơn.
+ Dấu hiệu đặc hiệu này khẳng định chẩn đoán bệnh xốp thận, giúp phát hiện bệnh ngay cả khi chưa có vôi hóa tủy thận.
+ Tái tạo đa mặt phẳng trên cắt lớp vi tính thì bài xuất bộc lộ rõ vi nang 1–7 mm hơn chụp niệu đồ tĩnh mạch.
+ Đối chiếu thì trước tiêm giúp phân biệt thuốc cản quang đọng trong ống góp giãn với nốt vôi hóa tháp tủy có sẵn.
+ Phân biệt với ngấm thuốc nhú thận sinh lý dạng mờ đồng nhất và hoại tử nhú thận tạo hốc đọng thuốc bờ không đều thông đài thận.

[gallery link="file" columns="5" ids="119311,33304,33305,91647,15553,15541,91646,91645,91661,91660,119356,119364,165851"]

=> Case lâm sàng 1:

[gallery link="file" columns="4" ids="119373,119374,119375,119376"]

=> Case lâm sàng 2:

[gallery link="file" columns="5" ids="151446,151447,151448,151449,151450"]

– Các nang tháp tủy thận dạng chuỗi sáng (clusters of light): tập hợp nhiều ổ thuốc cản quang tròn nhỏ xếp thành chuỗi hoặc chùm quanh đài thận nhỏ ở thì bài xuất:
+ Thuốc cản quang lấp đầy các ống góp đoạn tận giãn phồng dạng túi 1–7 mm, hiện rõ nhất trên tái tạo chiếu cường độ tối đa.
+ Biểu hiện này phản ánh mức độ giãn dạng nang rõ rệt hơn so với dạng vệt tia mảnh của dấu hiệu chổi sơn.
+ Đối chiếu trực tiếp với thì trước tiêm tại cùng vị trí giúp phân biệt thuốc cản quang trong nang với vi sỏi vôi hóa.
+ Phân biệt với túi thừa đài thận thường tạo một khoang đơn độc kích thước lớn hơn, thông với đài thận qua cổ hẹp.

2. Chẩn đoán phân biệt

* Lao thận

– Đặc điểm hình ảnh: Tổn thương biểu hiện đa dạng qua các giai đoạn hoại tử nhú thận, tạo hang, xơ teo và vôi hóa trên X-quang và cắt lớp vi tính:
+ Hang lao tạo ổ đọng thuốc cản quang dạng hình cộng trong nhu mô hay cạnh đài bể thận, bờ đều hoặc nham nhở.
+ Kích thước hang lao có thể tồn tại cố định hoặc thu nhỏ, biến mất hoàn toàn sau điều trị kháng lao đặc hiệu.
+ Các hang lao xơ hóa teo nhỏ tạo hình gai nhọn kèm vùng nhu mô thận phía trước gai teo lõm.
+ Ổ bã đậu không thông đường bài xuất tiến triển thành u lao (Tuberculoma) dạng khối mờ nhẹ giống u nhu mô thận.
+ Giai đoạn muộn gây vôi hóa đám thô không đều, hẹp xơ hóa cổ đài – niệu quản chuỗi hạt hoặc thận mất chức năng vôi hóa toàn bộ (Putty kidney).

– Phân biệt: Đối chiếu hai chiều giữa lao thận với bệnh xốp thận và túi thừa đài thận dựa trên hình thái khoang, vôi hóa và nhu mô:
+ Hang lao có kích thước lớn, bờ không đều và phân bố không đối xứng, khác vi nang 1–7 mm hay vệt tia chổi sơn hai bên của thận xốp.
+ Lao thận gây vôi hóa đám thô kèm sẹo teo lõm vỏ thận, trong khi thận xốp tạo nốt vôi hóa nhỏ đều trong tháp tủy với bờ vỏ bảo tồn.
+ Lao thận thường phối hợp hẹp xơ hóa cổ đài và niệu quản chuỗi hạt, còn đường bài xuất chính trong thận xốp thông thoáng trừ khi có sỏi kẹt.
+ Túi thừa đài thận (Calyceal diverticulum) là khoang bẩm sinh đơn độc, bờ trơn nhẵn thông đài thận qua cổ hẹp và không kèm sẹo vỏ thận như hang lao.

– Cạm bẫy: Một số giai đoạn của lao thận dễ gây nhầm lẫn hình ảnh với bệnh xốp thận hoặc các tổn thương khu trú khác:
+ Xói mòn nhú thận giai đoạn sớm tạo các vệt thuốc mảnh quanh đài nhỏ, dễ nhầm với dấu hiệu chổi sơn của bệnh xốp thận.
+ U lao giảm tỷ trọng không thông đường bài xuất dễ nhầm ung thư tế bào thận, còn hang lao vôi hóa dễ nhầm sỏi trong túi thừa đài thận.

[gallery link="file" ids="15408,15409,15410"]

 

* Lắng đọng canxi thận (medullary nephrocalcinosis):

– Cơ chế và bối cảnh: Tình trạng lắng đọng muối canxi lan tỏa trong nhu mô tủy thận thứ phát sau các rối loạn chuyển hóa toàn thân:
+ Nguyên nhân thường gặp gồm cường cận giáp nguyên phát, toan hóa ống thận xa type 1, ngộ độc vitamin D và bệnh sarcoid.
+ Xét nghiệm sinh hóa máu và nước tiểu thường ghi nhận tăng canxi máu, tăng canxi niệu hoặc rối loạn nồng độ hormon cận giáp.

– Đặc điểm hình ảnh: Biểu hiện bằng các ổ vôi hóa đối xứng hai bên khu trú trong tháp tủy thận trên X-quang và cắt lớp vi tính:
+ Nhiều chấm vôi hóa nhỏ tập trung thành chùm hình tam giác hoặc hình quạt theo giải phẫu các tháp tủy thận hai bên.
+ Thì bài xuất trên chụp niệu đồ tĩnh mạch và cắt lớp vi tính cho thấy hệ thống ống góp đoạn tận hoàn toàn không giãn.
+ Kích thước thận và chiều dày vỏ thận bình thường ở giai đoạn sớm, chỉ teo nhu mô khi suy thận mạn tiến triển.

– Phân biệt: Đối chiếu hai chiều với bệnh xốp thận dựa trên tình trạng giãn ống góp, tính đối xứng và xét nghiệm chuyển hóa:
+ Thì bài xuất không ghi nhận dấu hiệu chổi sơn hay chuỗi sáng do ống góp bình thường, trái ngược với bệnh xốp thận.
+ Thể do chuyển hóa luôn đối xứng hai bên toàn bộ tháp thận, trong khi thận xốp có thể khu trú một bên.
+ Rối loạn chuyển hóa có bất thường canxi máu hoặc hormon cận giáp, còn bệnh xốp thận duy trì chuyển hóa canxi máu bình thường.

– Cạm bẫy: Một số đặc điểm hình ảnh chồng lấp dễ gây nhầm lẫn nếu chỉ khảo sát trên phim không tiêm thuốc cản quang:
+ Trên X-quang bụng và cắt lớp vi tính trước tiêm, hình thái vôi hóa tháp tủy giống hệt nhau, bắt buộc phải chụp thì bài xuất.
+ Vôi hóa đậm đặc trong bệnh xốp thận dễ che lấp thuốc cản quang trong ống góp, cần đối chiếu từng lát cắt với thì trước tiêm.

[gallery link="file" ids="15554,15555,15556"]

 * Hoại tử nhú thận (Papillary necrosis):

– Đặc điểm hình ảnh: Trên nền thiếu máu cục bộ nhú thận đã nêu ở phần siêu âm, chụp niệu đồ tĩnh mạch và cắt lớp vi tính bộc lộ chuỗi biến đổi từ khe nứt hoại tử đến bong nhú ở thì bài xuất:
+ Thì trước tiêm cắt lớp vi tính ghi nhận vôi hóa dạng vòng viền ngoại vi bao quanh mảnh nhú thận hoại tử bong tróc.
+ Giai đoạn sớm xuất hiện vệt thuốc cản quang mảnh kéo dài từ đáy đài thận dọc theo trục dài của nhú thận.
+ Khoang hoại tử trung tâm nhú lấp đầy thuốc tạo hình tam giác hoặc củ hành, hình thành dấu hiệu trứng trong cốc (Egg-in-cup sign).
+ Mảnh nhú thận bong tróc tạo hình khuyết thuốc tam giác nằm trong đài bể thận bao quanh bởi thuốc cản quang, tạo dấu hiệu nhẫn (Signet ring sign).
+ Sau khi nhú thận bong hoàn toàn, đài thận nhỏ mất đường lõm bình thường và biến dạng thành hình dùi cui hoặc hình túi.

– Phân biệt: Đối chiếu hai chiều giữa hoại tử nhú thận và bệnh xốp thận dựa trên hình thái khoang, vôi hóa và biến dạng đài thận:
+ Khoang hoại tử nhú thận ít ổ, kích thước lớn hình tam giác hay củ hành, khác ống góp giãn 1–7 mm dạng chổi sơn của bệnh xốp thận.
+ Hoại tử nhú thận tạo vôi hóa viền ngoại vi quanh mảnh nhú bong và khuyết thuốc tam giác di động, còn bệnh xốp thận tạo nốt vôi hóa rải rác.
+ Bối cảnh bệnh nhân trung niên, nữ giới chiếm ưu thế kèm đài thận biến dạng hình dùi cui định hướng hoại tử nhú thận, trong khi bệnh xốp thận bảo tồn hình thái đài thận.

– Cạm bẫy: Một số hình thái trên X-quang và cắt lớp vi tính dễ gây nhầm lẫn giữa các giai đoạn bệnh hoặc với tổn thương khác:
+ Vệt thuốc cản quang kéo dài dọc trục nhú ở giai đoạn sớm dễ nhầm với dấu hiệu chổi sơn trong bệnh xốp thận.
+ Mảnh nhú thận bong tróc đã vôi hóa viền nằm tự do trong đài bể thận dễ chẩn đoán nhầm với sỏi cản quang đường bài xuất.
+ Đài thận biến dạng hình dùi cui mạn tính dễ nhầm với sẹo xơ co kéo do viêm thận – bể thận mạn hoặc lao thận.

[gallery columns="4" link="file" ids="178368,91652,38326,178383,91651,38331,38327,38324,38330,178382,178394,178393"]

V. Tiên lượng & Điều trị

– Tiên lượng: Bệnh diễn tiến lành tính với chức năng lọc cầu thận được bảo tồn lâu dài, tiên lượng phụ thuộc chủ yếu vào mức độ biến chứng sỏi và nhiễm khuẩn:
+ Đa số người bệnh diễn tiến ổn định và hiếm khi tiến triển suy thận mạn nếu kiểm soát tốt sỏi và nhiễm khuẩn.
+ Sỏi tiết niệu tái diễn và viêm thận – bể thận cấp là hai biến chứng chính quyết định tỷ lệ nhập viện và can thiệp.
+ Tổn thương lan tỏa hai bên kèm vôi hóa tủy thận đậm đặc và nhiều sỏi đài bể thận làm tăng nguy cơ tắc nghẽn tái phát.
+ Tắc nghẽn kéo dài do sỏi kẹt niệu quản hoặc nhiễm khuẩn tái diễn có thể gây teo mỏng vỏ thận và suy giảm chức năng thận.

– Nguyên tắc điều trị: Chưa có phương pháp phục hồi ống góp giãn, chiến lược xử trí nhằm dự phòng kết tinh sỏi và giải phóng tắc nghẽn:
+ Điều trị bảo tồn áp dụng cho mọi trường hợp chưa biến chứng thông qua uống nhiều nước, kiềm hóa nước tiểu và kiểm soát tăng canxi niệu.
+ Tán sỏi ngoài cơ thể hoặc nội soi ngược dòng chỉ định khi sỏi di chuyển vào đài bể thận – niệu quản gây đau hoặc ứ nước.
+ Không can thiệp lấy vôi hóa nằm cố định trong nhu mô tháp tủy thận vì không cải thiện triệu chứng và dễ gây tổn thương nhu mô.
+ Dẫn lưu đường bài xuất cấp cứu đặt ra khi sỏi kẹt gây thận ứ nước nhiễm khuẩn hoặc viêm thận – bể thận tắc nghẽn.

– Vai trò CĐHA – Theo dõi: Chẩn đoán hình ảnh hỗ trợ lập kế hoạch can thiệp sỏi, đánh giá đáp ứng dự phòng và phát hiện sớm biến chứng tắc nghẽn:
+ Trước can thiệp, cắt lớp vi tính giúp phân biệt chính xác sỏi tự do trong đài bể thận với nốt vôi hóa nằm trong tháp tủy.
+ Sau tán sỏi hoặc nội soi, siêu âm và chụp cắt lớp vi tính liều thấp đánh giá mức độ sạch sỏi và loại trừ ứ nước tồn dư.
+ Siêu âm hệ tiết niệu định kỳ mỗi 6–12 tháng giúp theo dõi kích thước sỏi, mức độ vôi hóa tủy thận và bề dày vỏ thận.
+ Khi xuất hiện cơn đau quặn thận hoặc sốt, siêu âm kết hợp cắt lớp vi tính không tiêm giúp phát hiện nhanh sỏi rơi gây tắc nghẽn.

Tài liệu tham khảo

* CT Urography for the Diagnosis of Medullary Sponge Kidney – Koraishy F.M. · Ngo T.-T.T. · Israel G.M
* 
Medullary Sponge Kidney Disease – Anthony F. Lalli, M.D
* Medullary Sponge Kidney vs Adult Polycystic Kidney Disease: tips and tricks to do a differential diagnosis on CT, Ultrasound and MR Imaging – D. Giambelluca, F. Vernuccio, R. Cannella
* CT visualization of medullary sponge kidney – Graham S. Boag & Robert Nolan
* CT Urography for the Diagnosis of Medullary Sponge Kidney – Koraishy F.M.a · Ngo T.-T.T.c · Israel G.M.b · Dahl N.K
* Diagnostic Imaging Genitourinary – Mitchell Tublin
* Medullary Sponge Kidney: Current Perspectives – Talha H Imam, Haris Patail and Hassan Patail
* Ultrasound to address medullary sponge kidney: a retrospective study – Isabella Pisani, Roberto Giacosa, Sara Giuliotti
* Radiology Illustrated Uroradiology – Seung Hyup KIM

  • Share on Facebook
  • Tweet on Twitter
  • Share on LinkedIn

Xem thêm bài giảng

Hướng Dẫn Đọc Phim XQ Bụng | Bài giảng CĐHA *
Hội Chứng Kẹp Hạt Dẻ | Bài giảng CĐHA *
Nang Niệu Rốn | Bài giảng CĐHA *

Danh mục: Tiết niệu

guest
guest
16 Bình luận
ThS. Nguyễn Long
ThS. Nguyễn Long
Admin
17/11/2026 12:08 chiều

# Cập nhật nội dung bài viết & Case lâm sàng 17/11/2026

Trả lời ↵
« Trang trước 1 2 3 4

Sidebar chính

Thư Viện Ca Lâm Sàng

  • Hô Hấp

    Hô Hấp (450)

  • Sinh Dục

    Sinh Dục (638)

  • Tai Mũi Họng

    Tai Mũi Họng (241)

  • Thần Kinh

    Thần Kinh (885)

  • Tiết Niệu

    Tiết Niệu (357)

  • Tiêu Hóa

    Tiêu Hóa (1445)

  • Tim Mạch

    Tim Mạch (170)

  • Xương Khớp

    Xương Khớp (544)

×

Thống Kê Website

  • » 353 Chủ Đề Chẩn Đoán Hình Ảnh
  • » 14186 Lượt Cập Nhật Bài Viết
  • » 9420 Tài Khoản Đã Đăng Ký
  • » 114 Tài Khoản Đang Truy Cập

© 2014-2026 | HPMU Radiology

HƯỚNG DẪN   ĐĂNG KÝ & GIA HẠN