• Giải Phẫu
  • Xương Khớp
  • Thần Kinh
  • Hô Hấp
  • Tim Mạch
  • Tiêu Hóa
  • Tiết Niệu
  • Sinh Dục

Xray.vn

Chẩn Đoán Hình Ảnh

Đăng ký Đăng nhập
Đăng nhập tài khoản
   
Thành viên mới ⇒ Đăng ký ↵
  • Atlas Netter
    • Atlas Đầu cổ
    • Atlas Lồng ngực
    • Atlas Ổ bụng
    • Atlas Chậu hông
    • Atlas Cột sống
    • Atlas Chi trên
    • Atlas Chi dưới
  • Can Thiệp
  • Siêu Âm
  • Test CĐHA
    • Test Giải phẫu
    • Lý thuyết CĐHA
    • Giải phẫu X-quang
    • Case lâm sàng XQ
    • Case lâm sàng SA
    • Case lâm sàng CT
    • Case lâm sàng MRI
    • Giải trí Xray.vn
  • CASE
  • Đào Tạo
  • Giới Thiệu
  • Liên Hệ
Trang chủ » Hô hấp » Nấm Phổi | Bài giảng CĐHA *

Nấm Phổi | Bài giảng CĐHA *

13/10/2026 ThS. Nguyễn Long 29 Bình luận  39207

Mục Lục Bài Giảng

  1. I. Đại cương
  2. II. Chẩn đoán hình ảnh
    1. * Viêm nấm xâm lấn
    2. * Dị ứng phế quản phổi
    3. * U nấm phổi
    4. * Viêm phổi tắc nghẽn
    5. * Viêm nấm Candida
  3. III. Tiên lượng & Điều trị
  4. Tài liệu tham khảo

I. Đại cương

– Nấm phổi (pulmonary mycoses) là nhóm bệnh do nấm gây tổn thương đường hô hấp dưới hoặc nhu mô phổi, với phổ biểu hiện từ cư trú, hoại sinh và dị ứng đến xâm lấn.

– Phân loại:
+ Gồm nhóm bệnh nấm đặc hữu và nhóm nhiễm nấm cơ hội.
+ Nhiễm nấm cơ hội thường xảy ra ở người suy giảm miễn dịch bẩm sinh hoặc mắc phải, do bệnh nền hoặc điều trị ức chế miễn dịch.

– Nguyên nhân:
+ Aspergillus là tác nhân quan trọng gây bệnh nấm phổi; Candida thường được phân lập từ bệnh phẩm đường hô hấp do cư trú, còn viêm phổi thực sự do Candida hiếm gặp.
+ Actinomyces và Nocardia là vi khuẩn dạng sợi, không phải nấm. Streptothrix và Torula là các tên gọi cũ; cần tên loài cụ thể để đối chiếu chính xác với danh pháp hiện hành.

– Nấm Candida:
+ Candida là nấm men gồm nhiều loài, trong đó *Candida albicans* thường gặp nhất trong các bệnh do Candida; các loài khác gồm *Candida tropicalis*.
+ Candida thường cư trú ở đường tiêu hóa, niêm mạc sinh dục và da của người; một số loài cũng hiện diện ở động vật.
+ Candida có thể gây bệnh khi suy giảm miễn dịch; dùng kháng sinh phổ rộng kéo dài làm rối loạn hệ vi sinh và thuận lợi cho nấm phát triển.
+ Phân lập Candida từ đờm hoặc bệnh phẩm đường hô hấp đơn thuần không đủ chứng minh viêm phổi do Candida.

– Nấm Aspergillus:
+ Chi Aspergillus gồm nhiều loài, nhưng chỉ một số loài gây bệnh ở người; *Aspergillus fumigatus* là tác nhân gây bệnh thường gặp nhất.
+ Aspergillus hiện diện rộng rãi trong môi trường, đặc biệt trong đất và vật chất hữu cơ phân hủy; bào tử hít phải có thể nảy mầm thành sợi nấm khi cơ chế thanh thải đường thở suy giảm.
+ Bệnh thường khởi phát tại đường hô hấp; ở thể xâm lấn, nấm có thể xâm nhập mạch máu và lan theo đường máu đến các cơ quan ngoài phổi.

– Những yếu tố thuận lợi cho nấm phổi Aspergillus:
+ Bệnh phổi cấu trúc, đặc biệt là giãn phế quản và hang lao; áp xe, nhồi máu hoặc ung thư phổi có hoại tử cũng có thể tạo nền cho nấm phát triển.
+ Suy giảm miễn dịch, bao gồm giảm bạch cầu trung tính kéo dài, ghép tạng và dùng corticosteroid kéo dài.
+ Nghiện rượu mạn tính, xơ gan và đái tháo đường có thể góp phần làm tăng nguy cơ, nhất là khi đi kèm suy giảm miễn dịch hoặc bệnh phổi cấu trúc.

Nấm phổi

* Dạng tổn thương:

– U nấm:
+ U nấm (aspergilloma) là khối gồm sợi nấm, fibrin, chất nhầy, tế bào viêm và mảnh vụn mô, thường phát triển trong hang phổi có sẵn, đôi khi trong lòng phế quản giãn; hang nền có thể do lao, sarcoidosis, bệnh bụi phổi hoặc nhiễm nấm tạo hang như coccidioidomycosis và histoplasmosis.
+ Khối nấm có thể nằm tự do trong hang hoặc dính vào thành hang qua mô hạt; u nấm không có hang nền từ trước rất hiếm.
+ U nấm thường gặp ở người không có suy giảm miễn dịch rõ nhưng còn tổn thương hang tồn dư.

– Viêm phế quản-phổi dị ứng do Aspergillus:
+ Viêm phế quản-phổi dị ứng do Aspergillus (allergic bronchopulmonary aspergillosis, ABPA) là phản ứng quá mẫn với kháng nguyên Aspergillus spp., thường là *A. fumigatus*; thường gặp ở người hen phế quản hoặc xơ nang, cũng có thể gặp ở người giãn phế quản hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.
+ Giãn phế quản ưu thế trung tâm kèm nút nhầy là biểu hiện hình ảnh thường gặp; tổn thương có thể lan ra phế quản ngoại vi nên phân bố ngoại vi không loại trừ bệnh.
+ Mô bệnh học có thâm nhiễm vách phế quản bởi lympho bào, tương bào và bạch cầu ái toan, đôi khi tạo u hạt; sợi nấm thường nằm trong chất nhầy, không xâm lấn thành phế quản hoặc mạch máu.

– Viêm nấm Aspergillus xâm lấn:
+ Viêm nấm Aspergillus xâm lấn (invasive aspergillosis) chủ yếu gặp ở người suy giảm miễn dịch nặng, nhất là giảm bạch cầu trung tính kéo dài, bệnh ác tính huyết học như bạch cầu cấp hoặc u lympho, ghép tạng, bệnh u hạt mạn tính bẩm sinh và dùng corticosteroid hoặc thuốc độc tế bào kéo dài; bệnh nặng kèm rối loạn chuyển hóa cũng có thể góp phần làm tăng nguy cơ.
+ Nấm có thể lan theo đường máu đến cơ quan ngoài phổi, thường gồm hệ thần kinh trung ương, thận, gan và lách.
+ Bệnh cũng có thể gặp ở người bệnh nặng tại ICU không có yếu tố suy giảm miễn dịch kinh điển, đặc biệt sau cúm nặng hoặc COVID-19; không nên mặc định nhóm này có miễn dịch bình thường.

– Viêm nấm Aspergillus xâm lấn bán cấp:
+ Viêm nấm Aspergillus xâm lấn bán cấp (subacute invasive aspergillosis, SAIA) là thể xâm lấn mô, tiến triển trong khoảng 1–3 tháng và gây hoại tử, phá hủy nhu mô phổi lân cận.
+ Thường gặp ở người suy giảm miễn dịch nhẹ hoặc vừa, như người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, dùng corticosteroid kéo dài, nghiện rượu hoặc đái tháo đường.
+ Thường đi kèm bệnh phổi cấu trúc có trước do lao, bệnh bụi phổi hoặc xạ trị.

– Viêm phế quản-phổi tắc nghẽn do Aspergillus: Thể Aspergillus phế quản-phổi tắc nghẽn (obstructive bronchopulmonary aspergillosis) biểu hiện bằng các nút nhầy dày chứa nấm gây tắc lòng phế quản, thường ở người suy giảm miễn dịch nặng; có thể gặp trong AIDS tiến triển, dù aspergillosis xâm lấn nhìn chung ít gặp ở người nhiễm HIV.

  Xray.vn là Website học tập về chuyên ngành Chẩn Đoán Hình Ảnh

  NỘI DUNG WEB
» 422 Bài giảng chẩn đoán hình ảnh
» X-quang / Siêu âm / CT Scan / MRI
» 25.000 Hình ảnh case lâm sàng

  ĐỐI TƯỢNG
» Kỹ thuật viên CĐHA
» Sinh viên Y đa khoa
» Bác sĩ khối lâm sàng
» Bác sĩ chuyên khoa CĐHA

  Nội dung Bài giảng & Case lâm sàng thường xuyên được cập nhật !

  Đăng nhập Tài khoản để xem Nội dung Bài giảng & Case lâm sàng !!!

Đăng nhập tài khoản
   
Thành viên mới ⇒ Đăng ký ↵

II. Chẩn đoán hình ảnh

* Viêm nấm xâm lấn

– Dịch tễ: Viêm nấm Aspergillus xâm lấn (invasive pulmonary aspergillosis) thường gặp ở người suy giảm miễn dịch, nhất là giảm bạch cầu trung tính kéo dài, bệnh ác tính huyết học, ghép tạng hoặc dùng corticosteroid kéo dài.

– Viêm nấm phế quản-phổi cấp tính:
+ Kiểu hình phế quản-phổi gồm các đám đông đặc do phế nang lấp đầy dịch viêm trong khi phế quản còn thông, tạo khí phế quản đồ; có thể kèm các nốt nhỏ do lan theo đường thở. X-quang ngực kém nhạy với nốt nhỏ, vì vậy khi nghi ngờ nên thực hiện MDCT lát mỏng, kể cả khi X-quang chưa có bất thường rõ.
+ Thường gặp ở giai đoạn sớm của bệnh ở người giảm bạch cầu trung tính; tổn thương có thể đa ổ và tiến triển nhanh.
+ Phân biệt: Viêm phổi vi khuẩn cũng có thể gây đông đặc và khí phế quản đồ; nhiều nốt mờ ranh giới không rõ kèm đông đặc ở người giảm bạch cầu làm tăng nghi ngờ viêm nấm xâm lấn, nhưng đáp ứng kém với kháng sinh không đủ đặc hiệu để phân biệt.

– Viêm nấm xâm lấn mạch máu:
+ Viêm nấm Aspergillus xâm lấn mạch máu (angioinvasive pulmonary aspergillosis) có thể biểu hiện bằng đông đặc hình chêm ngoại vi theo thùy hoặc phân thùy, hoặc nhiều nốt mờ ranh giới không rõ; xâm lấn mạch gây huyết khối, xuất huyết và nhồi máu.
+ Dấu hiệu quầng mờ (halo sign) là vùng kính mờ bao quanh nốt hoặc khối mờ, thường do xuất huyết quanh tổn thương xâm lấn mạch; dấu hiệu này gợi ý bệnh giai đoạn sớm ở người giảm bạch cầu trung tính nặng nhưng không đặc hiệu, cần diễn giải trong bối cảnh lâm sàng phù hợp.
– Phân biệt:
+ Nhiễm nấm Mucorales xâm lấn (mucormycosis) cũng gây xâm lấn mạch, xuất huyết và nhồi máu; hình ảnh chồng lấp nên không thể phân biệt chỉ dựa vào dấu hiệu quầng mờ.
+ U di căn phổi xuất huyết (hemorrhagic pulmonary metastases) có thể có quầng kính mờ do xuất huyết; tiền sử ung thư và các nốt phân bố ngẫu nhiên gợi ý di căn.
+ Viêm mạch phổi (pulmonary vasculitis) cũng có thể gây nốt kèm xuất huyết quanh tổn thương; biểu hiện viêm mạch hệ thống, tổn thương cơ quan khác và xét nghiệm huyết thanh có thể giúp phân biệt.

[gallery link="file" columns="5" ids="26561,152872,175126,152874,152889,152905,152906,164547,160428,164548"]

– Dấu hiệu liềm khí (air crescent sign) thường xuất hiện muộn, khoảng 2–3 tuần sau khởi phát, hay trong giai đoạn hồi phục bạch cầu trung tính; hình thành khi vùng phổi hoại tử co rút, tạo khe khí với nhu mô xung quanh; khác với u nấm trong hang có sẵn, thường tồn tại kéo dài và có thể di động theo tư thế nếu khối nấm nằm tự do.

[gallery link="file" columns="5" ids="25161,152871,152887,152902,164550"]

– Viêm nấm bán xâm lấn (subacute invasive aspergillosis):
+ Thường gặp ở người suy giảm miễn dịch nhẹ hoặc vừa có bệnh phổi cấu trúc; trên MDCT có thể thấy đông đặc thùy trên, dày màng phổi và thâm nhiễm quanh hang, tiến triển tạo hang trong khoảng 1–3 tháng.
+ Hang có thể chứa mô hoại tử lẫn sợi nấm, tạo hình mờ trong lòng hang đôi khi giống khối nấm.
– Phân biệt:
+ U nấm đơn độc (simple aspergilloma) thường nằm trong hang có sẵn, thành hang mỏng và có khối nấm di động nếu khối nằm tự do; dày màng phổi và thâm nhiễm quanh hang tiến triển gợi ý thể xâm lấn hơn.
+ Lao phổi hang hoạt động (active cavitary pulmonary tuberculosis) cũng có thể gây hang thành dày và thâm nhiễm quanh hang; bệnh cảnh, tổn thương lan theo đường phế quản và xét nghiệm vi sinh giúp phân biệt.
+ Ung thư phổi tạo hang (cavitating lung cancer) thường có thành hang dày không đều hoặc nốt thành hang; hình ảnh có thể chồng lấp nên cần đối chiếu diễn tiến và xác minh chẩn đoán.

[gallery columns="4" link="file" ids="21270,21271,21272,25124,21274,21289,21290,21291,21305,152885,160429"]

* Dị ứng phế quản phổi

– Dị ứng phế quản-phổi do Aspergillus: ABPA là phản ứng quá mẫn với Aspergillus spp., thường là *A. fumigatus*; thường gặp ở người hen phế quản hoặc xơ nang, cũng có thể gặp ở người giãn phế quản hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.
– Đặc điểm hình ảnh:
+ Trên MDCT lát mỏng, thường thấy giãn phế quản ưu thế trung tâm, hay ở thùy trên, kèm nút nhầy (mucoid impaction); chất nhầy lấp đầy phế quản giãn tạo các đám mờ phân nhánh và dấu hiệu ngón tay đeo găng (finger-in-glove sign).
+ Chất nhầy tăng tỷ trọng (high-attenuation mucus, HAM) đậm độ cao hơn cơ cạnh sống trên CT không tiêm thuốc là dấu hiệu rất đặc hiệu; một số loạt bệnh báo cáo tỷ lệ gặp khoảng 20–30%, trong khi hướng dẫn ISHAM 2024 ghi nhận độ nhạy 35% và độ đặc hiệu 100%.
+ Tăng tỷ trọng có thể liên quan muối calci, ion kim loại và sự cô đặc của chất nhầy; thành phần và cơ chế chính xác chưa hoàn toàn rõ.
+ Nút nhầy có thể gây tắc phế quản và xẹp phổi sau tắc; X-quang ngực có thể bình thường hoặc kém nhạy, nên MDCT lát mỏng phù hợp khi nghi ngờ.

=> Case lâm sàng 1:

[gallery link="file" ids="174614,174615,174616"]

– Giãn phế quản:
+ Trong ABPA, giãn phế quản thường ưu thế ở khoảng 2/3 trung tâm tính từ rốn phổi, chủ yếu tại các phế quản phân thùy và dưới phân thùy, hay gặp ở thùy trên và thùy giữa; tổn thương vẫn có thể lan ra ngoại vi nên phân bố ngoại vi không loại trừ bệnh.
+ Các đợt viêm và tắc nghẽn tái diễn có thể gây tổn thương thành phế quản, dẫn đến giãn phế quản không hồi phục; bệnh tiến triển có thể kèm xơ hóa nhu mô phổi.
+ Nút nhầy gây tắc phế quản có thể dẫn đến xẹp phổi phía sau chỗ tắc; tắc nghẽn không hoàn toàn ở đường thở nhỏ có thể gây bẫy khí (air trapping), còn giãn phế quản đoạn xa có thể hình thành khi viêm và tắc nghẽn kéo dài.

– Tổn thương đường thở nhỏ:
+ Kính mờ hoặc các nốt mờ trung tâm tiểu thùy lan tỏa, đôi khi tạo kiểu hình cây nảy chồi (tree-in-bud pattern), có thể do viêm tiểu phế quản và nút nhầy; các biểu hiện này không đặc hiệu riêng cho ABPA.
+ Đậm độ dạng khảm (mosaic attenuation) kèm bẫy khí có thể gặp khi tắc nghẽn đường thở nhỏ, đôi khi cùng giãn phế quản; CT thì thở ra giúp xác định bẫy khí.
– Phân biệt:
+ Viêm phổi quá mẫn (hypersensitivity pneumonitis) có thể gây nốt trung tâm tiểu thùy, đậm độ dạng khảm và bẫy khí; tiền sử phơi nhiễm kháng nguyên và không có nút nhầy trung tâm có thể gợi ý chẩn đoán này hơn.
+ Lao phổi (pulmonary tuberculosis) lan theo đường phế quản cũng có thể tạo kiểu hình cây nảy chồi; bệnh cảnh, tổn thương kèm theo và xét nghiệm vi sinh giúp phân biệt với ABPA.

[gallery columns="5" link="file" ids="21281,21276,174186,25152,21285,62012,21287,21277,21279,62010,62011,152879,152880,164543"]

=> Case lâm sàng 1:

[gallery link="file" ids="149613,149615,149614"]

=> Case lâm sàng 2:

[gallery link="file" columns="4" ids="62369,62370,62371,62372,62373,62375,62374"]

* U nấm phổi

– Dịch tễ:
+ Một khảo sát lịch sử (1968–1970) ghi nhận u nấm ở khoảng 20% trong 544 người có hang tồn dư sau điều trị lao; tỷ lệ này không đại diện cho mọi quần thể hiện nay.
+ Các báo cáo cũ liên hệ nguy cơ cao hơn với hang thành dày tồn tại trên 7 năm; mốc này chưa được xác lập như ngưỡng dự báo chung hiện nay.

– Vị trí: U nấm có thể hình thành trong nhiều loại hang phổi mạn tính hoặc phế quản giãn; hang tồn dư sau lao thường ở thùy trên nên đây là vị trí thường gặp.

– Dấu hiệu liềm khí:
+ Dấu hiệu liềm khí (air crescent sign) biểu hiện khối mô mềm hình tròn hoặc bầu dục nằm trong hang, được ngăn cách với thành hang bởi liềm khí; dấu hiệu không đặc hiệu và liềm khí mỏng có thể khó thấy khi khối gần lấp đầy hang.
+ U nấm đơn độc thường nằm trong hang có sẵn, thành hang tương đối mỏng và ít thâm nhiễm quanh hang; thành hang dày kèm thâm nhiễm quanh hang hoặc dày màng phổi tiến triển gợi ý thể bệnh mạn tính hoặc xâm lấn.
+ Dấu hiệu di động theo tư thế (Monod sign) xuất hiện khi khối nấm nằm tự do và dịch chuyển về vùng thấp của hang sau khi đổi tư thế.

– Phân biệt:
+ Aspergillosis phổi hang mạn tính (chronic cavitary pulmonary aspergillosis, CCPA) thường có tiến triển hang, thâm nhiễm quanh hang hoặc dày màng phổi qua thời gian; hình thái này khác u nấm đơn độc ổn định trong hang có sẵn.
+ Aspergillosis xâm lấn bán cấp (subacute invasive aspergillosis, SAIA) tiến triển trong khoảng 1–3 tháng, có xâm lấn và hoại tử nhu mô; thường gặp ở người suy giảm miễn dịch nhẹ hoặc vừa.
+ Ung thư phổi tạo hang (cavitating lung cancer) thường có thành hang dày không đều hoặc khối thành hang cố định; khối không di động theo tư thế như u nấm nằm tự do.
+ Cục máu đông bám thành hang (adherent intracavitary blood clot) có thể giả khối trong hang; tiền sử ho ra máu và không di động theo tư thế giúp phân biệt với khối nấm tự do.
+ Lao phổi hang hoạt động (active cavitary pulmonary tuberculosis) có thể tạo hình ảnh liềm khí; bệnh cảnh và xét nghiệm vi sinh giúp đánh giá hoạt tính lao.
+ Áp xe phổi (lung abscess) có thể tạo hang chứa khí và dịch; mức khí-dịch cùng biểu hiện nhiễm trùng gợi ý chẩn đoán này.
+ Nang sán phổi (pulmonary hydatid cyst) có thể tạo liềm khí khi nang thông với phế quản; hình thái màng nang và bối cảnh dịch tễ giúp phân biệt.

[gallery link="file" columns="5" ids="171157,171158,64726,129471,129479,129535,129498,160426,129517,74293,64727,64728,64829,149596,154345,164537"]

– Cơ chế tạo hình ảnh: Sợi nấm phát triển dọc thành hang có sẵn, tạo lớp nấm mỏng; khi lớp này bong khỏi thành hang, các sợi nấm kết tụ thành khối u nấm trong lòng hang.

=> Case lâm sàng 1:

[gallery columns="4" link="file" ids="26591,26592,26593,26594"]

=> Case lâm sàng 2:

[gallery link="file" columns="4" ids="47594,47595,47593,47592"]

– Dấu hiệu đặc trưng: Dấu hiệu di động theo tư thế (Monod sign) là sự dịch chuyển của khối nấm nằm tự do trong hang về vùng thấp khi đổi tư thế; chụp CT ở tư thế nằm ngửa và nằm sấp có thể xác nhận tính di động.

[gallery link="file" ids="26596,26597,54328"]

=> Case lâm sàng 1:

[gallery link="file" columns="4" ids="119267,119268,119269,119270,119271,119272,119273,119274"]

– Đặc điểm hình ảnh:
+ Khối nấm trong hang có thể có bờ đều hoặc không đều.
+ Cấu trúc trong khối có thể đồng nhất hoặc không đồng nhất do các sợi nấm đan xen cùng chất nhầy và hoại tử.
+ Có thể gặp vôi hóa trong khối nấm, nhưng đây không phải đặc điểm thường xuyên hay đặc hiệu.

[gallery link="file" columns="4" ids="164539,164541,152882,152883,152894,152895,164545"]

– Cạm bẫy: X-quang ngực có thể bỏ sót liềm khí mỏng khi khối nấm chiếm gần hết hang.

[gallery link="file" ids="21269,152877,152900"]

=> Case lâm sàng 1:

[gallery link="file" columns="4" ids="44925,44924,44923,44922"]

=> Case lâm sàng 2:

[gallery link="file" columns="4" ids="47974,47973,47972,47971"]

=> Case lâm sàng 3:

[gallery link="file" columns="5" ids="64358,64361,64362,64359,64360"]

=> Case lâm sàng 4:

[gallery link="file" columns="5" ids="69186,69188,69189,69190,69192"]

=> Case lâm sàng 5:

[gallery link="file" ids="171028,171029,171030"]

=> Case lâm sàng 6:

[gallery link="file" columns="5" ids="171745,171746,171747,171748,171749"]

– Đặc điểm hình ảnh trên MDCT:
+ U nấm có thể biểu hiện thành khối đặc bờ đều; bờ không đều cũng có thể gặp.
+ Có thể thấy các khe khí dạng lưới bên trong khối do sợi nấm đan xen.
+ Có thể thấy dải mô mềm nối khối nấm với thành hang, phù hợp với sự bám dính vào thành hang.
+ Khối nấm thường không ngấm thuốc cản quang sau tiêm; thành hang hoặc mô hạt xung quanh có thể ngấm thuốc.

[gallery columns="4" link="file" ids="149392,149393,21294,21295,21296,21297,21298,21299,21300,21301,149597,158874"]

=> Case lâm sàng 1:

[gallery link="file" ids="116404,116406,116408,116409,116410,116411"]

– Thành hang có thể dày lên khi nấm xâm lấn thành hang; nếu kèm đông đặc nhu mô phổi lân cận, hình ảnh này gợi ý viêm nấm Aspergillus xâm lấn bán cấp (subacute invasive aspergillosis, SAIA), thường diễn tiến trong khoảng 1–3 tháng, nhưng không đặc hiệu.

=> Case lâm sàng 1:

[gallery link="file" columns="4" ids="72326,72328,72329,72330,72331,72332,72333,72334"]

– Cạm bẫy:
+ Khối nấm có thể kéo dài, khuôn theo lòng phế quản giãn; do không nằm tự do trong hang, khối có thể không di động theo tư thế.
+ Khi khối nấm lấp đầy hang, liềm khí có thể không còn rõ; nếu không nhận diện hang nền, hình ảnh dễ nhầm với khối u phổi.

* Viêm phổi tắc nghẽn

– Đặc điểm hình ảnh: Có thể thấy nút nhầy gây tắc phế quản, kèm xẹp phổi hoặc đông đặc ở vùng nhu mô phía xa chỗ tắc; phân bố tùy theo vị trí phế quản bị tắc, không có ưu thế thùy dưới cố định. Khác với ABPA, thường có giãn phế quản trung tâm và ưu thế thùy trên.

g01jl03g14x

* Viêm nấm Candida

– Cơ địa: Viêm phổi do Candida (Candida pneumonia) thật sự hiếm; được mô tả ở người suy giảm miễn dịch, suy nhược, rối loạn hệ vi sinh, dùng corticoid kéo dài, mới phẫu thuật và trẻ sinh non.

– Chẩn đoán: Chỉ phân lập Candida từ đờm hoặc bệnh phẩm đường hô hấp không đủ chẩn đoán viêm phổi do Candida; cần bằng chứng mô bệnh học về xâm lấn mô.

– Thể cấp tính:
+ Hình ảnh có thể là các đám mờ rải rác dạng phế quản-phế viêm hoặc thâm nhiễm, nhưng không đặc hiệu.
+ Mô bệnh học có thể cho thấy Candida xâm nhập phế quản và mạch máu.

– Thể bán cấp và mạn tính: Các mô tả kinh điển phân thành ba dạng:
+ Thể giả lao: thâm nhiễm rải rác, không theo phân bố phân thùy, có thể kèm hạch trung thất.
+ Thể mưng mủ: hình ảnh giống áp xe mạn tính.
+ Thể giả u: hiếm gặp, biểu hiện dạng nốt hoặc khối mờ.

[gallery columns="5" link="file" ids="25144,25145,25146,25147,25148"]

III. Tiên lượng & Điều trị

– Nguyên tắc chung:
+ Lựa chọn điều trị theo thể bệnh, mức suy giảm miễn dịch và tổng hợp dữ liệu lâm sàng, vi sinh, miễn dịch và hình ảnh; cân nhắc kháng nấm đồ khi có chỉ định.
+ Hình ảnh giúp xác định hang, khối nấm, thâm nhiễm quanh hang, dày màng phổi và mạch máu liên quan để lập kế hoạch can thiệp; không dùng hình ảnh đơn độc để chọn thuốc.

– Viêm nấm xâm lấn:
+ Với aspergillosis phổi xâm lấn (invasive pulmonary aspergillosis, IPA), voriconazole là thuốc hàng đầu; amphotericin B dạng lipid là lựa chọn thay thế khi không dung nạp azole hoặc khi nghi ngờ/ghi nhận kháng azole.
+ Phẫu thuật chỉ cân nhắc ở một số trường hợp tổn thương khu trú có biến chứng; nút động mạch phế quản (bronchial artery embolization, BAE) được dùng để cầm ho ra máu nặng hoặc tái diễn, thường như biện pháp tạm thời hoặc cầu nối đến phẫu thuật.
+ MDCT ban đầu và khi cần theo dõi giúp đánh giá thâm nhiễm, liềm khí, hang mới và biến chứng mạch máu; các dấu hiệu thay đổi theo giai đoạn bệnh nên cần đối chiếu với lâm sàng và đáp ứng miễn dịch.

– U nấm và bệnh mạn tính:
+ U nấm đơn độc không triệu chứng và ổn định trên hình ảnh thường được theo dõi; khối nấm không ngấm thuốc có thể hỗ trợ nhận diện nhưng không đủ để loại trừ u phổi.
+ Aspergillosis phổi hang mạn tính (chronic cavitary pulmonary aspergillosis, CCPA) có triệu chứng hoặc tiến triển thường được điều trị bằng itraconazole hoặc voriconazole ít nhất 6 tháng; thời gian cụ thể tùy đáp ứng và nguy cơ tái phát.
+ Phẫu thuật cắt thùy có thể cân nhắc khi tổn thương khu trú một bên gây ho ra máu tái diễn hoặc đe dọa tính mạng và người bệnh đủ dự trữ hô hấp; BAE giúp cầm máu tạm thời và có thể được cân nhắc trước mổ ở trường hợp chọn lọc.

– Dị ứng phế quản-phổi do Aspergillus:
+ Đợt cấp có thể điều trị đơn trị liệu bằng prednisolone uống hoặc itraconazole; phối hợp hai thuốc chủ yếu cân nhắc khi đợt cấp tái diễn.
+ Không điều trị thường quy ABPA không triệu chứng; tiếp tục theo dõi lâm sàng.
+ Đánh giá đáp ứng sau khoảng 8 tuần, thường trong khoảng 8–12 tuần, dựa vào triệu chứng, giảm IgE toàn phần huyết thanh ít nhất 20% và cải thiện hình ảnh; bạch cầu ái toan không nên dùng đơn độc làm tiêu chí đáp ứng, còn MDCT dành cho trường hợp có chỉ định lâm sàng.

– Tiên lượng và theo dõi:
+ Tiên lượng viêm nấm xâm lấn thường nặng hơn khi giảm bạch cầu trung tính kéo dài hoặc suy giảm miễn dịch sau ghép; bệnh phổi do Aspergillus mạn tính có thể tiến triển xơ hóa và ho ra máu; ABPA phát hiện muộn có thể gây giãn phế quản không hồi phục.
+ MDCT lát mỏng được cân nhắc khi cần đánh giá hang mới, dày thành hang, thâm nhiễm lan rộng hoặc xơ hóa; khi ho ra máu, cần lưu ý tăng sinh mạch phế quản quanh hang và đánh giá mạch máu theo chỉ định.

[gallery link="file" ids="26585,26586,26587"]

Tài liệu tham khảo

* Spectrum of Pulmonary Aspergillosis: Histologic, Clinical, and Radiologic Findings – Tomás Franquet, MD, Nestor L. Müller, MD, PhD
* 
Pulmonary Aspergillosis: What CT can Offer Before it is too Late! – Akhila Prasad, Kshitij Agarwal, Desh Deepak

* Semiinvasive Pulmonary Aspergillosis – CT and Pathologic Findings in Six Patients- Su Young Kim, Kyung Soo Lee, Joungho Han
* Pulmonary Aspergillosis: Imaging Findings with Pathologic Correlation – Suzanne L. Aquino, Stephen T. Kee

* Pulmonary Aspergillosis in Immunocompetent Hosts Without Underlying Lesions of the Lung: Radiologic and Pathologic Findings – Eun-Young Kang, Dae Hyun Kim, Ok Hee Woo
* Imaging Pulmonary Aspergillus – Pearls, Polemics and Differential Diagnosis – S. Davda, X.-Y. Kowa, E. K. Cheasty, Z. Aziz, S. Ellis, A. Balan; London/UK
* Role of imaging in the evaluation of aspergillosis – S. Elena Floriana, C. Moldoveanu, D. Negru, L. Moisii, A.-M. Alecsa-Lupu; Iasi/RO
* All the faces of Aspergillosis – T. González de la Huebra Labrador
* Pulmonary aspergillosis: spectrum of imaging manifestations on CT – S. Teixeira, P. G. J. Magalhaes, F. Matos, P. M. R. C. Patrão, A. Figueiredo, D. Silva; Viseu/PT
* Radiological Manifestations of Pulmonary Aspergillosis – C. Ball
* Imaging findings in pulmonary aspergillosis – S. Bennouna
* Pulmonary aspergillosis: what the radiologist needs to know – T. Zacharia , H. Firdaous, K. Anicette, B. Meryem, M. Maaroufi, T. Siham , M. Y. Alaoui Lamrani ; Fès/MA
* Pulmonary aspergillosis; a spectrum of CT findings – L. Koren, S. ALONSO, M. A. Sanchez-Nistal, D. Mandich, I. Daimiel Naranjo, G. Ayala; Madrid/ES
* A pictorial review on spectrum of radiological findings of pulmonary aspergillosis – S. Sultana , M. F. S. Shaukat, S. Hussain; Birmingham/UK
* Pulmonary aspergillosis: different aspects and tips – L. C. El Ouazzani, A. Jadib, S. youssef, H. Tabakh, A. Siwane, N. Touil, O. Kacimi, N. Chikhaoui
* Pulmonary fungal infections: Review of characteristic radiological appearances – A. J. Mantilla Pinilla, J. Arenas-Jimenez, E. Garcia Garrigos, B. Melero Romero, D. CAÑÓN MURILLO, M. Sirera Matilla; Alicante/ES

  • Share on Facebook
  • Tweet on Twitter
  • Share on LinkedIn

Xem thêm bài giảng

100 Ca X-Quang Ngực | Thực Hành *
Hướng Dẫn Đọc Phim XQ Ngực I Bài giảng CĐHA *
Triệu Chứng CT Phổi | Bài giảng CĐHA *

Danh mục: Hô hấp

guest
guest
29 Bình luận
ThS. Nguyễn Long
ThS. Nguyễn Long
Admin
05/07/2019 6:47 sáng

Cập nhật nội dung bài viết & Case lâm sàng 5/7/2019

Trả lời ↵
Xray.vn
Xray.vn
Admin
06/05/2019 11:29 chiều

Cập nhật Case lâm sàng 6/5/2019

Trả lời ↵
Xray.vn
Xray.vn
Admin
01/01/2019 11:33 chiều

Cập nhật Case lâm sàng 1/1/2019

Trả lời ↵
Xray.vn
Xray.vn
Admin
16/12/2018 11:27 chiều

Cập nhật Case lâm sàng 16/12/2018

Trả lời ↵
Xray.vn
Xray.vn
Admin
24/11/2018 1:22 sáng

Cập nhật Case lâm sàng 24/11/2018

Trả lời ↵
1 2 3 … 6 Trang sau »

Sidebar chính

Thư Viện Ca Lâm Sàng

  • Hô Hấp

    Hô Hấp (450)

  • Sinh Dục

    Sinh Dục (638)

  • Tai Mũi Họng

    Tai Mũi Họng (241)

  • Thần Kinh

    Thần Kinh (885)

  • Tiết Niệu

    Tiết Niệu (357)

  • Tiêu Hóa

    Tiêu Hóa (1445)

  • Tim Mạch

    Tim Mạch (170)

  • Xương Khớp

    Xương Khớp (544)

×

Thống Kê Website

  • » 353 Chủ Đề Chẩn Đoán Hình Ảnh
  • » 14186 Lượt Cập Nhật Bài Viết
  • » 9420 Tài Khoản Đã Đăng Ký
  • » 141 Tài Khoản Đang Truy Cập

© 2014-2026 | HPMU Radiology

HƯỚNG DẪN   ĐĂNG KÝ & GIA HẠN