• Giải Phẫu
  • Xương Khớp
  • Thần Kinh
  • Hô Hấp
  • Tim Mạch
  • Tiêu Hóa
  • Tiết Niệu
  • Sinh Dục

Xray.vn

Chẩn Đoán Hình Ảnh

Đăng ký Đăng nhập
Đăng nhập tài khoản
   
Thành viên mới ⇒ Đăng ký ↵
  • Atlas Netter
    • Atlas Đầu cổ
    • Atlas Lồng ngực
    • Atlas Ổ bụng
    • Atlas Chậu hông
    • Atlas Cột sống
    • Atlas Chi trên
    • Atlas Chi dưới
  • Can Thiệp
  • Siêu Âm
  • Test CĐHA
    • Test Giải phẫu
    • Lý thuyết CĐHA
    • Giải phẫu X-quang
    • Case lâm sàng XQ
    • Case lâm sàng SA
    • Case lâm sàng CT
    • Case lâm sàng MRI
    • Giải trí Xray.vn
  • CASE
  • Đào Tạo
  • Giới Thiệu
  • Liên Hệ
Trang chủ » Tiết niệu » Lao Hệ Tiết Niệu | Bài giảng CĐHA *

Lao Hệ Tiết Niệu | Bài giảng CĐHA *

14/11/2026 ThS. Nguyễn Long 8 Bình luận  31697

Mục Lục Bài Giảng

  1. I. Đại cương
  2. II. Giải phẫu
    1. * Giải phẫu đại thể
    2. * Giải phẫu siêu âm
  3. III. Giải phẫu bệnh
  4. IV. Chẩn đoán x-quang
  5. V. Chẩn đoán UIV
  6. VI. Chẩn đoán siêu âm
  7. VII. Chẩn đoán CLVT
  8. VIII. Tiên lượng & Điều trị
  9. Tài liệu tham khảo

I. Đại cương

– Lao niệu dục (genitourinary tuberculosis, GUTB) là thể lao ngoài phổi (extrapulmonary tuberculosis) ảnh hưởng đến hệ tiết niệu và/hoặc cơ quan sinh dục, thường liên quan đến thận, niệu quản và bàng quang.

– Dịch tễ: GUTB có thể chiếm đến khoảng 1/4 số trường hợp lao ngoài phổi:
+ Hơn 90% trường hợp được ghi nhận ở các nước đang phát triển.
+ Tuổi trung vị khoảng 40; nam mắc bệnh nhiều khoảng gấp hai lần nữ.
+ Đồng nhiễm HIV có thể gặp; tỷ lệ thay đổi theo quần thể.
+ Một số báo cáo ghi nhận bệnh tăng ở nhóm 45–55 tuổi và trên 70 tuổi, nhất là tại các nước đang phát triển.

– Căn nguyên: Tác nhân chủ yếu là Mycobacterium tuberculosis.

– Cơ chế bệnh sinh: Trực khuẩn lao đến thận chủ yếu theo đường máu, tạo các ổ tổn thương ở vỏ thận:
+ Sau thời gian tiềm tàng kéo dài nhiều năm, ổ bệnh có thể tái hoạt hóa; tổn thương hoại tử bã đậu lan đến nhú thận và ăn thông vào đài thận, tạo hang.
+ Xơ hóa và vôi hóa có thể gây phá hủy nhu mô, hẹp hệ thống bài xuất và tắc nghẽn đường tiết niệu.

– Biểu hiện lâm sàng: Triệu chứng thường xuất hiện muộn, nhiều năm sau nhiễm lao ban đầu; thời gian tiềm tàng đôi khi kéo dài hàng chục năm.

– Vai trò CĐHA: Giúp định vị ổ bệnh, đánh giá phạm vi tổn thương và phát hiện biến chứng tắc nghẽn hoặc phá hủy hệ tiết niệu.

Hình cộng vào đài thận (a,b,c,e) / Hình gai (d) / Hang lao (e)

  Xray.vn là Website học tập về chuyên ngành Chẩn Đoán Hình Ảnh

  NỘI DUNG WEB
» 422 Bài giảng chẩn đoán hình ảnh
» X-quang / Siêu âm / CT Scan / MRI
» 25.000 Hình ảnh case lâm sàng

  ĐỐI TƯỢNG
» Kỹ thuật viên CĐHA
» Sinh viên Y đa khoa
» Bác sĩ khối lâm sàng
» Bác sĩ chuyên khoa CĐHA

  Nội dung Bài giảng & Case lâm sàng thường xuyên được cập nhật !

  Đăng nhập Tài khoản để xem Nội dung Bài giảng & Case lâm sàng !!!

Đăng nhập tài khoản
   
Thành viên mới ⇒ Đăng ký ↵

II. Giải phẫu

* Giải phẫu đại thể

– Vị trí: Thận hình hạt đậu, nằm sau phúc mạc ở hai bên cột sống, thường ngang mức T12–L3; thận trái thường nằm cao hơn thận phải.
– Kích thước: Ở người trưởng thành, thận dài khoảng 10–12 cm, rộng 5–7 cm, dày 2–3 cm; trọng lượng trung bình khoảng 150 g ở nam và 135 g ở nữ.

– Rốn thận:
+ Là nơi mạch máu, bạch huyết, thần kinh và hệ thống bể thận–niệu quản đi qua.
+ Theo thứ tự từ trước ra sau, thường gặp tĩnh mạch thận, động mạch thận rồi bể thận.

– Bao thận và mạc thận: Từ trong ra ngoài gồm nhu mô thận, bao xơ thận, mỡ quanh thận, mạc thận với lá trước và lá sau, rồi đến mỡ cạnh thận.

– Động mạch thận:
+ Xuất phát từ động mạch chủ bụng; động mạch thận phải đi phía sau tĩnh mạch chủ dưới.
+ Sau khi vào rốn thận, động mạch chia thành các nhánh phân thùy, rồi các động mạch gian thùy, động mạch cung và động mạch gian tiểu thùy.

– Cấu tạo thận: Xoang thận nằm ở trung tâm, được bao quanh bởi nhu mô gồm vỏ thận và tủy thận:
+ Xoang thận chứa mỡ, mạch máu, bạch huyết, thần kinh, đài thận và bể thận. Nước tiểu từ nhú thận đổ vào đài thận nhỏ, tiếp đến đài thận lớn, bể thận rồi niệu quản.
+ Vỏ thận nằm ngay dưới bao xơ; các cột thận là phần vỏ xen giữa các tháp thận.
+ Tủy thận gồm các tháp thận. Đáy tháp hướng về vỏ thận; đỉnh tạo thành nhú thận và lồi vào đài thận nhỏ.

* Giải phẫu siêu âm

– Hình dạng và mặt cắt: Trên mặt cắt dọc, thận có dạng bầu dục hoặc hình hạt đậu, với hai cực rõ; mặt cắt ngang thường có dạng bầu dục. Mặt cắt chếch qua rốn thận giúp khảo sát xoang và mạch thận.

– Bao và nhu mô thận:
+ Bao xơ thường hiện thành đường tăng âm mảnh ở bề mặt thận, nhưng không phải lúc nào cũng phân biệt rõ.
+ Vỏ thận có hồi âm thấp hơn hoặc tương đương gan, lách khi nhu mô các tạng này bình thường và thiết lập máy phù hợp.
+ Tháp thận thường giảm hồi âm hơn vỏ thận, có dạng tam giác hoặc bầu dục, hướng từ xoang thận ra vỏ; các cột thận là phần vỏ xen giữa các tháp.

– Xoang và hệ thống đài bể thận:
+ Xoang thận tạo vùng tăng âm trung tâm, chủ yếu do mỡ và mô liên kết; mạch máu và hệ thống đài bể thận nằm trong xoang.
+ Khi hệ thống đài bể thận không giãn, các đài thường không tạo những khoang dịch trống âm nổi bật; xoang tăng âm không nên nhầm với dịch trong hệ thống góp.

– Mạch máu thận:
+ Trên thang xám, mạch máu thường là các cấu trúc dạng ống trống âm; Doppler màu giúp nhận diện dòng chảy và phân biệt động mạch với tĩnh mạch.
+ Tại rốn thận, tĩnh mạch thường nằm phía trước động mạch; các nhánh động mạch trong thận đi giữa các tháp, tạo cung ở ranh giới vỏ–tủy rồi phân nhánh về phía vỏ.

[gallery link="file" columns="4" ids="85779,85781,85780,85778,85786,119225,119821"]

=> Siêu âm Doppler:

[gallery link="file" columns="5" ids="129986,129987,129988,129989,129990"]

III. Giải phẫu bệnh

* Tổn thương thận

– Vị trí: Tổn thương thường khởi phát ở vỏ thận, hay gặp ở vùng cực trên hoặc cực dưới; có thể ảnh hưởng cả hai thận nhưng thường phá hủy nặng hơn một bên.

– Đặc điểm mô bệnh học: Các ổ lao lớn dần, hoại tử và lan vào hệ thống đài–bể thận:
+ U hạt hợp lưu, hoại tử bã đậu lan đến nhú thận; khi ăn thông vào đài thận, tổn thương tạo hang, gây loét và biến dạng đài.
+ Ổ lao không thông với hệ thống đài–bể thận có thể khu trú thành ổ hoại tử bã đậu kín hoặc áp xe lạnh, được bao quanh bởi mô xơ.

– Biến chứng:
+ Tắc nghẽn kèm bội nhiễm có thể gây ứ mủ trong hệ thống đài–bể thận, làm thận to và biến dạng.
+ Xơ hóa lan rộng có thể làm thận teo, giảm hoặc mất chức năng.
+ Vôi hóa lan tỏa có thể xuất hiện ở giai đoạn cuối, thường kèm mất chức năng thận.

– Cạm bẫy: “Thận mastic” (putty kidney) là thận lao giai đoạn cuối có vôi hóa lan tỏa, thường teo và mất chức năng; không phải một khối thận nhão.

* Tổn thương niệu quản

– Vị trí: Tổn thương thường gặp ở chỗ nối bể thận–niệu quản và chỗ nối niệu quản–bàng quang; có thể xuất hiện nhiều vị trí dọc niệu quản.

– Đặc điểm mô bệnh học: Viêm niêm mạc gây loét; quá trình lành tạo xơ hóa và chít hẹp:
+ Nhiều chỗ hẹp xen kẽ đoạn giãn có thể làm niệu quản biến dạng, ngắn hoặc thẳng hóa.
+ Thành niệu quản có thể dày, xơ cứng; đoạn giãn đôi khi mỏng và giảm hoặc mất nhu động, có thể kèm viêm quanh niệu quản.

– Biến chứng: Hẹp niệu quản có thể tiến triển âm thầm; tắc nghẽn kéo dài gây ứ nước, phá hủy nhu mô và giảm chức năng thận.

* Tổn thương bàng quang

– Đặc điểm mô bệnh học: Lao bàng quang thường lan theo dòng nước tiểu từ thận và khởi phát quanh lỗ niệu quản:
+ Niêm mạc phù nề, sung huyết và loét; tổn thương ở tam giác bàng quang có thể gây hẹp lỗ niệu quản.
+ Tổn thương có thể lan đến lớp cơ, gây dày thành và xơ hóa, làm bàng quang co nhỏ, giảm đàn hồi và dung tích.
+ Xơ hóa cổ bàng quang có thể gây hẹp, cản trở tống xuất nước tiểu.
+ Tổn thương có thể lan đến vòm bàng quang.

– Biến chứng: Xơ hóa quanh lỗ niệu quản có thể gây chít hẹp hoặc biến dạng miệng niệu quản, dẫn đến tắc nghẽn hoặc trào ngược bàng quang–niệu quản.

* Tổn thương niệu đạo

– Đặc điểm mô bệnh học: Lao niệu đạo hiếm gặp, thường là biến chứng; tổn thương có thể gây loét hoặc hẹp ở niệu đạo trước hay sau, còn rò thường gặp ở bệnh phức tạp.

IV. Chẩn đoán x-quang

– Đặc điểm hình ảnh: X-quang bụng không chuẩn bị có vai trò hạn chế, chủ yếu phát hiện vôi hóa; phim âm tính không loại trừ lao thận:
+ Vôi hóa do hoại tử và xơ hóa có thể dạng nốt nhỏ, hạt, dải hoặc đường, vòng cung, từng đám hay theo thùy. Vôi hóa viền theo vùng nhu mô biến dạng gợi ý lao thận tiến triển.
+ Vôi hóa lan tỏa tạo khuôn thận (thận mastic, putty kidney) là biểu hiện giai đoạn cuối, thường kèm teo và mất chức năng thận.
+ Có thể thấy vôi hóa tuyến tiền liệt hoặc tuyến thượng thận; các phát hiện này riêng lẻ không đặc hiệu cho lao.

– Cạm bẫy:
+ Vôi hóa có thể thuộc tổn thương lao cũ hoặc giai đoạn cuối; không dùng riêng dấu hiệu này để khẳng định bệnh đang hoạt động.
+ Phân, sỏi đường mật, vôi hóa mạch máu hoặc hạch có thể chồng hình lên vùng thận; phim bụng một tư thế không luôn xác định được vị trí trong hay ngoài thận.
+ Tổ hợp vôi hóa thận, tuyến tiền liệt và tuyến thượng thận đôi khi được gọi là “tam chứng lao”, nhưng không đặc hiệu và không đủ để xác lập chẩn đoán lao.

– Phân biệt:
+ Sỏi thận (nephrolithiasis): Thường là nốt cản quang nằm theo hệ thống đài–bể thận; sỏi lớn có thể phân nhánh theo hình đài bể thận. Vôi hóa lao thường nằm trong nhu mô hoặc tạo viền theo thùy bị biến dạng, nhưng phim X-quang có thể không định khu chắc chắn.
+ Vôi hóa thận (nephrocalcinosis): Thường phân bố trong nhu mô, có thể thành đám hoặc dải; khác với vôi hóa lao khu trú theo thùy, nhưng hình thái có thể chồng lấp trên phim bụng.
+ Nang hoặc u thận vôi hóa: Có thể biểu hiện bằng vôi hóa dạng viền hoặc khu trú; X-quang không đủ để xác định bản chất tổn thương, cần đối chiếu bằng siêu âm hoặc cắt lớp vi tính.

[gallery link="file" columns="4" ids="15401,15403,15404,58013,118996,122445,122446,122447,122448,122465,122466,122470"]

V. Chẩn đoán UIV

– Hình cộng vào đài thận: Trên niệu đồ tĩnh mạch (UIV), thuốc cản quang từ hệ thống đài–bể thận đi qua vùng hoại tử hoặc loét vào một hang trong nhu mô, tạo ổ ngấm thuốc thông với đài:
+ Bờ hang có thể đều hoặc không đều; dấu hiệu gợi ý hang lao, nhất là khi kèm loét, hẹp hoặc biến dạng đài thận.
+ Sau điều trị, hang có thể nhỏ lại, không còn ngấm thuốc hoặc vẫn tồn tại; di chứng xơ hóa và biến dạng có thể còn.

– Cạm bẫy:
+ UIV phụ thuộc chức năng bài tiết; suy giảm chức năng thận hoặc tắc nghẽn có thể làm thuốc đến muộn hay không lấp hang, nên hình ảnh âm tính không loại trừ tổn thương.
+ Không dùng riêng việc hang còn tồn tại hay không còn thấy sau điều trị để kết luận bệnh còn hoạt động hoặc đã khỏi.
+ UIV hiện ít được sử dụng hơn; cắt lớp vi tính đường niệu đánh giá nhu mô và tổn thương ngoài thận tốt hơn.

[gallery link="file" columns="4" ids="79396,79405,67528,15408"]

– Diễn tiến hình ảnh: Hang lao có thể co nhỏ, xơ hóa và gây co kéo hệ thống đài–bể thận:
+ Co kéo hoặc cắt cụt đài có thể làm bờ đài–bể thận biến dạng nhọn, tạo hình gai.
+ U lao nhu mô (tuberculoma) có thể hoại tử bã đậu, vỡ vào đài và tạo hang ngấm thuốc.

[gallery link="file" columns="4" ids="79407,79401,79410,122490,15409,15414,122450"]

– Phân biệt: Túi thừa đài thận (calyceal diverticulum) cũng thông với hệ thống góp và ngấm thuốc; thường có cổ thông hẹp, bờ đều, thuốc lấp muộn và lưu giữ kéo dài. Hang lao có thể bờ không đều và đi kèm tổn thương loét, biến dạng đài; hình thái có thể chồng lấp.

[gallery link="file" ids="33137,33138,33139"]

– Viêm và loét niêm mạc hệ thống đài–bể thận; quá trình lành bằng xơ hóa tạo sẹo co kéo, biểu hiện trên niệu đồ tĩnh mạch bằng hẹp, giãn phía trên chỗ tắc và biến dạng:

[gallery link="file" ids="79412,122453,122454"]

+ Hẹp cổ đài cản trở dẫn lưu nhóm đài tương ứng, gây giãn các đài phía trên; nhiều chỗ hẹp có thể làm giãn không đều nhiều nhóm đài.
+ Hẹp bể thận hoặc khúc nối bể thận–niệu quản gây giãn toàn bộ hệ thống đài phía trên chỗ tắc.
+ Xơ hóa co kéo có thể làm các đài rút ngắn, lệch trục hoặc co cụm, tạo hình thái biến dạng.

[gallery link="file" ids="15416,122494,122495"]

=> Case lâm sàng 1:

[gallery link="file" columns="4" ids="122440,122441,122442,122443"]

– Viêm loét niêm mạc và quá trình lành bằng xơ hóa gây biến dạng niệu quản:
+ Hẹp khu trú hoặc nhiều đoạn làm bờ lòng không đều; các đoạn hẹp xen kẽ đoạn giãn có thể tạo hình chuỗi hạt.
+ Xơ hóa co kéo có thể làm niệu quản ngắn, thẳng hóa, lệch trục hoặc bị kéo căng.
+ Hẹp kéo dài có thể gây giãn niệu quản và ứ nước đường niệu phía trên.

[gallery link="file" columns="4" ids="15412,122456,122458,122459,122461,122463,122474"]

– Viêm mạn và xơ hóa làm thành bàng quang dày, co kéo, biến dạng và giảm dung tích:
+ Xơ hóa quanh lỗ niệu quản có thể gây hẹp, cản trở thoát nước tiểu và làm giãn đường niệu phía trên.
+ Khi lỗ niệu quản bị biến dạng, hở và mất cơ chế chống trào ngược, thuốc cản quang có thể trào ngược từ bàng quang lên niệu quản (trào ngược bàng quang–niệu quản, vesicoureteral reflux).

[gallery link="file" ids="122429,122468,15411"]

VI. Chẩn đoán siêu âm

– Đặc điểm hình ảnh siêu âm: Các biểu hiện thay đổi theo giai đoạn và không đặc hiệu:
+ Nhu mô thận: Hang hoặc khối nghi u lao (tuberculoma) có thể giảm âm hay hỗn hợp âm; hình hang, hình gai và khối dạng u không đủ để xác định lao.
+ Bờ thận không đều, nhu mô dày mỏng không đều có thể phản ánh sẹo và phá hủy nhu mô, nhưng không đặc hiệu.
+ Hệ thống đài–bể thận: Hẹp cổ đài có thể gây giãn không đều một hoặc nhiều nhóm đài; hẹp bể thận hoặc khúc nối bể thận–niệu quản có thể làm giãn toàn bộ hệ thống đài phía trên chỗ tắc.
+ Vôi hóa cổ đài có thể thấy dưới dạng ổ tăng âm, đôi khi kèm bóng lưng.
+ Dịch không đồng nhất hoặc cặn hồi âm trong hệ thống đài–bể thận có thể là mảnh hoại tử, chất bã đậu hoặc mủ khi có bội nhiễm.
+ Bàng quang có thể co nhỏ, biến dạng, thành dày và có túi thừa; ổ dịch cạnh bàng quang có thể gặp khi có biến chứng.
+ Giãn niệu quản và ứ nước thận đối bên có thể gặp khi có tổn thương hai bên hoặc ảnh hưởng vùng bàng quang, lỗ niệu quản.

– Phân biệt:
+ Áp xe thận (renal abscess): Có thể tạo vùng dịch giảm âm hoặc hỗn hợp âm với cặn bên trong, tương tự hang lao; hình ảnh siêu âm đơn thuần không phân biệt chắc chắn.
+ U thận (renal neoplasm): U lao có thể biểu hiện dạng khối và giống u thận; cần đánh giá thêm khi hình ảnh siêu âm không đặc hiệu.

– Cạm bẫy:
+ Siêu âm có thể bình thường ở giai đoạn sớm; không thấy bất thường không loại trừ lao.
+ Cặn hồi âm trong hệ thống đài–bể thận không tự xác nhận có mủ; cần đối chiếu dấu hiệu nhiễm trùng và xét nghiệm.
+ Ổ dịch cạnh bàng quang và ứ nước thận đối bên không đặc hiệu cho lao; cần khảo sát nguyên nhân khác và đánh giá cả hai bên.

[gallery link="file" columns="5" ids="33140,33141,33142,33143,33144"]

– Giai đoạn mạn: Xơ hóa và phá hủy nhu mô có thể làm thận teo nhỏ; vôi hóa biểu hiện bằng các ổ tăng âm, đôi khi kèm bóng cản:
+ Vôi hóa có thể khu trú hoặc lan tỏa; dạng lan tỏa có thể che khuất cấu trúc nhu mô.
+ Thận teo kèm vôi hóa gợi tổn thương lâu ngày, nhưng siêu âm đơn thuần không xác định được hoạt tính bệnh hay chức năng thận còn lại.

VII. Chẩn đoán CLVT

– Vai trò của cắt lớp vi tính: Cắt lớp vi tính, đặc biệt cắt lớp vi tính đường niệu có tiêm thuốc cản quang, đánh giá đồng thời nhu mô thận, hệ thống đài–bể thận, niệu quản, bàng quang và mức độ lan rộng ngoài thận:
+ Thì không tiêm giúp phát hiện và định khu vôi hóa; thì nhu mô đánh giá tổn thương nhu mô, tưới máu và mức độ ngấm thuốc; thì bài tiết làm rõ đường bài xuất và dấu hiệu rò.
+ So với niệu đồ tĩnh mạch (UIV), cắt lớp vi tính ưu thế trong đánh giá nhu mô, vôi hóa và lan rộng ngoài thận; tổn thương niêm mạc hoặc hoại tử nhú rất sớm vẫn có thể khó thấy.
+ Phối hợp nhiều dấu hiệu như giãn đài không đều, dày thành đường bài xuất, nhiều vị trí hẹp và tổn thương nhu mô làm tăng khả năng lao; một dấu hiệu đơn độc thường không đủ xác định căn nguyên.
– Vôi hóa: Cắt lớp vi tính phát hiện tốt vôi hóa cổ đài, nhu mô, tuyến thượng thận và tuyến tiền liệt; vôi hóa ngoài thận không đặc hiệu cho lao.

– Thâm nhiễm quanh thận và ứ mủ:
+ Thâm nhiễm mỡ quanh thận, dày mạc quanh thận hoặc ổ dịch cho thấy viêm lan ra ngoài nhu mô; các dấu hiệu này không đặc hiệu và có thể gặp trong viêm thận bể thận do vi khuẩn.
+ Hệ thống đài–bể thận giãn chứa dịch tỷ trọng cao hơn nước tiểu, không đồng nhất, có cặn lắng hoặc mức dịch–dịch gợi ý ứ mủ khi có tắc nghẽn và nhiễm trùng; tỷ trọng dịch đơn độc không xác nhận mủ.

– Rò đường bài xuất: Ở thì bài tiết, thuốc cản quang thoát khỏi đường bài xuất hoặc làm hiện đường rò gợi ý rò nước tiểu; cần tìm đường thông hay ổ dịch liên quan và phân biệt với thoát thuốc do vỡ đài hoặc tổn thương đường niệu.

– Đánh giá thận đối bên: Khảo sát kích thước, độ dày nhu mô, mức ngấm thuốc, bài tiết và dấu hiệu tắc nghẽn; hình thái trên cắt lớp vi tính không tự định lượng được chức năng thận còn lại.

* Tổn thương thận

– Tổn thương nhu mô:
+ Viêm thận lao có thể biểu hiện bằng vùng giảm tưới máu hoặc giảm ngấm thuốc khu trú, các nốt nhu mô và thâm nhiễm quanh thận; hình ảnh có thể giống viêm thận bể thận do vi khuẩn.
+ U lao dạng giả u (tuberculoma) có thể là tổn thương đặc hoặc hỗn hợp, ngấm thuốc thay đổi, có vùng hoại tử bã đậu hoặc vôi hóa; đôi khi thông với hệ thống đài–bể thận.
+ Áp xe lao có thể tạo ổ giảm tỷ trọng với viền ngấm thuốc; bội nhiễm có thể làm tổn thương lớn lên hoặc lan ra quanh thận.

– Tổn thương đường bài xuất: Các dấu hiệu phản ánh phổ tổn thương và có thể chồng lấp, không nhất thiết xuất hiện tuần tự:
+ Giai đoạn sớm có thể thấy hoại tử nhú, bờ đài không đều và giãn đài khu trú.
+ Tổn thương tiến triển gây dày, ngấm thuốc thành đài–bể thận và nhiều chỗ hẹp cổ đài; giãn đài không đều, đôi khi chưa giãn bể thận, là dấu hiệu gợi ý quan trọng.
+ Hẹp bể thận hoặc niệu quản gây ứ nước phía trên chỗ tắc; giai đoạn muộn có thể có sẹo, mỏng nhu mô, teo thận và vôi hóa.

– Phân biệt:
+ U tế bào thận (renal cell carcinoma) thường có thành phần đặc ngấm thuốc; u lao có thể có hoại tử bã đậu, vôi hóa và tổn thương đường bài xuất đi kèm. Hình ảnh vẫn có thể chồng lấp, cần xác minh mô học khi kết quả làm thay đổi xử trí.
+ Áp xe thận (renal abscess) thường là ổ dịch giảm tỷ trọng có viền ngấm thuốc và phản ứng quanh thận; áp xe lao hoặc bội nhiễm có thể có hình ảnh tương tự.

* Tổn thương niệu quản – bàng quang

– Tổn thương niệu quản:
+ Dày và ngấm thuốc thành niệu quản, nốt thành, vôi hóa hoặc khuyết thuốc có thể gặp; nhiều chỗ hẹp gây giãn niệu quản phía trên.
+ Khuyết thuốc khu trú có thể giống ung thư biểu mô niệu mạc (urothelial carcinoma); tổn thương nhiều đoạn, kèm bất thường thận hoặc đài–bể thận, gợi ý lao hơn nhưng không tự xác lập chẩn đoán.

– Tổn thương bàng quang:
+ Dày, ngấm thuốc thành bàng quang hoặc vôi hóa có thể gặp; xơ hóa mạn gây bàng quang co nhỏ, giảm dung tích.
+ Xơ hóa quanh lỗ niệu quản có thể gây hẹp, tắc nghẽn đường niệu phía trên; lỗ niệu quản biến dạng, mất kín có thể gây trào ngược bàng quang–niệu quản.

[gallery link="file" columns="5" ids="29844,122435,29845,29846,29847,29848,29849,122482,122483,122484,122485,122486,122487,122488"]

VIII. Tiên lượng & Điều trị

* Tiên lượng

– Tiên lượng phụ thuộc vào mức độ tổn thương ban đầu, chức năng thận còn lại, tình trạng tắc nghẽn, tính nhạy cảm của vi khuẩn với thuốc và thời điểm bắt đầu điều trị.
– Phát hiện và điều trị sớm giúp kiểm soát bệnh, nhưng tổn thương xơ hóa, hẹp đường niệu hoặc mất chức năng thận đã hình thành có thể không hồi phục. Trường hợp chẩn đoán muộn, tổn thương lan rộng hoặc hai bên, tắc nghẽn kéo dài hay lao kháng thuốc có nguy cơ để lại di chứng và cần can thiệp tiết niệu.

* Điều trị

– Điều trị nội khoa là nền tảng. Với lao niệu dục nhạy thuốc, thường áp dụng phác đồ chuẩn sáu tháng theo Chương trình chống lao: hai tháng tấn công với isoniazid, rifampicin, pyrazinamide và ethambutol, tiếp theo bốn tháng duy trì với isoniazid và rifampicin. Phác đồ cụ thể căn cứ vào kết quả xét nghiệm tính nhạy cảm thuốc, thể bệnh và hướng dẫn hiện hành; lao kháng thuốc cần phác đồ chuyên biệt.
– Can thiệp tiết niệu được cân nhắc khi có biến chứng: dẫn lưu đường niệu nếu tắc nghẽn đe dọa chức năng thận; xử trí áp xe hoặc rò khi cần; tạo hình khi hẹp tồn tại sau điều trị. Cắt thận chỉ xem xét khi thận mất chức năng và có triệu chứng hoặc biến chứng. Hình ảnh đơn độc không đủ để quyết định phẫu thuật.

* Đánh giá hình ảnh và theo dõi

– Khảo sát trước điều trị làm mốc đánh giá phạm vi tổn thương, mức độ bảo tồn nhu mô và tắc nghẽn. Chọn phương thức phù hợp; không dùng hình ảnh đơn độc để xác nhận bệnh hoặc kết luận chức năng thận.
– Theo dõi đáp ứng bằng cách phối hợp triệu chứng, xét nghiệm vi sinh khi phù hợp, chức năng thận và hình ảnh. Đối chiếu hình ảnh khi cần để phát hiện tắc nghẽn, hẹp tiến triển hoặc biến chứng.
– Tổn thương tồn lưu trên hình ảnh có thể là di chứng xơ hóa, không đồng nghĩa còn lao hoạt động hoặc điều trị thất bại; cần đánh giá cùng diễn biến lâm sàng và xét nghiệm.

Tài liệu tham khảo

* Renal Tuberculosis – Michael S. Gibson, MD, Michael L. Puckett, MD
* 
Genitourinary Tuberculosis: Comprehensive Cross-Sectional Imaging – Yoon Young Jung, Jeong Kon Kim
* Tuberculosis of the genitourinary system-Urinary tract tuberculosis: Renal tuberculosis – Suleman Merchant
* Renal infections: imaging features – A. Montilla Moreno, V. F. Cáceres Filippon, E. Navarro-Sanchis
* Modern imaging of chronic renal infections – E. Quaia, P. Martingano, M. F. Cavallaro
* Urogenital tuberculosis — epidemiology, pathogenesis and clinical features – Asif Muneer, Bruce Macrae, Sriram Krishnamoorthy & Alimuddin Zumla
* Tuberculosis of the genitourinary system-Urinary tract tuberculosis: Renal tuberculosis-Part II – Suleman Merchant, Alpa Bharati, and Neesha Merchant
* Genitourinary tuberculosis – Maria Joao Matos, Maria Teresa Bacelar, Pedro Pinto
* Multidetector CT in Renal Tuberculosis – Ashwini Sankhe & Anagha R. Joshi
* Spectrum of imaging findings in genitourinary tuberculosis – F. Binokay, B. Soyupak, E. Akg, S. Soyupak, M. Çelikta?; Adana/TR
* Imaging spectrum of genitourinary tuberculosis: Our experience at a tertiary care centre of a third world country – Z. A. Khan, S. Ahmad; Al-Ahsa/SA
* Genitourinary tuberculosis in North America: A rare clinical entity – Michael W Sourial, Fadi Brimo, Ruth Horn
* Multidetector CT urography in urogenital tuberculosis: use of reformatted images for the assessment of the radiological findings. A pictorial essay – Caterina Gaudiano, Marina Tadolini, Fiorenza Busato
* Multimodality Imaging of Genitourinary Tuberculosis – Ahmed Radwan, MDa, *, Christine O. Menias, MDb , Mohamed T. El-Diasty, MD

  • Share on Facebook
  • Tweet on Twitter
  • Share on LinkedIn

Xem thêm bài giảng

Hướng Dẫn Đọc Phim XQ Bụng | Bài giảng CĐHA *
Hội Chứng Kẹp Hạt Dẻ | Bài giảng CĐHA *
Nang Niệu Rốn | Bài giảng CĐHA

Danh mục: Tiết niệu

guest
guest
8 Bình luận
ThS. Nguyễn Long
ThS. Nguyễn Long
Admin
14/11/2026 10:20 chiều

# Cập nhật nội dung bài viết & Case lâm sàng 14/11/2026

Trả lời ↵
ThS. Nguyễn Long
ThS. Nguyễn Long
Admin
09/02/2023 10:01 chiều

# Cập nhật nội dung bài viết & Case lâm sàng 9/2/2023

Trả lời ↵
ThS. Nguyễn Long
ThS. Nguyễn Long
Admin
07/01/2023 6:03 chiều

# Cập nhật nội dung bài viết & Case lâm sàng 7/1/2023

Trả lời ↵
« Trang trước 1 2

Sidebar chính

Thư Viện Ca Lâm Sàng

  • Hô Hấp

    Hô Hấp (450)

  • Sinh Dục

    Sinh Dục (638)

  • Tai Mũi Họng

    Tai Mũi Họng (241)

  • Thần Kinh

    Thần Kinh (885)

  • Tiết Niệu

    Tiết Niệu (357)

  • Tiêu Hóa

    Tiêu Hóa (1445)

  • Tim Mạch

    Tim Mạch (170)

  • Xương Khớp

    Xương Khớp (544)

×

Thống Kê Website

  • » 353 Chủ Đề Chẩn Đoán Hình Ảnh
  • » 14171 Lượt Cập Nhật Bài Viết
  • » 9417 Tài Khoản Đã Đăng Ký
  • » 76 Tài Khoản Đang Truy Cập

© 2014-2026 | HPMU Radiology

HƯỚNG DẪN   ĐĂNG KÝ & GIA HẠN