• Giải Phẫu
  • Xương Khớp
  • Thần Kinh
  • Hô Hấp
  • Tim Mạch
  • Tiêu Hóa
  • Tiết Niệu
  • Sinh Dục

Xray.vn

Chẩn Đoán Hình Ảnh

Đăng ký Đăng nhập
Đăng nhập tài khoản
   
Thành viên mới ⇒ Đăng ký ↵
  • Atlas Netter
    • Atlas Đầu cổ
    • Atlas Lồng ngực
    • Atlas Ổ bụng
    • Atlas Chậu hông
    • Atlas Cột sống
    • Atlas Chi trên
    • Atlas Chi dưới
  • Can Thiệp
  • Siêu Âm
  • Test CĐHA
    • Test Giải phẫu
    • Lý thuyết CĐHA
    • Giải phẫu X-quang
    • Case lâm sàng XQ
    • Case lâm sàng SA
    • Case lâm sàng CT
    • Case lâm sàng MRI
    • Giải trí Xray.vn
  • CASE
  • Đào Tạo
  • Giới Thiệu
  • Liên Hệ
Trang chủ » Hô hấp » Kén Khí Phổi | Bài giảng CĐHA *

Kén Khí Phổi | Bài giảng CĐHA *

22/10/2026 ThS. Nguyễn Long 37 Bình luận  37660

Mục Lục Bài Giảng

  1. I. Đại cương
  2. II. Chẩn đoán hình ảnh
  3. III. Chẩn đoán phân biệt
  4. 1. Tổn thương bóng khí
  5. 2. Tổn thương dạng hang
    1. * U phổi hoại tử
    2. * Di căn phổi
    3. * Hang lao
    4. * Apxe phổi
    5. * Kén sán chó
    6. * Kén phế quản bội nhiễm
  6. 3. Tổn thương dạng kén
    1. * Bệnh mô bào Langerhans
    2. * U cơ trơn bạch mạch
    3. * Hội chứng Birt–Hogg–Dubé
    4. * Viêm phổi mô kẽ TB lympho
    5. * Nang tuyến bẩm sinh
    6. * Pneumatocele
    7. * Tổn thương dạng tổ ong
    8. * Khí thũng thùy phổi
    9. * Khí phế thũng
  7. IV. Tiên lượng & Điều trị
  8. Tài liệu tham khảo

I. Đại cương

– Kén khí phổi, tức bóng khí phổi (pulmonary bulla), là khoang chứa khí khu trú trong nhu mô phổi, thường có đường kính ≥ 1 cm và thành rất mỏng (thường ≤ 1 mm), đôi khi khó nhận thấy. Khác với nang phổi (pulmonary cyst), vốn là vùng sáng hoặc giảm đậm độ có bờ rõ, thành thường < 2 mm và có thể chứa khí, dịch hoặc chất đặc.

– Dịch tễ: Kén khí mắc phải thường gặp ở người hút thuốc hoặc có khí phế thũng, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính; tần suất thay đổi theo căn nguyên và quần thể.

– Căn nguyên: Phần lớn kén khí mắc phải hình thành trên nền khí phế thũng; ít gặp hơn là các trường hợp liên quan dị dạng bẩm sinh hoặc tổn thương phổi mắc phải khác.

– Cơ chế bệnh sinh: Sự phá hủy vách phế nang và giãn rộng các khoảng khí có thể tạo thành khoang khí khu trú; các khoang này đôi khi hợp lưu và lớn dần.

– Phân bố: Kén khí có thể đơn độc hoặc nhiều, khu trú hoặc hai bên, tùy căn nguyên và mức độ tổn thương phổi. Kén khí liên quan khí phế thũng thường ở ngoại vi, sát màng phổi và ưu thế vùng đỉnh hoặc thùy trên; cũng có thể gặp ở vị trí khác.

– Biểu hiện lâm sàng: Kén khí nhỏ thường không gây triệu chứng; kén lớn hoặc nhiều có thể gây khó thở do chèn ép nhu mô phổi lành. Vỡ kén có thể gây tràn khí màng phổi; bội nhiễm có thể tạo mức khí-dịch.

– Vai trò CĐHA: X-quang có thể phát hiện kén lớn; CT giúp xác định số lượng, kích thước, phân bố, đặc điểm thành và tổn thương phổi kèm theo, đồng thời hỗ trợ phân biệt với tràn khí màng phổi, nang phổi và tổn thương dạng hang.

  Xray.vn là Website học tập về chuyên ngành Chẩn Đoán Hình Ảnh

  NỘI DUNG WEB
» 422 Bài giảng chẩn đoán hình ảnh
» X-quang / Siêu âm / CT Scan / MRI
» 25.000 Hình ảnh case lâm sàng

  ĐỐI TƯỢNG
» Kỹ thuật viên CĐHA
» Sinh viên Y đa khoa
» Bác sĩ khối lâm sàng
» Bác sĩ chuyên khoa CĐHA

  Nội dung Bài giảng & Case lâm sàng thường xuyên được cập nhật !

  Đăng nhập Tài khoản để xem Nội dung Bài giảng & Case lâm sàng !!!

Đăng nhập tài khoản
   
Thành viên mới ⇒ Đăng ký ↵

* Phân loại kén khí

– Nhóm I: Được ước tính chiếm khoảng 20%; kén khí khu trú, ranh giới rõ, nhu mô xung quanh tương đối bảo tồn, thường ở thùy trên.

– Nhóm II: Được ước tính chiếm khoảng 80%; kén khí xuất hiện trên nền khí phế thũng lan tỏa, thường nhiều, có thể ở cả hai bên, kích thước thay đổi và ranh giới khó xác định.

p9780071796729-ch052_f001

II. Chẩn đoán hình ảnh

– Đặc điểm X-quang:
+ Kén khí lớn thường biểu hiện vùng tăng sáng khu trú, có đường bờ mảnh, cong; mạch máu trong vùng kén có thể thưa hoặc mất.
+ Kén nhỏ hoặc bị che khuất có thể không thấy rõ; CT nhạy hơn để phát hiện và xác định phạm vi tổn thương.
+ Kén khí khổng lồ có thể chèn ép nhu mô phổi lân cận và đẩy lệch trung thất.

– Cắt lớp vi tính: CT nhạy hơn X-quang, nhất là khi tổn thương nhỏ hoặc bị che khuất; kén khí là khoang chứa khí có thành rất mỏng (thường < 1 mm, đôi khi khó thấy), không có mạch máu bên trong. CT giúp xác định số lượng, kích thước, phân bố và mức độ chèn ép.

– Cạm bẫy:
+ Đường bờ mảnh, cong có thể là thành kén; không mặc định đó là vách liên tiểu thùy hoặc màng phổi bị ép mỏng.
+ Thành tổn thương dạng hang thường dày hoặc không đều hơn, nhưng có chồng lấp; không dựa riêng vào độ dày thành để phân biệt.
+ Thay đổi kích thước giữa thì hít vào và thở ra không đủ tin cậy để phân biệt kén khí với tràn khí màng phổi.

[gallery columns="4" link="file" ids="21480,21479,21485,21483,149629,149630,149631,152947,152184,152183,152181,152195"]

– Kén khí lớn, nhất là khi áp sát màng phổi, có thể giả tràn khí màng phổi khu trú:
+ Trên CT, kén khí là khoang khí trong nhu mô phổi, thường có thành mỏng; tràn khí màng phổi khu trú nằm ngoài nhu mô, có thể thấy đường màng phổi tạng và nhu mô phổi bị ép xẹp.
+ Dấu hiệu thành kép (double-wall sign), tức có khí ở cả hai phía thành kén, gợi ý tràn khí màng phổi kèm theo. Hai kén khí áp sát nhau có thể giả dấu hiệu này, nên cần xác nhận khí ngoài kén trên các mặt phẳng CT.

=> Case lâm sàng 1:

[gallery link="file" ids="21471,21472,21473"]

=> Case lâm sàng 2:

[gallery link="file" ids="21470,21474,21475"]

=> Case lâm sàng 3:

[gallery columns="2" link="file" ids="21476,21477"]

=> Case lâm sàng 4:

[gallery link="file" columns="4" ids="74048,74050,74051,74052"]

=> Case lâm sàng 5:

[gallery link="file" ids="189866,189867,189868"]

+ Kén khí lớn chiếm gần toàn bộ một thùy có thể gây hiệu ứng khối, đẩy cong khe liên thùy; dấu hiệu này gợi ý tổn thương trong nhu mô phổi hơn tràn khí màng phổi khu trú, nhưng không đặc hiệu nếu xét riêng lẻ.

[gallery link="file" columns="4" ids="32325,32324,32322,32323"]

+ Trong khi tràn khí màng phổi số lượng nhiều chiếm ưu thế ngoại vi, đẩy xẹp nhu mô phổi về phía rốn phổi.

[gallery link="file" columns="5" ids="64026,64027,64028,64029,64030"]

– Kén khí có thể xuất hiện mức khí–dịch; mức này có thể tồn tại nhiều tuần dù triệu chứng đã cải thiện, và kháng sinh không nhất thiết làm mức biến mất nhanh hơn trên phim.
– Phần lớn mức khí–dịch được cho là liên quan viêm phổi quanh kén hơn là nhiễm trùng trực tiếp trong kén; nhiễm trùng kén thật sự ít gặp. Dịch có thể vô trùng và tự hấp thu, nhưng đôi khi cấy được tác nhân.

[gallery columns="4" link="file" ids="21493,21494,21492,21496,21491,21497,21495,21498"]

=> Case lâm sàng 1:

[gallery link="file" columns="4" ids="47993,47992,47991,47990"]

=> Case lâm sàng 2:

[gallery link="file" columns="5" ids="152189,152190,152191,152192,152193"]

III. Chẩn đoán phân biệt

1. Tổn thương bóng khí

* Bleb

– Cơ chế bệnh sinh: Là khoang khí nhỏ trong lá tạng màng phổi hoặc vùng dưới màng phổi. Một cơ chế được đề xuất là phế nang nông vỡ, khí lan theo mô kẽ hoặc vách liên tiểu thùy đến vùng dưới màng phổi.

– Đặc điểm hình ảnh: Theo quy ước, đường kính thường < 1 cm, thành ≤ 1 mm. Bleb nhỏ thường khó thấy trên X-quang nhưng có thể nhận diện trên CT; khả năng phát hiện còn tùy kích thước và chất lượng hình ảnh.

– Vị trí: Thường ở ngoại vi, nhất là đỉnh phổi; có thể đơn độc hoặc nhiều.

– Dịch tễ: Hay được ghi nhận trong bối cảnh tràn khí màng phổi tự phát ở người trẻ, gầy hoặc hút thuốc. Những yếu tố này không xác định riêng sự hiện diện của bleb.

– Phân biệt với bulla:
+ Theo quy ước, bleb nhỏ và nằm trong lá tạng màng phổi/vùng dưới màng phổi.
+ Bulla thường lớn hơn (> 1 cm), nằm trong nhu mô phổi và hay đi kèm khí phế thũng, có thể chèn ép nhu mô lân cận nếu lớn.
+ Tuy nhiên, cả hai đều có thể thành mỏng và ở sát màng phổi; ranh giới kích thước không tuyệt đối, đôi khi khó phân biệt chắc chắn chỉ bằng CT.

[gallery link="file" columns="2" ids="152186,81796"]

2. Tổn thương dạng hang

– Hang là khoang chứa khí nằm trong nốt, khối hoặc vùng đông đặc. Theo quy ước, thành hang thường dày > 4 mm hoặc hang nằm trong vùng đông đặc/khối; ngưỡng này dùng để mô tả, không phải tiêu chí xác định ác tính.

– Cơ chế bệnh sinh: Thường do mô hoại tử ở trung tâm hóa lỏng rồi thông với phế quản và thoát ra ngoài.

– Đặc điểm hình ảnh: Hang có thể chứa khí, dịch hoặc mức khí–dịch; thành thay đổi theo căn nguyên, có thể trơn, dày không đều hoặc dạng nốt, đôi khi có vách. Thành dày không đều/dạng nốt làm tăng nghi ngờ ác tính nhưng có chồng lấp với nhiễm trùng. Trong một nghiên cứu về hang đơn độc trên CT, thành < 7 mm đặc hiệu cao cho nguyên nhân lành tính, còn thành > 24 mm đặc hiệu cao cho ác tính; các ngưỡng này không tuyệt đối.

* U phổi hoại tử

– Cơ chế bệnh sinh: Ung thư phổi tạo hang (cavitary lung cancer) có thể hoại tử trung tâm rồi thông với phế quản để tạo hang. Hoại tử u không đồng nghĩa với áp-xe; bội nhiễm thứ phát có thể làm xuất hiện mức khí–dịch hoặc viêm quanh tổn thương.

– Đặc điểm hình ảnh: Hang có thể lệch tâm, bờ trong lồi lõm không đều; phần u quanh hang có thể tạo khối đặc, bờ tua gai hoặc nốt thành. Nốt vệ tinh có thể đi kèm nhưng không đặc hiệu.

– Vị trí: Có thể ở trung tâm hoặc ngoại vi; vị trí ngoại vi không phải đặc điểm chung của mọi u phổi hoại tử.

– Phân biệt với kén khí (bulla):
+ Kén khí thường là khoang khí có thành rất mỏng, trơn hoặc khó nhận thấy, nằm trong vùng khí phế thũng và không có thành phần mô mềm dạng khối.
+ Ngược lại, hang do ung thư thường có thành dày không đều, bờ trong gồ ghề hoặc có nốt thành, kèm phần u đặc quanh hang.
+ Thành kén khí đã biết trở nên dày khu trú hoặc xuất hiện nốt thành mới cần nghĩ đến u phát sinh ở thành kén và đối chiếu phim cũ.
+ Độ dày thành đơn độc không đủ để xác định lành hay ác; một số ung thư có thể tạo hang thành mỏng, còn bội nhiễm có thể làm thành kén khí dày lên. Cần đánh giá hình thái toàn tổn thương, mô mềm quanh hang và thay đổi theo thời gian.

[gallery columns="4" link="file" ids="188375,25762,25760,25764,25765,46704,125006,152336"]

* Di căn phổi

– Đặc điểm hình ảnh: Di căn phổi dạng kén (cystic pulmonary metastases) là biểu hiện hiếm, thường gồm nhiều khoang khí thành mỏng, kích thước thay đổi; có thể đi kèm nốt đặc hoặc đám kính mờ do xuất huyết.

– Căn nguyên: Kiểu hình này được mô tả ở sarcoma mô mềm, đặc biệt angiosarcoma; ung thư biểu mô tế bào vảy, nhất là vùng đầu cổ; ung thư biểu mô niệu mạc bàng quang (urothelial carcinoma) và u hắc tố (melanoma). Lymphoma ít gặp hơn.

– Cơ chế bệnh sinh: Có thể do nốt di căn đặc hoại tử hoặc hóa nang, tế bào u xâm nhập thành khoang khí có sẵn gây cơ chế van một chiều, hoặc biến đổi dạng nang sau điều trị.

– Phân biệt với kén khí do khí phế thũng:
+ Kén khí thường có thành rất mỏng, trơn và tương đối đồng đều trên nền nhu mô khí phế thũng.
+ Di căn dạng kén có thể có thành biến thiên, nốt thành hoặc nốt đặc đi kèm, và có thể xuất hiện sau khi nốt di căn đặc hóa nang.
+ Kén mới xuất hiện ở người đã biết ung thư làm tăng nghi ngờ di căn, nhưng không đặc hiệu. Phân bố ưu thế đáy phổi cũng không đủ để phân biệt; cần đối chiếu tiền sử và phim cũ.
+ Kén di căn vẫn có thể thành mỏng, còn kén khí có thể xuất hiện dày thành khu trú hoặc nốt mới, nên không dựa vào một dấu hiệu đơn lẻ.

– Biến chứng: Kén di căn dưới màng phổi có thể vỡ gây tràn khí màng phổi tự phát.

[gallery link="file" ids="26839,26840,26841,26842,26843,26844"]

* Hang lao

– Đặc điểm hình ảnh:
+ Hang lao (tuberculous cavity) có thành biến thiên từ mỏng, nhẵn đến dày, không đều hoặc dạng nốt. Hang trong bệnh lao hoạt động có thể dày hơn, còn hang mạn có thể mỏng hơn; mối liên hệ này không tuyệt đối.
+ Nhu mô quanh hang: Lao hoạt động có thể kèm đông đặc, nốt vệ tinh hoặc hình cây nảy chồi; bệnh mạn có thể để lại dải xơ co kéo và nốt vôi hóa.

– Vị trí: Hang lao sau nguyên phát thường ở thùy trên, nhất là vùng đỉnh và phân thùy sau; có thể có phân bố không điển hình.

– Phân biệt với kén khí phổi (bulla):
+ Kén khí thường là khoang khí có thành rất mỏng, trơn hoặc khó nhận thấy, nằm trong nhu mô khí phế thũng và không kèm các dấu hiệu viêm quanh hang.
+ Đông đặc, nốt vệ tinh hoặc hình cây nảy chồi gợi ý lao hoạt động hơn; dải xơ và vôi hóa có thể hỗ trợ nhận diện di chứng lao.
+ Tuy nhiên, cả hai có thể ở vùng đỉnh; hang lao mạn có thể mỏng thành, còn kén khí bội nhiễm có thể dày thành hoặc có mức khí–dịch. Vì vậy, vị trí hay độ dày thành đơn độc không đủ để phân biệt.

[gallery link="file" columns="4" ids="55114,55115,55116,55117,82469,125004,176532"]

* Apxe phổi

– Đặc điểm hình ảnh: Áp-xe phổi (lung abscess) thường tạo hang có mức khí–dịch, thành dày tương đối đồng đều, bờ trong khá nhẵn và viền bắt thuốc; có thể kèm đông đặc quanh hang, nhất là khi hình thành trong viêm phổi hoại tử. Thành hang không phải lúc nào cũng đều hoặc nhẵn.

– Cạm bẫy: Mức khí–dịch cũng gặp trong hang lao nên không đặc hiệu. Đông đặc viêm quanh hang và viền bắt thuốc hỗ trợ áp-xe; bờ trong dạng nốt hoặc lồi lõm không đều gợi ý ung thư tạo hang hơn, nhưng vẫn có chồng lấp.

– Phân biệt với kén khí phổi (bulla):
+ Kén khí chưa biến chứng thường có thành rất mỏng, trơn hoặc khó nhận thấy, nằm trong vùng khí phế thũng và không có viêm quanh khoang.
+ Ngược lại, áp-xe thường có thành dày, viền bắt thuốc và đông đặc viêm lân cận. Kén khí bội nhiễm cũng có thể dày thành, chứa mức khí–dịch và kèm tổn thương viêm, nên có thể giống áp-xe; tiền sử kén khí trên phim cũ và nền khí phế thũng giúp phân biệt.

[gallery link="file" columns="5" ids="48343,48342,48340,48341,152338"]

* Kén sán chó

– Đặc điểm hình ảnh:
+ Kén sán chó (pulmonary hydatid cyst) chưa biến chứng thường là tổn thương tròn hoặc bầu dục, bờ rõ, thành trơn, chứa dịch đồng nhất.
+ Thành phần dịch trong nang không ngấm thuốc; dày thành và ngấm thuốc dạng vòng gợi ý bội nhiễm.

– Số lượng và phân bố: Có thể đơn độc hoặc nhiều ổ, ở một hoặc hai phổi.

– Vị trí: Thường gặp ở thùy dưới phổi.

– Biến chứng:
+ Khi nang thông với phế quản, khí có thể lọt giữa vỏ nang và màng trong, tạo dấu hiệu liềm khí (crescent sign). Khi màng trong bong và xẹp, có thể thấy các màng nổi trong dịch (dấu hiệu hoa súng, water lily sign).
+ Sau khi dịch và màng nang được khạc ra hết, nang còn lại chứa khí, tạo dấu hiệu nang khô (dry cyst sign).

– Phân biệt với kén khí phổi (bulla):
+ Kén sán chưa biến chứng chứa dịch, có đậm độ dịch trên CT.
+ Kén khí chứa khí, thường có thành rất mỏng và nằm trong vùng khí phế thũng. Khi kén sán thông với phế quản, dấu liềm khí, mức khí–dịch hoặc màng nang bong giúp nhận diện kén sán hơn là kén khí.
+ Nang khô có thể khó phân biệt với khoang khí nếu không còn thấy màng.
+ Cần đối chiếu phim cũ và bối cảnh lâm sàng. Kén khí bội nhiễm cũng có thể dày thành hoặc chứa mức khí–dịch nên các dấu hiệu này không đủ để phân biệt đơn độc.

[gallery link="file" columns="5" ids="85681,85682,85683,85684,85340"]

* Kén phế quản bội nhiễm

– Đặc điểm hình ảnh:
+ Kén phế quản trong nhu mô phổi (intrapulmonary bronchogenic cyst) thường là nang đơn độc, bờ rõ, tròn hoặc bầu dục, khu trú trong một thùy và hay gặp ở thùy dưới.
+ Khi bội nhiễm hoặc thông với phế quản, nang có thể chứa khí hoặc mức khí–dịch, dày thành, ngấm thuốc viền và có viêm quanh nang.

– Phân biệt với kén khí bội nhiễm:
+ Kén khí là khoang khí trong phổi khí phế thũng, thường dưới màng phổi và có khí phế thũng xung quanh.
+ Khi bội nhiễm, cả hai có thể dày thành và có mức khí–dịch; cần đối chiếu vị trí, nhu mô phổi lân cận và phim cũ vì hình ảnh có thể chồng lấp.

Intrapulmonary-bronchogenic-cyst-in-a-12-year-old-boy-a-Chest-radiograph-shows-a

3. Tổn thương dạng kén

* Bệnh mô bào Langerhans

– Bệnh mô bào Langerhans (Langerhans cell histiocytosis, LCH), trước đây gọi là bệnh mô bào X, là bệnh tăng sinh đơn dòng của tế bào có kiểu hình Langerhans kèm phản ứng viêm; tổn thương có thể khu trú ở phổi hoặc thuộc bệnh đa hệ.

– Cơ chế bệnh sinh:
+ Tổn thương thường có đột biến hoạt hóa đường truyền MAPK.
+ Ở phổi, tổn thương tập trung quanh tiểu phế quản nhỏ; quá trình viêm và phá hủy thành đường thở có thể tiến triển từ nốt sang tổn thương tạo hang, nang khí và sẹo xơ.

– Phân loại:
+ LCH đơn hệ: chỉ ảnh hưởng một hệ cơ quan, có thể là phổi đơn độc.
+ LCH đa hệ: ảnh hưởng từ hai hệ cơ quan trở lên.

– Dịch tễ: Bệnh phổi chủ yếu gặp ở người trẻ hút thuốc, không ưu thế giới; khoảng 90–95% bệnh nhân mắc thể phổi có hút thuốc.

– Hình thái lâm sàng: Ho khan và khó thở khi gắng sức thường không đặc hiệu. Tràn khí màng phổi có thể là biểu hiện ban đầu ở khoảng 10–30% bệnh nhân và xuất hiện trong diễn tiến ở khoảng 30–45%.

– Đặc điểm CLVT:
+ Giai đoạn sớm thường có các nốt nhỏ quanh tiểu phế quản, đôi khi có hình cây nảy chồi (tree-in-bud) hoặc tạo hang.
+ Khi bệnh tiến triển, xuất hiện các nang thành dày rồi thành mỏng, hình dạng không đều; có thể đồng thời thấy nốt và nang ở các giai đoạn khác nhau.
+ Tổn thương ưu thế ở vùng giữa và trên phổi, thường bảo tồn góc sườn-hoành.

[gallery link="file" columns="4" ids="81751,26875,26876,81755,81757,81756,81832"]

=> Case lâm sàng 1:

[gallery link="file" columns="4" ids="81703,81704,81705,81706,81707,81708,81709,81710"]

=> Case lâm sàng 2:

[gallery link="file" columns="5" ids="81713,81714,81715,81716,81717"]

=> Case lâm sàng 3:

[gallery link="file" columns="5" ids="81780,81781,81782,81783,81784"]

+ Các nốt có thể hang hóa, tạo hang thành dày không đều, rồi tiến triển thành nang khí thành mỏng; có thể đồng thời thấy tổn thương ở nhiều giai đoạn.

+ Dạng nang: ưu thế vùng giữa và trên hai phổi, thường bảo tồn vùng đáy/góc sườn-hoành. Nang nhỏ thường < 1 cm; ở bệnh tiến triển, nang có thể lớn hơn và hiếm khi đạt khoảng 5 cm. Thành nang thay đổi theo giai đoạn: có thể dày >2 mm ở tổn thương sớm, rồi thường mỏng < 2 mm. Nang có thể giãn và hợp lưu, tạo hình hai thùy, cloverleaf, phân nhánh hoặc dạng bất thường.

[gallery columns="5" link="file" ids="81759,26882,81760,81748,26922,26927,81761,81764,81765,81834"]

=> Case lâm sàng 1:

[gallery link="file" columns="5" ids="43996,43994,43993,43992,43991"]

=> Case lâm sàng 2:

[gallery link="file" ids="47042,47041,47040"]

=> Case lâm sàng 3:

[gallery link="file" columns="5" ids="81719,81720,81721,81722,81723"]

=> Case lâm sàng 4:

[gallery link="file" ids="81744,81745,81743"]

=> Case lâm sàng 5:

[gallery columns="5" link="file" ids="26884,26885,26886,26889,26887"]

=> Case lâm sàng 6:

[gallery columns="5" link="file" ids="26879,26890,26891,26892,26880"]

=> Case lâm sàng 7:

[gallery link="file" columns="5" ids="81769,81770,81771,81772,81773"]

+ Dấu hiệu phối hợp/biến chứng: có thể gặp hình kính mờ và bóng khí dạng khí phế thũng, thường trên nền tổn thương do hút thuốc; giảm đậm độ dạng khảm hoặc ứ khí cũng có thể xuất hiện nhưng không đặc hiệu. Tràn khí màng phổi là biến chứng đáng lưu ý. Hạch rốn phổi hoặc trung thất ít gặp (khoảng 10%).

[gallery link="file" columns="4" ids="26898,26899,26900,26901"]

– Phân biệt với kén khí phổi do khí phế thũng:
+ Bệnh mô bào Langerhans ở phổi (pulmonary Langerhans cell histiocytosis, PLCH) thường tạo nhiều nang kích thước và hình dạng không đều, có thể thành dày hoặc mỏng; nốt trung tâm tiểu thùy hoặc nốt hang đi kèm, phân bố ưu thế ở vùng phổi trên và giữa, tương đối bảo tồn góc sườn hoành, hỗ trợ chẩn đoán.
+ Kén khí thường có thành rất mỏng, trơn, nằm trong vùng khí phế thũng và không kèm các nốt đặc trưng.
+ PLCH giai đoạn muộn có thể chủ yếu còn các nang thành mỏng, giống kén khí.
+ Người hút thuốc cũng có thể đồng thời có PLCH và khí phế thũng. Vì vậy, hình dạng nang, nốt đi kèm và phân bố tổng thể có giá trị hơn vị trí đỉnh phổi hoặc tiền sử hút thuốc đơn độc.

* U cơ trơn bạch mạch

– U cơ trơn bạch mạch (lymphangioleiomyomatosis, LAM) là bệnh tân sinh hiếm, tiến triển chậm, gần như chỉ gặp ở phụ nữ. Bệnh có thể xuất hiện đơn độc hoặc liên quan đến phức hợp xơ cứng củ (tuberous sclerosis complex, TSC); thường gặp ở tuổi sinh sản nhưng vẫn có thể xuất hiện sau mãn kinh.

– Cơ chế bệnh sinh: Tế bào LAM hình thoi, có đặc điểm giống tế bào cơ trơn, tăng sinh quanh đường thở nhỏ, mạch máu, mạch bạch huyết, vách phế nang và màng phổi. Tổn thương đường thở nhỏ gây tắc nghẽn, ứ khí và phá hủy nhu mô, hình thành các nang thành mỏng. Tắc hoặc tổn thương mạch bạch huyết có thể gây rò dưỡng chấp vào khoang màng phổi. Dày thành động mạch và tắc tĩnh mạch có thể gặp về mặt bệnh học, nhưng không phải dấu hiệu hình ảnh đặc hiệu.

– Biểu hiện: Tràn khí màng phổi tự phát thường gặp, có thể tái phát và là biểu hiện đầu tiên; tỷ lệ được báo cáo thay đổi giữa các loạt bệnh, khoảng 50–67%. Tràn dịch dưỡng chấp màng phổi có thể nhiều, gây xẹp phổi, khó thở, ho hoặc đau ngực.

– Đặc điểm hình ảnh:
+ HRCT thường thấy nhiều nang hai bên, thành mỏng khoảng 1–2 mm, kích thước đa dạng từ vài mm đến vài cm, hình tròn hoặc bầu dục, phân bố lan tỏa khá đồng đều và nằm trong nền nhu mô phổi tương đối bảo tồn. Có thể mô tả nang nhỏ (2–5 mm), trung bình (1–2 cm) và lớn (>2 cm), nhưng các ngưỡng này không phải phân loại chẩn đoán thống nhất.
+ Nang thường hiện diện cả ở góc sườn hoành. Khi tổn thương nhu mô nặng, nang có thể méo hoặc đa giác; hình thái này kém điển hình.
+ Đám mờ kính mờ hoặc đông đặc khu trú có thể liên quan xuất huyết hay lắng đọng hemosiderin; không nên quy riêng cho tăng sinh cơ trơn. Tắc nghẽn bạch huyết có thể gây dày vách liên tiểu thùy.

– Phân biệt với kén khí phổi do khí phế thũng:
+ U cơ trơn bạch mạch (lymphangioleiomyomatosis, LAM) thường tạo nhiều nang hai bên, phân bố lan tỏa, hình tròn và tương đối đồng đều, thành mỏng; nhu mô giữa các nang thường còn tương đối bảo tồn.
+ Kén khí thường là các khoang khí lớn hơn, khu trú hoặc sát màng phổi, trên nền khí phế thũng với giảm đậm độ và giảm mạch máu nhu mô xung quanh. U mỡ cơ mạch thận, tràn dưỡng chấp, u cơ trơn bạch mạch hoặc xơ cứng củ đi kèm hỗ trợ LAM.
+ Giới hạn phân biệt: Bóng khí lớn hoặc khí phế thũng cạnh vách có thể chồng lấp với nang LAM; hai tình trạng cũng có thể cùng hiện diện. Cần đánh giá kiểu phân bố toàn phổi và dấu hiệu ngoài phổi, không dựa vào một nang đơn độc hay thành nang mỏng để kết luận.

[gallery link="file" columns="5" ids="157698,165125,165126,158904,81846,26904,26921,81677,81678,81814,81829,81830,81842,81843,81844,81858,81860,82110,165128,176542"]

=> Case lâm sàng 1:

[gallery link="file" columns="4" ids="44185,44184,44183,44182,44181,44180,44179,44178"]

=> Case lâm sàng 2:

[gallery link="file" columns="5" ids="66883,66884,66885,66886,66887"]

=> Case lâm sàng 3:

[gallery columns="5" link="file" ids="81671,81672,81673,81674,81675"]

=> Case lâm sàng 4:

[gallery link="file" columns="4" ids="81679,81680,81681,81682,81683,81684,81685,81686"]

=> Case lâm sàng 5:

[gallery link="file" columns="5" ids="81689,81690,81691,81692,81693"]

=> Case lâm sàng 6:

[gallery link="file" ids="82244,81727,81695,81696,81697,81698"]

=> Case lâm sàng 7:

[gallery link="file" ids="26908,26907,26905"]

=> Case lâm sàng 8:

[gallery link="file" columns="2" ids="175614,175615"]

=> Case lâm sàng 9:

[gallery link="file" ids="175616,175617,175618"]

=> Case lâm sàng 10:

[gallery link="file" columns="4" ids="176384,176385,176386,176387"]

* Hội chứng Birt–Hogg–Dubé

– Hội chứng Birt–Hogg–Dubé (Birt–Hogg–Dubé syndrome) là bệnh di truyền trội trên nhiễm sắc thể thường, liên quan đến biến thể gây bệnh ở gen FLCN.

– Đặc điểm hình ảnh:
+ CT ngực thường cho thấy nhiều nang hai bên, thành mỏng, kích thước và hình dạng thay đổi; nang thường bầu dục hoặc thuôn dài, đôi khi không đều hoặc có nhiều thùy.
+ Nang ưu thế ở vùng đáy và cạnh trung thất, thường dưới màng phổi hoặc quanh bó mạch; có thể gặp ở các thùy khác nhưng ít hơn ở vùng đỉnh. Nhu mô phổi giữa các nang thường được bảo tồn; số lượng và kích thước nang thường ít thay đổi theo thời gian.

– Hình thái lâm sàng: Tràn khí màng phổi tự phát hoặc tái phát, tiền sử gia đình, fibrofolliculoma ở da và u thận là các dấu hiệu gợi ý; không phải bệnh nhân nào cũng có đủ các biểu hiện này. Cân nhắc xét nghiệm gen FLCN khi phù hợp; hình ảnh CT đơn độc không xác lập chẩn đoán.

– Phân biệt với kén khí phổi (bulla):
+ Nang BHD thường có hình dạng không đều hoặc bầu dục, ưu thế vùng đáy và cạnh trung thất, không nhất thiết có khí phế thũng lan tỏa.
+ Kén khí thường là khoang khí lớn hơn trên nền khí phế thũng, hay ở vùng dưới màng phổi/cạnh vách và thường ưu thế vùng đỉnh.
+ Hai hình thái có thể chồng lấp, nhất là ở người hút thuốc; phân bố nang, nhu mô nền và dấu hiệu ngoài phổi có giá trị hơn thành mỏng đơn độc.

[gallery columns="4" link="file" ids="191372,191373,191374,191375"]

* Viêm phổi mô kẽ TB lympho

– Viêm phổi mô kẽ lympho bào (lymphocytic interstitial pneumonia, LIP) là rối loạn tăng sinh lympho bào đa dòng, thường lành tính, với thâm nhiễm lympho bào và tương bào vào mô kẽ phổi.

– Dịch tễ và bệnh kèm:
+ Thường gặp ở người lớn trung niên và nữ nhiều hơn nam; có thể gặp ở mọi lứa tuổi. Ở trẻ em, cần lưu ý bối cảnh suy giảm miễn dịch, đặc biệt HIV.
+ Thường liên quan hội chứng Sjögren; các liên quan khác gồm HIV, amyloidosis, bệnh mô liên kết và suy giảm miễn dịch. Một số trường hợp vô căn.

– Hình thái lâm sàng: Khó thở và ho, thường ho khan, khởi phát âm ỉ; thời gian diễn tiến thay đổi. Có thể kèm sốt, mệt mỏi, đau khớp, vã mồ hôi đêm, sụt cân hoặc phì đại tuyến nước bọt, nhất là khi có hội chứng Sjögren.

– Đặc điểm hình ảnh:
+ Tổn thương thường hai bên, lan tỏa hoặc ưu thế vùng giữa và dưới phổi; phân bố có thể thay đổi.
+ Dày vách liên tiểu thùy và bó mạch-phế quản theo phân bố quanh mạch-phế quản, vách liên tiểu thùy và dưới màng phổi.
+ Có nhiều nang thành mỏng, kích thước và hình dạng thay đổi, thường phân bố rải rác; có thể kèm kính mờ và các nốt nhỏ mờ, thường quanh tiểu thùy trung tâm.
+ Hạch rốn phổi hoặc trung thất ít gặp.

– Phân biệt với kén khí phổi do khí phế thũng:
+ Các dấu kính mờ, lưới mô kẽ hoặc nốt đi kèm, cùng phân bố nang quanh bó mạch–phế quản, hỗ trợ LIP.
+ Kén khí thường là khoang khí lớn hơn, sát màng phổi hoặc cạnh vách, trên nền khí phế thũng và thường không có các bất thường mô kẽ kể trên.
+ Giới hạn phân biệt: Số lượng và kích thước nang trong LIP thay đổi; một số trường hợp có thể ít dấu mô kẽ nên chồng lấp với kén khí. Cần đối chiếu toàn bộ kiểu phân bố, nhu mô nền và bệnh cảnh tự miễn hoặc suy giảm miễn dịch; không dựa vào một nang đơn độc để kết luận.

[gallery link="file" columns="4" ids="82123,165132,165133,81730,81824,81825,81836,158906"]

=> Case lâm sàng 1:

[gallery link="file" ids="176329,176330,176331"]

=> Case lâm sàng 2:

[gallery link="file" columns="4" ids="26916,26911,26912,26915"]

=> Case lâm sàng 3:

[gallery link="file" columns="5" ids="81733,81734,81735,81736,81737"]

* Nang tuyến bẩm sinh

– Dị dạng đường thở phổi bẩm sinh (congenital pulmonary airway malformation, CPAM), trước đây gọi là dị dạng nang tuyến bẩm sinh (congenital cystic adenomatoid malformation, CCAM):
+ Là dị dạng phổi bẩm sinh thường gặp nhất, chiếm khoảng 30–40% các dị tật phổi bẩm sinh.
+ Là rối loạn phát triển phổi với tăng sinh bất thường các cấu trúc phế quản–tiểu phế quản; hình thái thay đổi từ nang lớn, nang nhỏ đến vi nang dạng đặc, và có thể thông với cây phế quản.
+ Chiếm khoảng 95% các dị tật phổi nang bẩm sinh.
+ Nguồn cấp máu thường từ động mạch phổi; cấp máu hệ thống gợi ý phổi biệt lập hoặc tổn thương hỗn hợp CPAM–phổi biệt lập.

– Dịch tễ:
+ Tần suất được báo cáo khoảng 1 ca trên 8.300–35.000 trẻ sinh sống, thay đổi theo quần thể và mức độ sàng lọc trước sinh.
+ Một số loạt bệnh ghi nhận ưu thế nam; dữ liệu hiện có chưa đồng nhất giữa các quần thể.

– Vị trí: Thường khu trú một bên, trong một thùy và hay gặp ở thùy dưới; tổn thương hai bên hoặc nhiều thùy ít gặp.

– Hình thái lâm sàng: Nhiều trường hợp được phát hiện trước sinh hoặc không có triệu chứng sau sinh; tổn thương lớn có thể gây suy hô hấp sơ sinh do chèn ép, còn trẻ lớn có thể biểu hiện nhiễm trùng hô hấp tái diễn.

– Cơ chế bệnh sinh:
+ Là rối loạn tạo hình phổi trong thời kỳ bào thai, với tăng sinh bất thường các cấu trúc phế quản–tiểu phế quản tận.
+ Tổn thương được cho là khởi phát khoảng tuần 5–6; tăng sinh đường thở tận có thể ảnh hưởng sự phát triển phế nang.

– Lâm sàng:
+ Biểu hiện sau sinh thay đổi từ không triệu chứng đến suy hô hấp; tổn thương lớn gây hiệu ứng khối hoặc chèn ép phổi lành có thể gây thở co kéo, tím tái hoặc khò khè.
+ Trẻ lớn có thể được chẩn đoán muộn khi nhiễm trùng hô hấp tái diễn.
+ Trước sinh, tổn thương lớn có thể gây lệch trung thất và phù thai; cần đánh giá trước sinh.

– Hình thái tổn thương:
+ Type 1 chiếm khoảng 60–65%, gồm một hoặc nhiều nang lớn 2–10 cm, có thể kèm các nang nhỏ xung quanh; nang có thể chứa khí, dịch hoặc mức khí–dịch.
+ Type 2 chiếm khoảng 10–40%, gồm nhiều nang nhỏ, thường dưới 2 cm.
+ Type 3 chiếm khoảng 5–10%, gồm nhiều vi nang dưới 5 mm, tạo khối dạng đặc.

– Đặc điểm hình ảnh:
+ X-quang ngực sau sinh: hình ảnh thay đổi từ vùng mờ đến tổn thương đa nang chứa khí, tùy thành phần đặc và dịch trong nang; tổn thương lớn có thể gây hiệu ứng khối, lệch trung thất.
+ Type 1: một hoặc nhiều nang lớn chứa khí hoặc dịch, có thể có mức khí–dịch và kèm nang nhỏ xung quanh.
+ Type 2: khối đa nang chứa khí hoặc vùng đông đặc khu trú, đôi khi bờ không rõ.
+ Type 3: thường có dạng đặc trên CT do các vi nang quá nhỏ để phân biệt riêng rẽ.
+ Type 4 (phân loại lịch sử): tổn thương nang nhiều ngăn lớn ở ngoại vi phổi, có thể trên 10 cm; hình ảnh có thể chồng lấp với PPB dạng nang.
+ CT với tái tạo đa mặt phẳng giúp xác định thành phần nang/đặc, phạm vi tổn thương và hiệu ứng khối; CT mạch máu được cân nhắc khi nghi có mạch cấp máu hệ thống hoặc để lập kế hoạch phẫu thuật.
+ Nhiễm trùng có thể gây mức khí–dịch, thành nang dày tăng quang và thay đổi viêm quanh tổn thương.

– Phân biệt với kén khí phổi:
+ CPAM thường tạo cụm nang có vách, khu trú như một tổn thương dạng khối.
+ Kén khí thường là một hoặc vài khoang khí lớn, thành rất mỏng hoặc khó nhận thấy, nằm trong vùng khí phế thũng, thường sát màng phổi/cạnh vách và không tạo cụm nang có vách như CPAM.
+ Giới hạn phân biệt: CPAM nhiều nang có thể chứa khí và giống bóng khí; nhiễm trùng làm thành nang dày lên hoặc xuất hiện mức khí–dịch. Cần xét tính khu trú, cấu trúc nhiều nang và vách, nhu mô phổi xung quanh, phim cũ và tiền sử phát hiện trước sinh hoặc nhiễm trùng tái diễn.

[gallery columns="5" link="file" ids="142712,142687,26861,26855,142696,142700,142701,142702,142703,142704,142728,142729,142738,142739,142740,142741"]

=> Case lâm sàng 1:

[gallery link="file" ids="142660,142661,142662"]

=> Case lâm sàng 2:

[gallery link="file" ids="142675,142676,142677"]

=> Case lâm sàng 3:

[gallery link="file" ids="46691,46690,46689"]

=> Case lâm sàng 4:

[gallery link="file" ids="176320,176321,176322"]

* Pneumatocele

– Đặc điểm hình ảnh:
+ Tổn thương dạng nang chứa khí trong nhu mô phổi, kích thước thay đổi; đôi khi có mức khí–dịch (air-fluid level).
+ Thành nang thường mỏng, đều, bờ trong nhẵn; khác với ổ áp-xe phổi thường có thành dày, không đều và viền ngấm thuốc.

– Nguyên nhân: Thường xuất hiện sau viêm phổi, đặc biệt do Staphylococcus aureus, chấn thương phổi hoặc thở máy áp lực dương.

– Phân biệt với kén khí phổi (bulla):
+ Pneumatocele thường xuất hiện sau một đợt nhiễm trùng, chấn thương hoặc thở máy; có thể giảm kích thước hoặc thoái triển trên phim theo dõi.
+ Kén khí thường nằm trong vùng khí phế thũng, hay sát màng phổi/cạnh vách và tồn tại kéo dài. Bối cảnh lâm sàng, nhu mô phổi xung quanh và diễn biến trên phim cũ giúp phân biệt.
+ Giới hạn phân biệt: Mức khí–dịch có thể gặp trong cả pneumatocele và kén khí bội nhiễm; dấu hiệu này không đủ để phân biệt nếu đứng riêng lẻ.

[gallery link="file" ids="167093,82472,167097"]

=> Case lâm sàng 1:

[gallery link="file" columns="5" ids="82113,82114,82115,82116,82117"]

=> Case lâm sàng 2:

[gallery link="file" columns="4" ids="26849,26850,26851,26865,26867,26866,26864"]

=> Case lâm sàng 3:

[gallery link="file" columns="4" ids="44809,44808,44807,44806"]

* Tổn thương dạng tổ ong

– Tổ ong (honeycombing) là dấu hiệu hình ảnh của xơ hóa phổi tiến triển, không phải chẩn đoán căn nguyên độc lập.

– Đặc điểm hình ảnh:
+ HRCT thấy các khoang khí dạng nang tụ thành đám, thường đường kính 3–10 mm nhưng có thể lớn đến vài cm; thành rõ, tương đối dày, thường xếp thành nhiều lớp và nằm sát màng phổi.
+ Thường đi kèm tổn thương dạng lưới, giãn phế quản/tiểu phế quản co kéo, biến dạng cấu trúc và giảm thể tích phổi. Một hàng nang đơn độc hoặc giãn phế quản dạng ống cần được đánh giá thận trọng, tránh gọi nhầm là tổ ong.

– Bệnh cảnh liên quan:
+ UIP là kiểu hình thường gắn với tổ ong nhất, điển hình ưu thế đáy phổi và dưới màng phổi, kèm tổn thương dạng lưới và giãn phế quản co kéo. UIP là kiểu hình, không đồng nghĩa với IPF; UIP cũng gặp trong bệnh mô liên kết, viêm phổi quá mẫn mạn dạng xơ hóa và bệnh bụi phổi amiăng.
+ NSIP thường có tổn thương hai bên, tương đối đối xứng, ưu thế đáy phổi; kính mờ và giãn phế quản co kéo có thể nổi bật hơn, đôi khi có dải bảo tồn sát màng phổi. Tổ ong ít thường gặp hơn UIP nhưng có thể xuất hiện khi xơ hóa nặng. Viêm phổi quá mẫn mạn dạng xơ hóa được gợi ý bởi giảm đậm độ dạng khảm, ứ khí hoặc nốt trung tâm tiểu thùy; các dấu này có thể mờ đi khi bệnh tiến triển.
+ Sarcoidosis dạng xơ hóa thường ưu thế vùng trên phổi và quanh bó phế quản–mạch máu, có thể kèm nốt. Xơ hóa do amiăng có thể giống UIP nhưng mảng màng phổi và tiền sử phơi nhiễm hỗ trợ phân biệt; các dấu hiệu này không đủ để kết luận riêng lẻ.
+ Xơ hóa sau xạ trị thường khu trú, có ranh giới phù hợp với trường chiếu, khác với kiểu phân bố lan tỏa thường gặp trong bệnh phổi kẽ.

– Phân biệt với kén khí phổi:
+ Tổ ong thường gồm nhiều hàng khoang nang có thành rõ, nằm trong vùng xơ hóa và đi kèm giãn phế quản co kéo, biến dạng cấu trúc hoặc giảm thể tích phổi.
+ Kén khí, nhất là khí phế thũng cạnh vách, thường tạo một hàng khoang khí sát màng phổi, thành rất mỏng hoặc khó nhận thấy, trên nền khí phế thũng và không có các dấu xơ hóa lan tỏa. Tuy nhiên, xơ hóa và khí phế thũng có thể cùng hiện diện; không nên dựa riêng vào vị trí dưới màng phổi hay một hàng nang để phân biệt.

[gallery link="file" columns="4" ids="82104,165135,165138,82106,82103,82105,82107,176326"]

* Khí thũng thùy phổi

– Khí thũng thùy phổi bẩm sinh (congenital lobar emphysema):
+ Tắc nghẽn một phần phế quản thùy gây cơ chế van một chiều (ball-valve mechanism), khiến khí vào được nhưng khó thoát ra khi thở ra; các phế nang giãn quá mức nhưng vách phế nang không bị phá hủy.
+ Do vách phế nang được bảo tồn, thuật ngữ quá căng thùy bẩm sinh (congenital lobar overinflation) mô tả chính xác hơn; tên khí thũng thùy phổi bẩm sinh vẫn được dùng phổ biến.
– Hình thái lâm sàng: Biểu hiện dao động từ không triệu chứng đến suy hô hấp; đa số trường hợp được chẩn đoán trong 6 tháng đầu đời.

– Phân loại:
+ Dạng cổ điển có số lượng phế nang bình thường hoặc giảm, với giãn quá mức nhưng bảo tồn vách phế nang.
+ Dạng đa phế nang (polyalveolar lobe) có số lượng phế nang tăng so với dự kiến.

– Nguyên nhân:
+ Bất thường sụn phế quản, gồm thiểu sản, loạn sản hoặc không có sụn, có thể gây xẹp phế quản khi thở ra.
+ Chèn ép phế quản từ ngoài do bất thường mạch máu, nang phế quản hoặc khối trung thất.
+ Tăng số lượng phế nang, tạo dạng đa phế nang.
+ Bất thường mô liên kết nâng đỡ đường thở hoặc nhu mô phổi.
+ Khoảng một nửa trường hợp chưa rõ nguyên nhân; trong các nguyên nhân đã xác định, bất thường sụn phế quản là nhóm thường gặp nhất.

– Vị trí:
+ Thùy trên trái chiếm khoảng 43%.
+ Thùy giữa phải chiếm khoảng 32%.
+ Thùy trên phải chiếm khoảng 21%.
+ Tổn thương thùy dưới hiếm gặp, khoảng 2%.
+ Tổn thương nhiều hơn một thùy hiếm gặp; tỷ lệ khoảng 5%.

– Đặc điểm hình ảnh:
+ Trên X-quang, thùy tổn thương tăng sáng, tăng thể tích và có các mạch máu thưa; xạ hình thông khí-tưới máu có thể cho thấy giảm tưới máu tương ứng.
+ Thùy giãn quá mức có thể chèn ép nhu mô lân cận, gây xẹp phổi chèn ép và đẩy trung thất sang bên đối diện.
+ Trong vài giờ đến những ngày đầu sau sinh, thùy tổn thương có thể mờ do dịch phổi thai còn lưu, dễ nhầm với đông đặc; khi dịch được hấp thu, thùy tăng sáng dần, sau đó tăng thể tích do ứ khí, nên cần đối chiếu phim nối tiếp và CT.
+ Trên CT, thùy tổn thương tăng thể tích, giảm đậm độ, các mạch phổi thưa, nhỏ và bị đẩy lệch.
+ CT đa mặt phẳng giúp đánh giá vị trí, mức độ tổn thương, đường thở, mạch máu và chèn ép lân cận, đồng thời loại trừ tắc nghẽn phế quản ngoài lòng.
+ Thường không thấy nang thật trong thùy tăng khí; đặc điểm này gợi ý quá căng thùy bẩm sinh hơn CPAM dạng nang, nhưng không loại trừ CPAM vi nang/kiểu 3 có thể biểu hiện dạng đặc hoặc tổn thương hỗn hợp.
+ Các mạch phổi vẫn thấy tới ngoại vi và không có đường màng phổi tạng, giúp phân biệt với tràn khí màng phổi; trong tràn khí màng phổi có đường màng phổi tạng và mất hình ảnh mạch phổi phía ngoại vi đường đó.

– Phân biệt với kén khí phổi:
+ CLO gây tăng thể tích và giảm đậm độ lan tỏa trong gần như toàn bộ một thùy, thường làm chèn ép các thùy lân cận; các bó mạch–phế quản bị kéo giãn, thưa nhưng phân bố theo thùy, không nằm trong một khoang khí khu trú có thành riêng.
+ Kén khí là khoang khí khu trú, thường có thành rất mỏng hoặc khó nhận thấy, hay nằm trong nhu mô khí phế thũng; nếu lớn có thể chèn ép nhu mô lân cận.
+ Giới hạn phân biệt: Kén khí khổng lồ cũng có thể gây hiệu ứng choán chỗ và giống tăng sáng một thùy. Đánh giá CT theo giải phẫu thùy, sự hiện diện của khoang khí có thành, phân bố mạch–phế quản, nhu mô xung quanh và tuổi/bối cảnh khởi phát; không dựa vào hiệu ứng chèn ép đơn độc.

[gallery link="file" columns="4" ids="142691,142710,174859,142744,142804,142805,142806,142807,142808,142694,142667,167251"]

=> Case lâm sàng 1:

[gallery link="file" ids="142653,142654,142655"]

=> Case lâm sàng 2:

[gallery link="file" ids="142669,142670,142671"]

=> Case lâm sàng 3:

[gallery link="file" columns="5" ids="82181,82182,82183,82184,82185"]

=> Case lâm sàng 4:

[gallery link="file" columns="5" ids="82188,82189,82190,82191,82192"]

=> Case lâm sàng 5:

[gallery link="file" columns="5" ids="82194,82195,82196,82197,82198"]

=> Case lâm sàng 6:

[gallery columns="4" link="file" ids="21374,21373,21372,21371"]

* Khí phế thũng

– Khí phế thũng trung tâm tiểu thùy (Centrilobular emphysema) là loại phổ biến nhất và thường thấy ở những bệnh nhân lớn tuổi không có triệu chứng.
+ Vị trí: thường khu vực trên của thùy phổi: phân thùy đỉnh và phân thùy sau của thùy trên và phân thùy trên của thùy dưới.
+ Biểu hiện các khoảng chứa khí đường kính vài mm, có thể tới 1cm, bao quanh động mạch trung tâm tiểu thùy phổi thứ cấp, không có thành, có thể quan sát thấy 1 điểm ở trung tâm hoặc ngoại vi đại diện cho bó mạch phế quản trung tâm tiểu thùy.

[gallery link="file" columns="5" ids="165141,165142,82205,154686,156221"]

– Khí phế thũng cạnh vách (Paraseptal emphysema) vị trí liền kề với màng phổi và vách liên tiểu thùy, phân bố ở ngoại vi trong tiểu thùy phổi thứ cấp.
+ Hầu hết các tiểu thùy bị ảnh hưởng đều nằm dưới màng phổi.
+ Biểu hiện các khoảng chứa khí hình dạng thay đổi, có đường kính vài mm có thể tới 1cm, thành không quan sát thấy. Nếu đường kính > 1cm gọi là Bleb hoặc Bullae.

[gallery columns="5" link="file" ids="165145,165146,153574,156225,176537"]

– Phân biệt với kén khí phổi (bulla):
+ Khí phế thũng thường biểu hiện bằng nhiều vùng giảm đậm độ, thành phế nang bị phá hủy và mạch máu thưa nhỏ; các vùng giảm đậm độ thường không có thành rõ.
+ Kén khí là khoang khí khu trú, thường có thành rất mỏng, ranh giới rõ hơn, nằm trong nhu mô khí phế thũng và đôi khi chèn ép nhu mô lân cận nếu lớn. Kén khí thường được quy ước là khoang khí > 1 cm, nhưng ngưỡng và cách dùng thuật ngữ thay đổi giữa các tài liệu.
+ Giới hạn phân biệt: Khí phế thũng cạnh vách có thể tạo các khoang khí sát màng phổi giống kén khí; kén khí cũng có thể hòa lẫn với vùng khí phế thũng lan tỏa. Cần đánh giá hình thái toàn phổi, thành khoang và nhu mô xung quanh.

IV. Tiên lượng & Điều trị

1. Tiên lượng

– Tiên lượng phụ thuộc vào kích thước, vị trí và mức độ chèn ép nhu mô phổi còn chức năng, bệnh phổi nền (đặc biệt là COPD), chức năng hô hấp và sự hiện diện của biến chứng.
– Kén khí nhỏ, ổn định, không triệu chứng có thể không cần can thiệp. Kén khí lớn có thể chèn ép phổi lành, gây khó thở và hạn chế hoạt động; biến chứng gồm tràn khí màng phổi, nhiễm trùng hoặc ho ra máu.
– Ở người bệnh được chọn phù hợp, cắt kén khí có thể làm giảm khó thở và cải thiện chức năng phổi. Mức độ và độ bền của cải thiện thay đổi; bệnh khí phế thũng nền vẫn có thể tiến triển.

2. Điều trị

– Đánh giá trước điều trị: Kết hợp triệu chứng, CT ngực, chức năng hô hấp (hô hấp ký và DLCO), mức độ giảm oxy máu, khả năng gắng sức và tình trạng nhu mô phổi bị chèn ép. Mục tiêu là xác định kén khí khu trú hay bệnh khí phế thũng lan tỏa, đồng thời ước lượng khả năng phổi bị chèn ép có thể giãn nở.

– Theo dõi và điều trị nội khoa:
+ Kén khí không triệu chứng, không chèn ép đáng kể và không có biến chứng thường được theo dõi lâm sàng; chỉ chụp lại khi có chỉ định, chẳng hạn triệu chứng thay đổi hoặc nghi biến chứng.
+ Nếu có COPD, điều trị theo mức độ bệnh: cai thuốc lá, thuốc giãn phế quản khi có tắc nghẽn đường thở, tiêm chủng và phục hồi chức năng phổi. Oxy liệu pháp chỉ dùng khi có chỉ định do giảm oxy máu mạn. Các biện pháp này kiểm soát bệnh phổi nền, không làm kén khí biến mất.

– Cắt kén khí (bullectomy):
+ Cân nhắc ở người bệnh khó thở đáng kể hoặc có biến chứng do kén khí lớn, nhất là khi kén chiếm khoảng một phần ba thể tích một bên lồng ngực trở lên và chèn ép nhu mô phổi còn khả năng hoạt động. Ngưỡng kích thước này có tính định hướng, không phải chỉ định phẫu thuật độc lập.
+ Có thể thực hiện qua nội soi lồng ngực hoặc mổ mở. Lợi ích thường rõ hơn khi kén khí khu trú, ít chức năng và nhu mô phổi bị chèn ép còn khả năng nở lại; bệnh khí phế thũng lan tỏa nặng hoặc ít nhu mô có thể hồi phục làm giảm khả năng cải thiện.
+ Nguy cơ gồm rò khí kéo dài và các biến chứng phẫu thuật khác; cần cân nhắc lợi ích–nguy cơ sau đánh giá đa chuyên khoa. Cắt kén khí khác với phẫu thuật giảm thể tích phổi, vốn dành cho một số người bệnh khí phế thũng lan tỏa được lựa chọn riêng.

– Xử trí biến chứng: Tràn khí màng phổi cần được đánh giá và điều trị theo tình trạng lâm sàng; phải phân biệt khí trong khoang màng phổi với kén khí lớn trước khi can thiệp dẫn lưu. Nhiễm trùng kén khí cần được xác định và điều trị phù hợp; không dùng kháng sinh thường quy nếu không có bằng chứng nhiễm trùng.

Tài liệu tham khảo

* Diffuse Cystic Lung Disease at High-Resolution CT – Danielle M. Seaman, Cristopher A. Meyer
* 
Chronic Cystic Lung Disease: Diagnostic Accuracy of High-Resolution CT – Mitsuhiro Koyama, Takeshi Johkoh
* 
Multiple cystic lung disease – Flavia Angélica Ferreira Francisco, Arthur Soares Souza Jr
* Pulmonary Histiocytosis: Beyond Smoking related Langerhans Cell Histiocytosis – C. Trejo Gallego, J. Bueno, E. Cruces Fuentes
* Pulmonary Langerhans cell histiocytosis: a comprehensive review of initial radiological findings with pathological correlation, evolution and differential diagnosis – B. Melero Romero, J. Arenas-Jimenez, E. Garcia Garrigos
* Afectación pulmonar en la Histiocitosis de celulas de Langerhans : experiencia de nuestro hospital – C. Laganâ, P. Largo Flores, M. L. Arranz Merino
* Bubbles in the lung – A. Arango, A. Martínez de Alegría, R. García Figueiras
* Lung diseases presenting with multiple cysts: a diagnostic approach – F. Ufuk; Denizli/TR
* Cystic and cystlike lung lesions: what radiologists should know – A. Martinez Calvo, M. J. Martínez-Sapiña Llanas, V. Pazos Silva
* Radiological findings in a cohort of patients with lymphangioleiomyomatosis – J. Lee, E. Silverstone, S. Samuel, D. Yates; Darlinghurst/AU
* Lymphangioleiomyomatosis – A. Bobulova, M. Stevik, K. Zelenak
* Cystic Lung Diseases: Spectrum of Radiologic Findings – B. Alami, O. Addou1, M. Jaffal
* Lung cysts: A tip of the iceberg? – A. Oikonomou, A. Chatzistefanou, E. Astrinakis
* Lymphangioleiomyomatosis: Pulmonary and Abdominal Findings with Pathologic Correlation – Esther Pallisa, Pilar Sanz, Antonio Roman
* Cystic lung diseases: Systematic approach and diagnostic challenges – T. Rodrigues, A. S. Teixeira Gomes, P. Campos
* Radiological Characteristics of Pulmonary Hydatid Cysts – Dilek Emlik, Kemal Ödev, Necdet Poyraz and Hasan Emin Kaya
* Bubbles in the lung – A. Arango, A. Martínez de Alegría, R. García Figueiras
* Diffuse cystic lung disease: Differential diagnosis and distinguishing features – Y. Sato
* Cystic pattern in lung diseases: a simplified HRCT guide based on free-hand drawings – D. C. Caltabiano, V. Costanzo, L. Mammino
* Multiple Cystlike Lung Lesions in the Adult – Luce Cantin, Alexander A. Bankier
* Cystic lung lesions – Differential diagnosis made easier – A. Manzella, J. Brito, N. Seabra, A. Alcoforado

  • Share on Facebook
  • Tweet on Twitter
  • Share on LinkedIn

Xem thêm bài giảng

100 Ca X-Quang Ngực | Thực Hành *
Hướng Dẫn Đọc Phim XQ Ngực I Bài giảng CĐHA *
Triệu Chứng CT Phổi | Bài giảng CĐHA *

Danh mục: Hô hấp

guest
guest
37 Bình luận
ThS. Nguyễn Long
ThS. Nguyễn Long
Admin
31/08/2019 9:50 sáng

# Cập nhật nội dung bài viết & Case lâm sàng 31/8/2019

Trả lời ↵
trungtv
trungtv
Khách
30/07/2019 1:17 chiều

bài viết bổ ích!

Trả lời ↵
haile
haile
Khách
24/07/2019 5:19 sáng

Em cảm ơn anh chị

Trả lời ↵
ThS. Nguyễn Long
ThS. Nguyễn Long
Admin
Trả lời  haile
24/07/2019 6:44 chiều

Cảm ơn nhận xét của bạn !

Trả lời ↵
Xray.vn
Xray.vn
Admin
24/07/2019 4:01 sáng

Cập nhật Case lâm sàng 24/7/2019

Trả lời ↵
ducanh03011996
ducanh03011996
Thành viên
21/04/2019 7:02 chiều

Bài viết rất bổ ích. Cảm ơn tác giả.

Trả lời ↵
ThS. Nguyễn Long
ThS. Nguyễn Long
Admin
Trả lời  ducanh03011996
21/04/2019 7:11 chiều

Cảm ơn nhận xét của bạn!

Trả lời ↵
« Trang trước 1 2 3 4 … 7 Trang sau »

Sidebar chính

Thư Viện Ca Lâm Sàng

  • Hô Hấp

    Hô Hấp (450)

  • Sinh Dục

    Sinh Dục (638)

  • Tai Mũi Họng

    Tai Mũi Họng (241)

  • Thần Kinh

    Thần Kinh (885)

  • Tiết Niệu

    Tiết Niệu (357)

  • Tiêu Hóa

    Tiêu Hóa (1445)

  • Tim Mạch

    Tim Mạch (170)

  • Xương Khớp

    Xương Khớp (544)

×

Thống Kê Website

  • » 353 Chủ Đề Chẩn Đoán Hình Ảnh
  • » 14152 Lượt Cập Nhật Bài Viết
  • » 9413 Tài Khoản Đã Đăng Ký
  • » 533 Tài Khoản Đang Truy Cập

© 2014-2026 | HPMU Radiology

HƯỚNG DẪN   ĐĂNG KÝ & GIA HẠN