I. Đại cương
– Áp xe cơ thắt lưng chậu (iliopsoas abscess) là ổ mủ khu trú trong cơ thắt lưng lớn, cơ chậu hoặc khoang cơ thắt lưng chậu; nhóm cơ này chủ yếu gấp khớp háng và góp phần gấp thân.
– Dịch tễ:
+ Đây là bệnh không thường gặp.
+ Nghiên cứu đa trung tâm tại tỉnh Miyagi, Nhật Bản, ghi nhận tỷ suất mắc ước tính 1,21/100.000 người-năm trong giai đoạn 2010–2012; số liệu được tính trên dân số mọi lứa tuổi.
+ Trong 57 người lớn của nghiên cứu này, tuổi trung vị là 72.
+ Nam giới chiếm 67% số ca trong cùng nghiên cứu.
+ Áp xe thứ phát chiếm 72% số ca trong quần thể nghiên cứu này.
+ Tỷ lệ nguyên phát và thứ phát thay đổi giữa các quần thể; không nên khái quát cứng theo nhóm nước đang phát triển hoặc phát triển.
– Căn nguyên:
+ Ổ nguồn của áp xe thứ phát thường thuộc cột sống, xương-khớp, đường tiêu hóa hoặc đường tiết niệu; các bệnh tiêu hóa liên quan gồm bệnh Crohn, viêm ruột thừa, viêm túi thừa và ung thư đại trực tràng.
+ Ở áp xe nguyên phát, Staphylococcus aureus là tác nhân thường gặp nhất; các tác nhân khác có thể gồm Escherichia coli, Streptococcus spp. và Mycobacterium tuberculosis.
+ Ở áp xe thứ phát, vi sinh vật phụ thuộc ổ nguồn: Escherichia coli và vi khuẩn kỵ khí đường ruột thường gặp khi nguồn nhiễm thuộc đường tiêu hóa hoặc tiết niệu; Staphylococcus aureus và Mycobacterium tuberculosis đáng lưu ý khi có nhiễm trùng xương hoặc cột sống.
+ Các bối cảnh liên quan khác được mô tả gồm lao, viêm khớp nhiễm khuẩn, viêm tụy, chấn thương, nhiễm khuẩn huyết và nhiễm trùng sau phẫu thuật; đái tháo đường, bệnh bạch cầu mạn và ban xuất huyết Henoch–Schönlein cũng được nêu trong một số báo cáo.
– Cơ chế bệnh sinh:
+ Áp xe nguyên phát hình thành khi vi sinh vật theo đường máu hoặc bạch huyết đến cơ từ ổ nhiễm ở xa; nguồn nhiễm có thể không xác định được.
+ Áp xe thứ phát hình thành do nhiễm trùng hoặc viêm ở cơ quan kế cận lan trực tiếp vào khoang cơ thắt lưng chậu.
– Biểu hiện lâm sàng:
+ Khởi phát thường âm thầm, triệu chứng không đặc hiệu; có thể gặp sốt, đau hông lưng, đi khập khiễng và hạn chế vận động khớp háng.
+ Tam chứng sốt, đau lưng và đi khập khiễng chỉ xuất hiện ở khoảng 30% trường hợp theo tổng quan y văn.
+ Bệnh có thể tiến triển thành nhiễm khuẩn huyết, sốc nhiễm khuẩn và suy đa cơ quan.
– Phân bố:
+ Ổ mủ có thể khu trú ở một bên hoặc hai bên, tại cơ thắt lưng lớn, cơ chậu hoặc cả hai; nghiên cứu tại Miyagi ghi nhận tổn thương hai bên ở 25% số ca (14/57).
+ Nhiễm trùng có thể lan rộng trong khoang cơ thắt lưng chậu và đến các mô lân cận.
– Vai trò CĐHA:
+ Cắt lớp vi tính giữ vai trò chủ đạo trong phát hiện ổ mủ, xác định vị trí và phạm vi lan rộng, đồng thời tìm ổ nguồn và biến chứng liên quan.
+ Siêu âm có thể đánh giá ổ mủ tiếp cận được và hướng dẫn dẫn lưu; CĐHA còn hỗ trợ lập kế hoạch điều trị và theo dõi đáp ứng.
Tài liệu tham khảo
* Ilio-psoas compartment: A radiological approach – A. E. Buzzi, S. Garcia Pellegrino, C. Brizuela
* Review of Iliopsoas tendon anatomy and pathology – J. Cardenal Urdampilleta, F. Diez Renovales, J. Carrandi Camiña
* Spontaneous ileopsoas hematoma in anticoagulated patients – keep calm and treat conservatively – E. R. Panova, G. Adam, G. I. Kirova; Sofia/BG
* Iiopsoas compartment: Normal anatomy and diverse imaging spectrum of disorders – Y. Harada, O. Tokuda, N. Matsunaga; Ube/JP
* Anatomy, pathology, imaging and intervention of the iliopsoas muscle – C. G. Cronin, D. G. Lohan, E. Delappe, P. M. Reynolds, G. O’Sullivan, C. J. J. Roche, P. A. McCarthy; Galway/IE
* The Iliopsoas compartment: A pictorial review of anatomy and common pathologies – M. Kaduthodil, H. Ganesh, S. Rajaram, R. Vijay; Sheffield/UK
* CT of Unusual Iliopsoas Compartment Lesions – Malai Muttarak, Wilfred C. G. Peh
* Limitations of Using Imaging Diagnosis for Psoas Abscess in Its Early Stage – Toshihiko Takada, Kazuhiko Terada, Hideki Kajiwara and Yoshiyuki Ohira




# Cập nhật nội dung bài viết & Case lâm sàng 15/11/2026