• Giải Phẫu
  • Xương Khớp
  • Thần Kinh
  • Hô Hấp
  • Tim Mạch
  • Tiêu Hóa
  • Tiết Niệu
  • Sinh Dục

Xray.vn

Chẩn Đoán Hình Ảnh

Đăng ký Đăng nhập
Đăng nhập tài khoản
   
Thành viên mới ⇒ Đăng ký ↵
  • Atlas Netter
    • Atlas Đầu cổ
    • Atlas Lồng ngực
    • Atlas Ổ bụng
    • Atlas Chậu hông
    • Atlas Cột sống
    • Atlas Chi trên
    • Atlas Chi dưới
  • Can Thiệp
  • Siêu Âm
  • Test CĐHA
    • Test Giải phẫu
    • Lý thuyết CĐHA
    • Giải phẫu X-quang
    • Case lâm sàng XQ
    • Case lâm sàng SA
    • Case lâm sàng CT
    • Case lâm sàng MRI
    • Giải trí Xray.vn
  • CASE
  • Đào Tạo
  • Giới Thiệu
  • Liên Hệ
Trang chủ » Tiết niệu » Apxe Cơ Thắt Lưng Chậu | Bài giảng CĐHA *

Apxe Cơ Thắt Lưng Chậu | Bài giảng CĐHA *

15/11/2026 ThS. Nguyễn Long 6 Bình luận  31353

Mục Lục Bài Giảng

  1. I. Đại cương
  2. II. Giải phẫu
  3. III. Chẩn đoán x-quang
  4. IV. Chẩn đoán siêu âm
  5. V. Chẩn đoán CLVT
  6. VI. Tụ máu cơ TLC
  7. VII. Tiên lượng & Điều tị
  8. Tài liệu tham khảo

I. Đại cương

– Áp xe cơ thắt lưng chậu (iliopsoas abscess) là ổ mủ khu trú trong cơ thắt lưng lớn, cơ chậu hoặc khoang cơ thắt lưng chậu; nhóm cơ này chủ yếu gấp khớp háng và góp phần gấp thân.

– Dịch tễ:
+ Đây là bệnh không thường gặp.
+ Nghiên cứu đa trung tâm tại tỉnh Miyagi, Nhật Bản, ghi nhận tỷ suất mắc ước tính 1,21/100.000 người-năm trong giai đoạn 2010–2012; số liệu được tính trên dân số mọi lứa tuổi.
+ Trong 57 người lớn của nghiên cứu này, tuổi trung vị là 72.
+ Nam giới chiếm 67% số ca trong cùng nghiên cứu.
+ Áp xe thứ phát chiếm 72% số ca trong quần thể nghiên cứu này.
+ Tỷ lệ nguyên phát và thứ phát thay đổi giữa các quần thể; không nên khái quát cứng theo nhóm nước đang phát triển hoặc phát triển.

– Căn nguyên:
+ Ổ nguồn của áp xe thứ phát thường thuộc cột sống, xương-khớp, đường tiêu hóa hoặc đường tiết niệu; các bệnh tiêu hóa liên quan gồm bệnh Crohn, viêm ruột thừa, viêm túi thừa và ung thư đại trực tràng.
+ Ở áp xe nguyên phát, Staphylococcus aureus là tác nhân thường gặp nhất; các tác nhân khác có thể gồm Escherichia coli, Streptococcus spp. và Mycobacterium tuberculosis.
+ Ở áp xe thứ phát, vi sinh vật phụ thuộc ổ nguồn: Escherichia coli và vi khuẩn kỵ khí đường ruột thường gặp khi nguồn nhiễm thuộc đường tiêu hóa hoặc tiết niệu; Staphylococcus aureus và Mycobacterium tuberculosis đáng lưu ý khi có nhiễm trùng xương hoặc cột sống.
+ Các bối cảnh liên quan khác được mô tả gồm lao, viêm khớp nhiễm khuẩn, viêm tụy, chấn thương, nhiễm khuẩn huyết và nhiễm trùng sau phẫu thuật; đái tháo đường, bệnh bạch cầu mạn và ban xuất huyết Henoch–Schönlein cũng được nêu trong một số báo cáo.

– Cơ chế bệnh sinh:
+ Áp xe nguyên phát hình thành khi vi sinh vật theo đường máu hoặc bạch huyết đến cơ từ ổ nhiễm ở xa; nguồn nhiễm có thể không xác định được.
+ Áp xe thứ phát hình thành do nhiễm trùng hoặc viêm ở cơ quan kế cận lan trực tiếp vào khoang cơ thắt lưng chậu.

– Biểu hiện lâm sàng:
+ Khởi phát thường âm thầm, triệu chứng không đặc hiệu; có thể gặp sốt, đau hông lưng, đi khập khiễng và hạn chế vận động khớp háng.
+ Tam chứng sốt, đau lưng và đi khập khiễng chỉ xuất hiện ở khoảng 30% trường hợp theo tổng quan y văn.
+ Bệnh có thể tiến triển thành nhiễm khuẩn huyết, sốc nhiễm khuẩn và suy đa cơ quan.

– Phân bố:
+ Ổ mủ có thể khu trú ở một bên hoặc hai bên, tại cơ thắt lưng lớn, cơ chậu hoặc cả hai; nghiên cứu tại Miyagi ghi nhận tổn thương hai bên ở 25% số ca (14/57).
+ Nhiễm trùng có thể lan rộng trong khoang cơ thắt lưng chậu và đến các mô lân cận.

– Vai trò CĐHA:
+ Cắt lớp vi tính giữ vai trò chủ đạo trong phát hiện ổ mủ, xác định vị trí và phạm vi lan rộng, đồng thời tìm ổ nguồn và biến chứng liên quan.
+ Siêu âm có thể đánh giá ổ mủ tiếp cận được và hướng dẫn dẫn lưu; CĐHA còn hỗ trợ lập kế hoạch điều trị và theo dõi đáp ứng.

  Xray.vn là Website học tập về chuyên ngành Chẩn Đoán Hình Ảnh

  NỘI DUNG WEB
» 422 Bài giảng chẩn đoán hình ảnh
» X-quang / Siêu âm / CT Scan / MRI
» 25.000 Hình ảnh case lâm sàng

  ĐỐI TƯỢNG
» Kỹ thuật viên CĐHA
» Sinh viên Y đa khoa
» Bác sĩ khối lâm sàng
» Bác sĩ chuyên khoa CĐHA

  Nội dung Bài giảng & Case lâm sàng thường xuyên được cập nhật !

  Đăng nhập Tài khoản để xem Nội dung Bài giảng & Case lâm sàng !!!

Đăng nhập tài khoản
   
Thành viên mới ⇒ Đăng ký ↵

II. Giải phẫu

– Cấu tạo: Phức hợp cơ thắt lưng chậu gồm cơ thắt lưng lớn và cơ chậu; cơ thắt lưng bé là cơ biến thiên và có thể vắng mặt.

– Nguyên ủy và bám tận:
+ Cơ thắt lưng lớn nguyên ủy từ thân đốt sống T12–L5, các đĩa gian đốt sống tương ứng và mỏm ngang L1–L5.
+ Cơ chậu nguyên ủy chủ yếu từ hố chậu, mào chậu và dây chằng cùng-chậu trước.
+ Hai cơ hội tụ thành gân cơ thắt lưng chậu, bám vào mấu chuyển bé xương đùi.

– Đường đi và liên quan:
+ Cơ thắt lưng lớn chạy dọc hai bên cột sống thắt lưng, qua eo chậu rồi đi dưới dây chằng bẹn; cơ chậu nằm trong hố chậu và hội tụ với cơ thắt lưng lớn ở đoạn thấp.
+ Cơ nằm sau phúc mạc, gần thận và các tạng ổ bụng; niệu quản chạy trên mặt trước cơ thắt lưng lớn.
+ Đám rối thắt lưng nằm trong cơ thắt lưng lớn; thần kinh đùi đi giữa cơ thắt lưng lớn và cơ chậu, còn thần kinh sinh dục-đùi xuất hiện trên mặt trước cơ.

– Mạc và khoang:
+ Mạc cơ thắt lưng lớn và mạc chậu liên tiếp ở vùng chậu, tạo khoang cơ thắt lưng chậu nằm sau phúc mạc ở bụng và đi xuống vùng bẹn-đùi.
+ Khoang này kéo dài theo trục cơ đến mấu chuyển bé, tạo đường lan dọc cho dịch hoặc ổ nhiễm trùng.

– Chức năng và chi phối thần kinh:
+ Phức hợp cơ thắt lưng chậu là nhóm gấp khớp háng chính; khi chi dưới cố định, cơ thắt lưng lớn còn tham gia gấp thân.
+ Cơ thắt lưng lớn nhận các nhánh trực tiếp từ đám rối thắt lưng, chủ yếu L1–L3; cơ chậu do thần kinh đùi chi phối, chủ yếu L2–L4.

[gallery link="file" columns="4" ids="121432,121433,121434,121435"]

III. Chẩn đoán x-quang

– Đặc điểm hình ảnh X-quang:
+ Trên phim bụng thẳng, bóng cơ thắt lưng chậu bình thường hiện thành bờ ngoài mảnh, liên tục dọc cột sống thắt lưng tới bờ chậu.
+ Bờ ngoài bóng cơ mờ hoặc mất khi mặt phẳng mỡ sau phúc mạc quanh cơ bị xóa do phù nề, viêm hoặc khối cạnh cơ; đây là dấu hiệu gợi ý tổn thương sau phúc mạc, không đặc hiệu cho áp xe.
+ Bóng cơ thắt lưng chậu rộng hơn hoặc có bờ ngoài lồi bất thường so với bên đối diện, gợi ý tăng thể tích cơ hoặc hiệu ứng khối trong khoang; dấu hiệu này không xác định được bản chất tổn thương.

– Cạm bẫy:
+ Xoay người bệnh, độ xuyên tia hoặc độ tương phản không phù hợp, ít mỡ sau phúc mạc và hơi hoặc phân trong đại tràng có thể làm bờ cơ khó thấy; tổn thương hai bên cũng làm hạn chế giá trị so sánh với bên đối diện.
+ Các dấu hiệu trên có độ nhạy hạn chế và không đặc hiệu; phim bình thường không loại trừ áp xe. Khi còn nghi ngờ, cần đánh giá tiếp bằng cắt lớp vi tính.

[gallery link="file" ids="15373,15372,15374"]

IV. Chẩn đoán siêu âm

– Đặc điểm hình ảnh siêu âm:
+ Cơ thắt lưng chậu có thể tăng kích thước, giảm âm và mất cấu trúc sợi cơ bình thường do phù nề hoặc thâm nhiễm.
+ Khi đã hình thành ổ áp xe, có thể thấy vùng dịch khu trú trong cơ hoặc áp sát cơ, trống âm hay giảm âm không đồng nhất, đôi khi có hồi âm bên trong do mảnh vụn hoặc vách.
+ Nếu ổ áp xe chứa khí, có thể thấy các chấm tăng âm kèm dội âm hoặc bóng cản lộn xộn phía sau; dấu hiệu này không phải lúc nào cũng có.
+ Khi tổn thương hai bên, cần tìm ổ nguồn thứ phát, đặc biệt là bệnh lý cột sống; lao cột sống là một khả năng cần cân nhắc theo dịch tễ và dấu hiệu đi kèm, không mặc định là nguyên nhân thường gặp.

– Cạm bẫy:
+ Vị trí sau phúc mạc sâu, hơi trong ruột và xương chậu có thể che khuất cơ; khả năng quan sát còn phụ thuộc cửa sổ khảo sát và người thực hiện.
+ Siêu âm có thể chưa thấy bất thường ở giai đoạn sớm; kết quả âm tính không loại trừ áp xe. Khi nghi ngờ còn cao hoặc cần xác định phạm vi tổn thương, cần đánh giá tiếp bằng cắt lớp vi tính hoặc cộng hưởng từ.

[gallery link="file" ids="15363,15364,15365"]

=> Case lâm sàng 1:

[gallery link="file" columns="5" ids="57995,57996,57997,57998,57999"]

=> Case lâm sàng 2:

[gallery link="file" columns="4" ids="123655,123656,123657,123658"]

V. Chẩn đoán CLVT

– Đặc điểm hình ảnh cắt lớp vi tính:
+ Cơ thắt lưng chậu tăng thể tích, có thể giảm đồng nhất và thâm nhiễm mỡ sau phúc mạc xung quanh; các thay đổi này phản ánh phù nề, viêm và có thể xuất hiện trước khi hình thành ổ dịch rõ.
+ Khi ổ áp xe đã hình thành, thường thấy ổ dịch giảm tỷ trọng nằm trong cơ hoặc dọc khoang cơ thắt lưng chậu, có viền ngấm thuốc ngoại vi do mô viêm và mô hạt quanh ổ mủ; khí trong ổ có thể xuất hiện.
+ Khảo sát trên các mặt phẳng tái tạo giúp xác định vị trí, kích thước, mức độ lan rộng và liên quan của ổ áp xe với các cấu trúc lân cận.

– Căn nguyên:
+ Tìm dấu hiệu đường rò hoặc ổ viêm đường tiêu hóa, như bệnh Crohn, viêm ruột thừa hay viêm túi thừa.
+ Đánh giá cột sống và khớp cùng-chậu để tìm viêm đốt sống-đĩa đệm, phá hủy thân đốt sống hoặc ổ cạnh sống; lao là một căn nguyên cần cân nhắc theo bối cảnh và hình ảnh đi kèm.
+ Khảo sát thận, đường tiết niệu và khoang quanh thận để tìm ổ nhiễm trùng liên quan.

– Cạm bẫy:
+ Ở giai đoạn sớm, cơ có thể chỉ tăng thể tích và thâm nhiễm mỡ quanh cơ mà chưa có ổ dịch tạo hình rõ; không nên xem các dấu hiệu này đơn độc là xác nhận ổ áp xe trưởng thành.
+ Khí trong ổ có thể gặp khi nhiễm khuẩn sinh khí hoặc có thông thương với đường tiêu hóa; dấu hiệu này không tự xác định được nguyên nhân.

[gallery link="file" columns="4" ids="123698,58001,58003,123692,123694,123693,123695,58002,123700,123701,123702,15370"]

=> Case lâm sàng 1: Crohn

[gallery link="file" columns="4" ids="123620,123621,123622,123623,123624,123625,123626"]

=> Case lâm sàng 2:

[gallery link="file" columns="5" ids="123629,123630,123631,123632,123633"]

=> Case lâm sàng 3:

[gallery link="file" columns="4" ids="123636,123637,123638,123639,123641,123642,123643"]

=> Case lâm sàng 4: viêm thận bể thận

[gallery link="file" columns="4" ids="123645,123647,123648,123649,123650,123651,123652"]

=> Case lâm sàng 5: lao cột sống

[gallery link="file" columns="5" ids="70307,70308,70309,70310,70311"]

> Case lâm sàng 6: lao cột sống

[gallery link="file" columns="4" ids="70333,70335,70336,70337,70338,70339,70341,70342"]

=> Case lâm sàng 7: lao cột sống

[gallery link="file" ids="118316,118317,118318,118319,118320,118321"]

VI. Tụ máu cơ TLC

– Tụ máu cơ thắt lưng chậu (iliopsoas hematoma) là ổ máu tụ trong cơ thắt lưng chậu hoặc khoang cơ thắt lưng chậu.

– Nguyên nhân:
+ Tụ máu tự phát thường liên quan đến rối loạn đông máu, bệnh lý huyết học hoặc dùng thuốc chống đông, thuốc kháng kết tập tiểu cầu.
+ Chấn thương và can thiệp y khoa, như sinh thiết hoặc phẫu thuật vùng thắt lưng, có thể gây chảy máu vào cơ.
+ Vỡ phình động mạch chủ có thể gây máu tụ sau phúc mạc lan vào cơ thắt lưng chậu; khối u có thể là vị trí xuất huyết.

– Đặc điểm hình ảnh cắt lớp vi tính:
+ Cơ thắt lưng chậu tăng thể tích, thường bị thâm nhiễm lan tỏa và có đậm độ không đồng nhất.
+ Trên phim không tiêm thuốc cản quang, máu tụ cấp thường tăng tỷ trọng; có thể thấy mức dịch–dịch do các thành phần máu lắng thành lớp.
+ Nếu còn chảy máu, có thể thấy thuốc cản quang thoát vào ổ máu tụ; cần khảo sát phạm vi lan rộng và nguồn chảy máu, đặc biệt khi nghi vỡ phình động mạch chủ.
+ Theo thời gian, tỷ trọng máu tụ giảm và hình ảnh có thể trở nên không đồng nhất hoặc có vỏ bao; ổ lớn có thể lan vào cơ chậu và gây hiệu ứng khối lên cấu trúc lân cận.

– Phân biệt:
+ Áp xe cơ thắt lưng chậu: Tụ máu mạn có thể giống ổ áp xe; tiền sử chảy máu hoặc dùng thuốc chống đông và sự thay đổi hình ảnh theo thời gian ủng hộ tụ máu, còn bối cảnh nhiễm trùng, ổ nguồn lân cận, khí hoặc viền ngấm thuốc quanh ổ dịch gợi ý áp xe; các dấu hiệu có thể chồng lấp.
+ Khối u: Tụ máu thường lan tỏa trong cơ, còn thành phần mô đặc ngấm thuốc khu trú gợi ý khối u; tụ máu trong u vẫn có thể xảy ra nên cần đánh giá diễn biến và hình ảnh cộng hưởng từ khi chưa phân định được.

[gallery link="file" ids="123687,123688,123689"]

=> Case lâm sàng 1:

[gallery link="file" ids="123668,123669,123670,123671,123672,123673"]

=> Case lâm sàng 2:

[gallery link="file" ids="123674,123675,123676,123677,123678,123679"]

=> Case lâm sàng 3: tụ máu mạn tính

[gallery link="file" ids="123680,123681,123682,123683,123684,123685"]

VII. Tiên lượng & Điều tị

– Tiên lượng:
+ Kết cục phụ thuộc thời điểm chẩn đoán, nguồn nhiễm, tác nhân, mức độ nhiễm khuẩn toàn thân, bệnh nền và khả năng kiểm soát ổ nhiễm.
+ Chậm chẩn đoán hoặc kiểm soát ổ nhiễm không đầy đủ có thể dẫn đến nhiễm khuẩn huyết, sốc nhiễm khuẩn và suy đa cơ quan.
+ Trong một nghiên cứu hồi cứu đa trung tâm gồm 176 người lớn tại sáu bệnh viện ở Đài Loan, tử vong nội viện là 7,4%.
+ Trong cùng nghiên cứu, tử vong liên quan với tuổi cao, suy tim sung huyết, giảm tiểu cầu và sốc nhiễm khuẩn.
+ Tái phát được ghi nhận ở 19,3% người bệnh trong nghiên cứu này, với thời gian theo dõi trung vị 9,4 tháng.

– Điều trị:
+ Khi khả thi, lấy cấy máu và bệnh phẩm từ ổ mủ trước khi dùng kháng sinh, nhưng không trì hoãn điều trị khẩn cấp ở người bệnh nặng.
+ Khởi trị kháng sinh kinh nghiệm đường tĩnh mạch, bao phủ tác nhân phù hợp với cơ chế nguyên phát hoặc thứ phát; cân nhắc vi khuẩn Gram dương, vi khuẩn Gram âm đường ruột và vi khuẩn kỵ khí theo ổ nguồn, rồi điều chỉnh theo kết quả cấy, kháng sinh đồ và tình hình kháng thuốc tại địa phương.
+ Thời gian kháng sinh được cá thể hóa theo tác nhân, ổ nhiễm nguyên phát, tình trạng nhiễm khuẩn huyết, đáp ứng sau dẫn lưu và các ổ nhiễm phối hợp như viêm đốt sống-đĩa đệm.
+ Có thể cân nhắc kháng sinh đơn thuần ở người bệnh ổn định với ổ áp xe nhỏ, khu trú và không biến chứng; cần theo dõi sát, đánh giá lại nếu không cải thiện hoặc ổ mủ tiến triển.
+ Dẫn lưu qua da dưới hướng dẫn hình ảnh thường được ưu tiên khi ổ mủ tiếp cận được và có đường vào an toàn; cân nhắc dẫn lưu khi ổ lớn, nhiều vách, gây nhiễm khuẩn toàn thân hoặc không đáp ứng với kháng sinh.
+ Dẫn lưu phẫu thuật được cân nhắc khi ổ mủ nhiều ngăn hoặc đặc, không thể tiếp cận an toàn qua da, dẫn lưu qua da thất bại, hoặc cần phẫu thuật đồng thời để xử lý ổ nguồn trong ổ bụng.
+ Điều trị đồng thời ổ nguồn thứ phát, chẳng hạn bệnh lý đường tiêu hóa, tiết niệu hoặc cột sống; lựa chọn điều trị đặc hiệu theo căn nguyên đã xác định.

– Theo dõi: Đánh giá diễn biến lâm sàng, dấu hiệu nhiễm khuẩn, xét nghiệm viêm và hình ảnh để xác nhận ổ mủ thu nhỏ hoặc hết, phát hiện tái phát và biến chứng.

Tài liệu tham khảo

* Ilio-psoas compartment: A radiological approach – A. E. Buzzi, S. Garcia Pellegrino, C. Brizuela
* Review of Iliopsoas tendon anatomy and pathology – J. Cardenal Urdampilleta, F. Diez Renovales, J. Carrandi Camiña
* Spontaneous ileopsoas hematoma in anticoagulated patients – keep calm and treat conservatively – E. R. Panova, G. Adam, G. I. Kirova; Sofia/BG
* Iiopsoas compartment: Normal anatomy and diverse imaging spectrum of disorders – Y. Harada, O. Tokuda, N. Matsunaga; Ube/JP
* Anatomy, pathology, imaging and intervention of the iliopsoas muscle – C. G. Cronin, D. G. Lohan, E. Delappe, P. M. Reynolds, G. O’Sullivan, C. J. J. Roche, P. A. McCarthy; Galway/IE
* The Iliopsoas compartment: A pictorial review of anatomy and common pathologies – M. Kaduthodil, H. Ganesh, S. Rajaram, R. Vijay; Sheffield/UK
* CT of Unusual Iliopsoas Compartment Lesions – Malai Muttarak, Wilfred C. G. Peh
* Limitations of Using Imaging Diagnosis for Psoas Abscess in Its Early Stage – Toshihiko Takada, Kazuhiko Terada, Hideki Kajiwara and Yoshiyuki Ohira

  • Share on Facebook
  • Tweet on Twitter
  • Share on LinkedIn

Xem thêm bài giảng

Hướng Dẫn Đọc Phim XQ Bụng | Bài giảng CĐHA *
Hội Chứng Kẹp Hạt Dẻ | Bài giảng CĐHA *
Nang Niệu Rốn | Bài giảng CĐHA *

Danh mục: Tiết niệu

guest
guest
6 Bình luận
ThS. Nguyễn Long
ThS. Nguyễn Long
Admin
15/11/2026 5:17 chiều

# Cập nhật nội dung bài viết & Case lâm sàng 15/11/2026

Trả lời ↵
« Trang trước 1 2

Sidebar chính

Thư Viện Ca Lâm Sàng

  • Hô Hấp

    Hô Hấp (450)

  • Sinh Dục

    Sinh Dục (638)

  • Tai Mũi Họng

    Tai Mũi Họng (241)

  • Thần Kinh

    Thần Kinh (885)

  • Tiết Niệu

    Tiết Niệu (357)

  • Tiêu Hóa

    Tiêu Hóa (1445)

  • Tim Mạch

    Tim Mạch (170)

  • Xương Khớp

    Xương Khớp (544)

×

Thống Kê Website

  • » 353 Chủ Đề Chẩn Đoán Hình Ảnh
  • » 14186 Lượt Cập Nhật Bài Viết
  • » 9420 Tài Khoản Đã Đăng Ký
  • » 117 Tài Khoản Đang Truy Cập

© 2014-2026 | HPMU Radiology

HƯỚNG DẪN   ĐĂNG KÝ & GIA HẠN